Wytworzenie środków trwałych we własnym zakresie to temat, który dotyczy niemal każdej firmy – od jednoosobowych działalności po duże spółki. Prawidłowe określenie wartości początkowej środka trwałego jest kluczowe, bo wpływa nie tylko na rozliczenia podatkowe, ale także na przyszłe koszty amortyzacji, a tym samym na wynik finansowy przedsiębiorstwa. Popełnienie błędu na tym etapie może skutkować sporami z urzędem skarbowym lub zawyżeniem (bądź zaniżeniem) kosztów uzyskania przychodów. W tym poradniku znajdziesz praktyczne wskazówki, jakie wydatki możesz zaliczyć do wartości początkowej wytwarzanego środka trwałego, a które należy wyłączyć – z przykładami i aktualną linią interpretacyjną organów podatkowych.
Kiedy powstaje obowiązek ustalenia wartości początkowej środka trwałego?
Zgodnie z art. 16g ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: ustawa o CIT) „za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, z uwzględnieniem ust. 2–14, uważa się: (…) w razie wytworzenia we własnym zakresie koszt wytworzenia”.
Pamiętaj, że przepis ten dotyczy wyłącznie środków trwałych, czyli materialnych składników majątku – nie stosuje się go do wartości niematerialnych i prawnych powstałych w wyniku prac własnych (np. samodzielnie wytworzonych patentów).
Wartość początkową ustalasz zawsze wtedy, gdy:
- budujesz, montujesz, produkujesz lub składasz nowy środek trwały we własnym zakresie (np. budynek, maszynę, linię technologiczną),
- ulepszasz istniejący środek trwały w stopniu przekraczającym 10 tys. zł (dotyczy rozbudowy, przebudowy, modernizacji).
Jakie wydatki wchodzą w koszt wytworzenia środka trwałego?
Podstawowa zasada: tylko wydatki bezpośrednio związane z procesem wytwarzania
Zgodnie z art. 16g ust. 4 ustawy o CIT:
„Za koszt wytworzenia uważa się wartość, w cenie nabycia, zużytych do wytworzenia środków trwałych: rzeczowych składników majątku i wykorzystanych usług obcych, kosztów wynagrodzeń za prace wraz z pochodnymi, i inne koszty dające się zaliczyć do wartości wytworzonych środków trwałych. Do kosztu wytworzenia nie zalicza się: kosztów ogólnych zarządu, kosztów sprzedaży oraz pozostałych kosztów operacyjnych i kosztów operacji finansowych, w szczególności odsetek od pożyczek (kredytów) i prowizji, z wyłączeniem odsetek i prowizji naliczonych do dnia przekazania środka trwałego do używania”
(art. 16g ust. 4 ustawy o CIT).
W praktyce oznacza to, że do kosztu wytworzenia zaliczysz tylko te wydatki, które są bezpośrednio związane z tworzeniem środka trwałego – a nie wydatki ogólne, które ponosiłbyś niezależnie od tej inwestycji.
Przykład 1
Firma BUD-INVEST Sp. z o.o. w 2024 r. buduje własną halę magazynową. Do kosztu wytworzenia hali zalicza:
- wartość zużytych materiałów budowlanych (beton, stal, izolacja, elementy konstrukcyjne),
- koszty usług projektowych i inżynieryjnych,
- wynagrodzenia pracowników budowlanych zaangażowanych bezpośrednio przy tej inwestycji oraz składki ZUS od tych wynagrodzeń,
- koszty robót geodezyjnych i badań gruntu,
- koszty uzyskania pozwolenia na budowę,
- opłaty notarialne i sądowe związane z realizacją inwestycji,
- koszty rozruchu próbnego (np. zakup materiałów do testowania instalacji).
Przykład 2
Firma DREW-TEX S.A. postanowiła w 2025 r. zamontować na dachu swojej fabryki instalację fotowoltaiczną. Do kosztu wytworzenia instalacji zalicza:
- koszty zakupu paneli fotowoltaicznych, inwerterów, konstrukcji montażowych,
- wynagrodzenia ekip montażowych,
- koszt dokumentacji technicznej,
- wydatki na uzyskanie decyzji środowiskowej,
- opłatę za rozruch próbny instalacji.
Jakie wydatki są wyłączone z kosztu wytworzenia środka trwałego?
Koszty ogólne zarządu, sprzedaży i finansowe (z wyjątkami)
Nie zaliczysz do kosztu wytworzenia:
- kosztów ogólnych zarządu (np. wynagrodzenia zarządu, koszty eksploatacji biura, delegacje kadry zarządzającej, koszty ogólnego utrzymania firmy),
- kosztów sprzedaży,
- kosztów operacji finansowych (np. odsetki od pożyczek, prowizje bankowe – z wyjątkiem tych naliczonych do dnia przekazania środka trwałego do używania).
Przykład wyłączenia:
Firma EKO-PROJEKT Sp. z o.o. w trakcie budowy nowej siedziby nie zalicza do kosztu wytworzenia:
- kosztów eksploatacji dotychczasowego biura,
- pensji dyrektora finansowego,
- delegacji zarządu na targi branżowe,
- kosztów reprezentacji (np. zakupu prezentów dla kontrahentów),
- ogólnych kosztów ubezpieczenia firmy,
- odsetek od kredytu naliczonych po przekazaniu środka trwałego do używania.
Granice pomiędzy kosztami bezpośrednimi i pośrednimi – na co szczególnie uważać?
W praktyce często pojawiają się wydatki trudne do jednoznacznej kwalifikacji. Kluczowa jest tu odpowiedź na pytanie: czy koszt zostałby poniesiony, gdyby nie realizowano inwestycji?
- Tak – jest to koszt ogólny (pośredni, nie zaliczany do wartości początkowej środka trwałego).
- Nie – koszt bezpośredni, zaliczany do wartości początkowej środka trwałego.
Przykład 3
Firma KOWALSKI LOGISTICS wynajmuje od miasta plac, na którym buduje nową bazę transportową. Czy czynsz dzierżawny zwiększa wartość początkową środka trwałego?
- Jeżeli plac wynajęto wyłącznie w celu realizacji tej inwestycji, organy podatkowe coraz częściej uznają, że czynsz za okres budowy można zaliczyć do kosztu wytworzenia środka trwałego.
- Jeżeli plac był wcześniej wykorzystywany w działalności bieżącej (np. jako parking), czynsz traktujemy jako koszt pośredni.
Przykład 4
Spółka BETA S.A. ponosi opłaty przyłączeniowe za podłączenie nowej hali do sieci energetycznej. Czy opłata przyłączeniowa zwiększa wartość początkową hali?
- Nie. Opłaty przyłączeniowe są co do zasady traktowane jako koszt pośredni, nie zwiększający wartości początkowej środka trwałego (nawet jeśli bez nich korzystanie z budynku byłoby niemożliwe).
Szczególne przypadki wydatków w procesie wytwarzania środków trwałych
Koszty badań, pozwoleń, ekspertyz i przygotowania terenu
Zaliczysz do wartości początkowej:
- badania geologiczne i geodezyjne,
- uzyskanie pozwoleń budowlanych, środowiskowych,
- przygotowanie placu budowy (np. niwelacja terenu, rozbiórka starych budynków wyłącznie pod nową inwestycję),
- opracowanie dokumentacji projektowej,
- koncepcje zagospodarowania terenu,
- wycinki zieleni, ekspertyzy środowiskowe.
Wyłączenie:
Koszty ponoszone wyłącznie na etapie analiz opłacalności, przed podjęciem decyzji inwestycyjnej, nie wchodzą w koszt wytworzenia środka trwałego – stanowią koszt bieżącej działalności.
Wynagrodzenia i świadczenia pracownicze
Do wartości początkowej wliczasz wyłącznie te wynagrodzenia i składki ZUS (oraz inne świadczenia), które dotyczą pracowników faktycznie zaangażowanych w proces wytwarzania środka trwałego (np. ekipy budowlanej). Jeśli pracownik realizuje inne zadania, należy wydzielić odpowiednią część jego wynagrodzenia.
Nie zaliczysz:
- premii uznaniowych niezwiązanych bezpośrednio z inwestycją,
- kosztów szkoleń ogólnych i bhp,
- świadczeń o charakterze socjalnym,
- wynagrodzeń osób zarządzających (zarząd, dyrektor finansowy, itp.).
Koszty finansowania inwestycji
Do wartości początkowej środka trwałego zaliczasz odsetki i prowizje od kredytu/pożyczki, ale tylko te naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania. Koszty poniesione po tej dacie rozliczasz jako bieżące koszty uzyskania przychodów.
Przykład 5
Spółka NOVA S.A. zaciągnęła kredyt inwestycyjny na budowę fabryki. Odsetki i prowizje bankowe naliczone do dnia oddania fabryki do użytkowania zwiększają jej wartość początkową i podlegają odpisom amortyzacyjnym. Odsetki płacone po tej dacie są bezpośrednim kosztem uzyskania przychodu.
Koszty rozruchu próbnego, uruchomienia i testowania
Wydatki poniesione w celu przeprowadzenia testów, próbnego rozruchu czy uzyskania niezbędnych certyfikatów są uznawane za koszty bezpośrednio związane z wytworzeniem środka trwałego i zwiększają jego wartość początkową.
Koszty rozbiórki i wyburzeń
Jeśli rozbiórka (np. starego budynku) jest niezbędna do realizacji nowej inwestycji, koszty te wliczysz do wartości początkowej nowego środka trwałego.
Nie wliczasz natomiast niezamortyzowanej wartości rozebranego środka trwałego (ta jest odrębnym kosztem podatkowym na zasadach ogólnych).
Koszty dzierżawy gruntu pod inwestycję
Stanowiska organów podatkowych nie są jednolite. Jeżeli grunt wynajmujesz wyłącznie na czas budowy środka trwałego, czynsz za okres realizacji inwestycji może powiększać wartość początkową wytwarzanego środka trwałego. Jeśli natomiast dzierżawa ma charakter ogólny lub dotyczy bieżącej działalności – koszt dzierżawy traktuj jako pośredni.
Podsumowanie – o czym musisz pamiętać?
- Koszt wytworzenia środka trwałego to suma wydatków bezpośrednio związanych z realizacją konkretnej inwestycji – od podjęcia decyzji o rozpoczęciu procesu, do oddania środka trwałego do użytkowania.
- Do wartości początkowej nie wliczasz kosztów ogólnych zarządu, kosztów sprzedaży, większości kosztów finansowych po dacie oddania środka trwałego do użytkowania oraz kosztów poniesionych przed decyzją o inwestycji.
- O kwalifikacji kosztu decyduje związek przyczynowo-skutkowy z wytwarzaniem konkretnego środka trwałego – jeśli koszt byłby poniesiony niezależnie od inwestycji, nie zwiększa wartości początkowej.
- W przypadku kosztów nieoczywistych lub nietypowych zawsze warto uzyskać indywidualną interpretację podatkową.
- Przykłady urzędowych interpretacji mogą się różnić – organy skarbowe wciąż doprecyzowują stanowiska na tle zmieniającej się praktyki gospodarczej.
Podstawa prawna
- Art. 16g ust. 1 pkt 2, ust. 4 – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. 1992 nr 21 poz. 86, t.j. z późn. zm.)
- Art. 3 ust. 1 pkt 16 – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. 1994 nr 121 poz. 591, t.j. z późn. zm.)
Tematy porad zawartych w poradniku
- wytworzenie środka trwałego a amortyzacja 2025
- koszty wytworzenia środków trwałych CIT
- wyłączenia z wartości początkowej środka trwałego
- amortyzacja własnoręcznie wytworzonych środków trwałych
- przykład kosztów inwestycyjnych wytworzenie środka trwałego