Postępowanie upadłościowe toczy się według precyzyjnych zasad określonych w Prawie upadłościowym. Jednym z kluczowych zagadnień praktycznych jest ustalenie, jakie wydatki można uznać za koszty postępowania upadłościowego. Problematyczne bywają zwłaszcza te wydatki, które ustawodawca wymienił w art. 230 ust. 1 p.u., ale które nie pozostają w bezpośrednim związku z podstawowymi czynnościami postępowania – takimi jak ustalenie, zabezpieczenie, zarząd i likwidacja masy upadłości czy ustalenie wierzytelności.
Do tej kategorii należą w szczególności:
- wynagrodzenie i zwrot wydatków członków rady wierzycieli,
- koszty związane z odbyciem zgromadzenia wierzycieli.
W niniejszym poradniku wyjaśniam, dlaczego te wydatki budzą wątpliwości interpretacyjne i jak ustawodawca mógłby doprecyzować przepisy, aby uniknąć niejasności.
Czym są koszty postępowania upadłościowego?
Zgodnie z art. 230 ust. 1 Prawa upadłościowego ustawodawca wskazał przykładowy, otwarty katalog wydatków zaliczanych do kosztów postępowania. Obejmuje on m.in. wynagrodzenie syndyka, koszty zabezpieczenia masy upadłości czy wydatki związane z jej likwidacją.
Problem pojawia się wtedy, gdy w katalogu znalazły się również takie wydatki, które nie mają ścisłego związku z powyższymi czynnościami.
Koszty zgromadzenia wierzycieli
Zgromadzenie wierzycieli to instytucja ważna dla przebiegu postępowania, ale nie zawsze ściśle związana z likwidacją masy upadłości. Może być zwołane w każdej sprawie, jeśli:
- zażąda tego co najmniej dwóch wierzycieli,
- posiadają oni łącznie co najmniej 1/3 sumy uznanych wierzytelności (art. 191 pkt 2 p.u.).
W praktyce zgromadzenie wierzycieli odgrywa istotną rolę przede wszystkim w sytuacjach, gdy dochodzi do głosowania nad układem w upadłości (art. 266a–266f p.u.).
📌 Wniosek: koszty związane z organizacją zgromadzenia wierzycieli zwykle nie mieszczą się w definicji kosztów postępowania upadłościowego, ponieważ nie wynikają z podstawowych czynności dotyczących masy upadłości.
Wynagrodzenie i wydatki rady wierzycieli
Innym problematycznym przypadkiem są koszty funkcjonowania rady wierzycieli. Zgodnie z przepisami rada sprawuje kontrolę nad działaniami syndyka i uczestniczy w podejmowaniu ważnych decyzji w toku postępowania.
Ustawodawca rozstrzygnął tę kwestię w przepisie szczególnym:
„wynagrodzenie oraz zwrot wydatków wchodzi w skład kosztów postępowania” (art. 211 ust. 1 zdanie drugie p.u.).
Jednocześnie wprowadzono wyjątek – nie dotyczy to kosztów badania ksiąg i dokumentów przedsiębiorstwa upadłego (art. 207 ust. 3 p.u.).
⚠️ Wątpliwość budzi jednak to, że ustawodawca powtórzył tę regulację w art. 230 ust. 1 p.u., co powoduje niepotrzebne zamieszanie interpretacyjne.
Przykład praktyczny
Firma Tech-Bud sp. z o.o. z Warszawy została postawiona w stan upadłości. W toku postępowania syndyk musiał zorganizować zgromadzenie wierzycieli, ponieważ zażądało tego dwóch wierzycieli posiadających łącznie ponad 35% uznanych wierzytelności. Koszty wynajmu sali i obsługi administracyjnej wyniosły 18 000 zł.
Jednocześnie funkcjonowała rada wierzycieli, której członkowie złożyli wniosek o wypłatę wynagrodzenia oraz zwrot wydatków związanych z udziałem w posiedzeniach (koszty podróży, noclegów).
W tej sytuacji:
- koszty rady wierzycieli niewątpliwie stanowią koszty postępowania – przesądza o tym art. 211 ust. 1 p.u.,
- koszty zgromadzenia wierzycieli budzą wątpliwości – z formalnego punktu widzenia są ujęte w katalogu art. 230 ust. 1 p.u., ale nie zawsze odpowiadają ogólnej definicji kosztów postępowania.
Wnioski de lege ferenda
Aby zwiększyć przejrzystość regulacji, w doktrynie wskazuje się, że należałoby:
- usunąć z art. 230 ust. 1 p.u. odniesienia do wynagrodzenia i wydatków członków rady wierzycieli oraz kosztów zgromadzenia wierzycieli,
- wprowadzić odrębne przepisy dotyczące tych wydatków w częściach ustawy regulujących odpowiednio radę wierzycieli (art. 211 p.u.) i zgromadzenie wierzycieli (art. 191–200 p.u.).
Dzięki temu definicja kosztów postępowania upadłościowego byłaby bardziej spójna i zgodna z zasadą poprawnej legislacji określoną w § 153 Zasad techniki prawodawczej.
Podstawa prawna
- art. 191 pkt 2 – Prawo upadłościowe
- art. 200 – Prawo upadłościowe
- art. 207 ust. 3 – Prawo upadłościowe
- art. 211 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 230 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 266a–266f – Prawo upadłościowe
Tematy porad zawartych w artykule
- koszty postępowania upadłościowego a rada wierzycieli
- zgromadzenie wierzycieli w upadłości – kto ponosi koszty
- wynagrodzenie członków rady wierzycieli a przepisy Prawa upadłościowego