Postępowanie upadłościowe wiąże się z koniecznością ponoszenia różnego rodzaju wydatków. Ich katalog został określony w art. 230 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe. Zgodnie z tym przepisem, kosztami postępowania upadłościowego są wyłącznie te wydatki, które bezpośrednio wiążą się z:
- ustaleniem,
- zabezpieczeniem,
- zarządem,
- likwidacją masy upadłości,
- ustaleniem wierzytelności.
Zamknięty i otwarty charakter katalogu
Katalog ten ma charakter zamknięty w sensie ogólnym – tylko powyższe grupy wydatków mogą być uznane za koszty postępowania. Jednocześnie ma charakter otwarty w zakresie wyliczenia przykładowych kosztów, ponieważ ustawodawca użył sformułowania „w szczególności”.
Oznacza to, że oprócz wskazanych w ustawie pozycji, można do kosztów zaliczyć także inne wydatki, o ile spełniają kryterium bezpośredniego związku z prowadzeniem postępowania upadłościowego.
⚠️ Problem pojawia się jednak w praktyce – niektóre przykłady podane przez ustawodawcę zamiast ułatwiać interpretację, prowadzą do wątpliwości. W wielu sytuacjach konieczne jest sięganie po dalsze metody wykładni prawa, aby odejść od samego literalnego brzmienia przepisu i ustalić właściwy sens regulacji.
Wynagrodzenie syndyka i zastępcy syndyka
Zgodnie z art. 162 p.u., syndykowi oraz jego zastępcy przysługuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji. Jest ono wypłacane z funduszy masy upadłości, ale dopiero na podstawie prawomocnego postanowienia sądu o ustaleniu wynagrodzenia ostatecznego. Nie może to nastąpić wcześniej niż po zatwierdzeniu ostatecznego planu podziału (art. 166 ust. 3 p.u.).
W toku postępowania syndyk ma prawo pobierać zaliczki na poczet wynagrodzenia końcowego (art. 164 p.u.). Wysokość zaliczki opiera się na wynagrodzeniu wstępnym, określonym w osobnym postanowieniu sądu (art. 163 p.u.).
Zakres wynagrodzenia
Wysokość wynagrodzenia syndyka mieści się w granicach od dwukrotności do dwustu sześćdziesięciokrotności podstawy wynagrodzenia (art. 162 ust. 1 p.u.). Podstawą tą jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, bez nagród z zysku, w trzecim kwartale roku poprzedniego – ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (art. 162 ust. 3 p.u.).
Problem praktyczny – data ustalenia podstawy
Pojawia się istotne pytanie: czy miarodajna jest podstawa wynagrodzenia z chwili złożenia wniosku przez syndyka, czy z chwili orzekania przez sąd?
Z wykładni przepisów wynika, że sąd najpierw ustala liczbę podstaw wynagrodzenia, a następnie mnoży ją przez aktualną na dzień orzekania podstawę wynagrodzenia.
To oznacza, że kwota wskazana przez syndyka we wniosku (obliczona według danych z poprzedniego kwartału) może różnić się od tej ustalonej przez sąd. Problem ten jest szczególnie widoczny, gdy wniosek składany jest pod koniec roku, a rozpatrywany już po ogłoszeniu nowych danych przez GUS.
📌 Przykład praktyczny:
Syndyk spółki Tech-Plastik z Katowic złożył wniosek w listopadzie 2024 r., wskazując 40 podstaw wynagrodzenia. W styczniu 2025 r. sąd rozpoznał sprawę, opierając się na nowej wysokości przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej przez GUS. W efekcie sąd przyznał mu wyższą kwotę niż pierwotnie żądał, mimo że liczba podstaw się nie zmieniła.
W praktyce oznacza to, że dla prawidłowego określenia żądania wystarczy wskazać liczbę podstaw wynagrodzenia, a nie kwotę pieniężną. To stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie – m.in. w wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku, który rozpatrywał analogiczną sprawę dotyczącą wynagrodzenia nadzorcy sądowego na gruncie Prawa restrukturyzacyjnego.
Charakter prawny wynagrodzenia syndyka
Aby właściwie zrozumieć charakter wynagrodzenia syndyka, należy w pierwszej kolejności ustalić jego status prawny w postępowaniu upadłościowym.
Przyjmuje się, że „syndyk jest podmiotem prywatnym, który pełni w postępowaniu upadłościowym funkcję organu postępowania o charakterze publicznoprawnym”. Nie łączy go żadna umowa ani z upadłym, ani z sądem, nie jest też pracownikiem sądu.
Wynagrodzenie syndyka ma charakter procesowy – jest przyznawane przez sąd za wykonywanie funkcji w ramach postępowania upadłościowego. To oznacza, że stanowi formę zapłaty za czynności podejmowane w interesie masy upadłości i wierzycieli.
Podział czynności syndyka
W doktrynie prawa upadłościowego pojawiały się różne podejścia do kwalifikacji wydatków na wynagrodzenie syndyka.
- Część autorów (np. S. Cieślak) uznawała je za sumptus processus – czyli wydatki związane z prowadzeniem samego postępowania sądowego, ponieważ syndyk sporządza m.in. listę wierzytelności czy plan podziału.
- Jednocześnie te same opracowania wskazywały, że koszty zarządu masą upadłości powinny być klasyfikowane jako sumptus oeconomici – wydatki ekonomiczne, związane z utrzymaniem i likwidacją majątku.
Takie ujęcie sugerowało rozdzielność obu kategorii.
Zintegrowany charakter wynagrodzenia
W praktyce trudno jednak jednoznacznie oddzielić czynności procesowe od gospodarczych. Wynagrodzenie syndyka powinno być traktowane jako zapłata za całość pełnionej funkcji, obejmującej zarówno:
- czynności procesowe (np. ustalanie wierzytelności, rozstrzyganie sporów w ramach planu podziału),
- czynności ekonomiczne (zarządzanie przedsiębiorstwem upadłego, likwidacja składników majątku).
Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w treści art. 162 ust. 2 p.u., który nakazuje sądowi brać pod uwagę przy ustalaniu wynagrodzenia zarówno elementy procesowe (liczbę wierzycieli, sumę wierzytelności, poziom ich zaspokojenia), jak i elementy ekonomiczne (trudność i skomplikowanie postępowania).
Zwrot wydatków poniesionych przez syndyka
Poza wynagrodzeniem, syndykowi należy się zwrot wydatków poniesionych z własnych środków w trakcie pełnienia funkcji. Dotyczy to np.:
- kosztów ogłoszeń sądowych,
- opłat pocztowych,
- przejazdów związanych z zarządem masą,
- kosztów utrzymania majątku wchodzącego w skład masy.
Procedura rozliczania wydatków
- Wydatki te nie wymagają odrębnego postanowienia sędziego-komisarza, jak to było w poprzednim stanie prawnym (art. 162 ust. 2 p.u.n.).
- Wystarczające jest ich ujawnienie w sprawozdaniu syndyka za dany okres.
- Kontrola wydatków odbywa się przy okazji badania sprawozdania przez sąd. Od 1 grudnia 2021 r. uczestnicy postępowania mogą zgłaszać zarzuty, a sędzia-komisarz ma możliwość działania także z urzędu (art. 168 p.u.).
📌 Przykład praktyczny:
Syndyk spółki Agro-Hurt z Rzeszowa poniósł koszty związane z przechowywaniem sprzętu rolniczego należącego do masy upadłości. Ujął te wydatki w sprawozdaniu kwartalnym. Jeden z wierzycieli zakwestionował zasadność kosztów, wskazując, że syndyk mógł wybrać tańszą usługę. Sąd, rozpoznając zarzuty, ocenił, czy wydatek był niezbędny i proporcjonalny do potrzeb masy.
Ograniczenia wynikające z art. 157a p.u.
Analizując zwrot wydatków syndyka, nie można pominąć przepisów art. 157a ust. 2–2a Prawa upadłościowego. Mają one na celu uniknięcie konfliktu interesów poprzez ograniczenie możliwości dokonywania określonych czynności przez syndyka.
Zakaz nabywania składników masy upadłości
Zgodnie z art. 157a ust. 2 p.u. syndyk oraz osoby z nim powiązane nie mogą nabywać składników masy upadłości. Celem tego zakazu jest ochrona interesu wierzycieli i zapobieganie sytuacjom, w których syndyk mógłby działać dla własnej korzyści kosztem masy upadłości.
Zakaz zawierania umów dotyczących masy upadłości
Przepis art. 157a ust. 2a p.u. rozszerza ten zakaz również na zawieranie przez syndyka umów dotyczących masy upadłości. Wyjątek stanowi sytuacja, w której zgodę na zawarcie umowy wyrazi sędzia-komisarz.
Praktyczny problem – refakturowanie wydatków
W praktyce syndyk często pokrywa pewne koszty z własnych środków, np. kupuje znaczki pocztowe, materiały biurowe czy paliwo, a następnie refakturuje je na masę upadłości.
- W takiej sytuacji powstaje stosunek zobowiązaniowy między syndykiem a masą upadłości.
- Refakturowanie wydatków stanowi w istocie świadczenie usług na rzecz masy.
- Oznacza to, że syndyk powinien mieć zgodę sędziego-komisarza na takie działania – najlepiej udzieloną w formie ogólnej, np. poprzez wyznaczenie górnego limitu kwotowego.
📌 Przykład praktyczny:
Syndyk masy upadłości spółki Eco-Trans z Poznania regularnie opłacał ze swojego konta przesyłki kurierskie związane z korespondencją sądową. Następnie przenosił te koszty na masę upadłości. Sędzia-komisarz, badając sprawozdanie, stwierdził, że brak było wcześniejszej zgody na tego typu rozliczenia. W efekcie uznał, że część wydatków została poniesiona bez podstawy prawnej i nie podlega zwrotowi.
Wydatki wyłączone z kosztów postępowania
Nie wszystkie koszty ponoszone przez syndyka mogą być zaliczone do kosztów postępowania upadłościowego. Wyjątkiem jest m.in. składka na obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej syndyka.
Zgodnie z art. 156 ust. 4 zdanie drugie p.u.:
„kosztem postępowania upadłościowego nie jest składka uiszczana w związku z zawarciem umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej syndyka”.
Oznacza to, że opłacenie składki OC jest wyłączną odpowiedzialnością doradcy restrukturyzacyjnego pełniącego funkcję syndyka i nie może być finansowane z masy upadłości.
📌 Przykład praktyczny:
Doradca restrukturyzacyjny powołany na syndyka w sprawie upadłości spółki Bud-Instal próbował zaliczyć do kosztów postępowania składkę na polisę OC. Sędzia-komisarz odmówił, powołując się na art. 156 ust. 4 p.u., wskazując, że jest to osobisty obowiązek syndyka, niezwiązany bezpośrednio z masą upadłości.
Podstawa prawna
- art. 156 ust. 4 – Prawo upadłościowe
- art. 157a ust. 2–2a – Prawo upadłościowe
- art. 162 ust. 1–3 – Prawo upadłościowe
- art. 163 – Prawo upadłościowe
- art. 164 – Prawo upadłościowe
- art. 166 ust. 3 – Prawo upadłościowe
- art. 168 – Prawo upadłościowe
- art. 230 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 316 – Kodeks postępowania cywilnego
Tematy porad zawartych w poradniku (frazy long-tail SEO)
- wynagrodzenie syndyka w postępowaniu upadłościowym
- zwrot wydatków poniesionych przez syndyka a masa upadłości
- koszty postępowania upadłościowego a zgoda sędziego-komisarza
- obowiązkowe ubezpieczenie OC syndyka a koszty postępowania
Linki do źródeł
- Tekst ustawy Prawo upadłościowe: sejm.gov.pl
- Główny Urząd Statystyczny – przeciętne wynagrodzenie: stat.gov.pl