W ostatnich latach coraz więcej osób doświadcza przemocy domowej lub obserwuje ją w swoim otoczeniu. Polskie prawo zapewnia skuteczną ochronę osobom pokrzywdzonym, m.in. poprzez możliwość szybkiego usunięcia osoby stosującej przemoc ze wspólnie zajmowanego mieszkania. W tym poradniku wyjaśnię krok po kroku, jak wygląda egzekucja postanowienia nakazującego opuszczenie lokalu przez sprawcę przemocy domowej, jakie są obowiązki komornika, jakie prawa ma gmina i czego mogą oczekiwać strony postępowania. Przedstawiam również praktyczne przykłady ilustrujące cały proces.
Jak przebiega wykonanie postanowienia o nakazie opuszczenia mieszkania?
W przypadku, gdy sąd wyda postanowienie na podstawie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, osoba stosująca przemoc jest zobowiązana opuścić wspólnie zajmowane mieszkanie oraz jego bezpośrednie otoczenie. Kluczowe jest, aby egzekucja tego postanowienia przebiegała sprawnie i bez zbędnej zwłoki.
Pamiętaj, że nie jest to postępowanie eksmisyjne „w zwykłym trybie” – tu kluczowe znaczenie ma szybkość działania i ochrona osoby pokrzywdzonej.
Krok 1. Złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego
Po otrzymaniu prawomocnego postanowienia sądu, osoba uprawniona (najczęściej ofiara przemocy lub jej pełnomocnik) może złożyć do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji. Od tej chwili komornik ma obowiązek rozpocząć działania niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni od dnia wpływu wniosku.
Przykład:
Pani Małgorzata z Łodzi otrzymała postanowienie sądu o nakazie opuszczenia mieszkania przez jej męża, pana Piotra, który stosował wobec niej przemoc. Złożyła wniosek do komornika w poniedziałek. Komornik zgodnie z przepisami musiał rozpocząć czynności najpóźniej w czwartek.
Krok 2. Wyznaczenie terminu do dobrowolnego opuszczenia mieszkania
Komornik wyznacza osobie zobowiązanej (dłużnikowi) termin do dobrowolnego wykonania obowiązku, nie dłuższy niż 5 dni. To ostatnia szansa, aby sprawca przemocy opuścił lokal bez udziału służb.
Przykład:
Komornik doręczył panu Piotrowi wezwanie we wtorek, wyznaczając termin dobrowolnego opuszczenia mieszkania do soboty.
Krok 3. Gdy dłużnik nie opuści mieszkania dobrowolnie
Jeśli po upływie wyznaczonego terminu dłużnik wciąż przebywa w mieszkaniu, komornik w ciągu 3 dni od bezskutecznego upływu terminu musi zwrócić się do właściwej gminy (tam, gdzie znajduje się lokal) o wskazanie miejsca noclegowego dla osoby usuwanej – może to być schronisko, noclegownia lub inna placówka.
Gmina ma obowiązek wskazać miejsce noclegowe w ciągu 48 godzin od otrzymania wniosku komornika.
Przykład:
Gdy pan Piotr nie opuścił mieszkania do wyznaczonej soboty, komornik w poniedziałek poprosił gminę o wskazanie miejsca noclegowego. Gmina odpowiedziała jeszcze tego samego dnia, wskazując schronisko przy ul. Głównej.
Krok 4. Przymusowe usunięcie dłużnika
Komornik niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 5 dni od wskazania miejsca noclegowego przez gminę, usuwa dłużnika z mieszkania i przekazuje go do placówki wskazanej przez gminę. W działaniach tych komornik może korzystać z pomocy Policji lub Żandarmerii Wojskowej, zwłaszcza jeśli istnieje ryzyko agresji lub oporu ze strony sprawcy.
Komornik doręcza pisma stronom osobiście lub przez służby, by przyspieszyć postępowanie.
Przykład:
Komornik z udziałem Policji w środę doprowadził pana Piotra do wskazanego schroniska.
Najczęstsze pytania i praktyczne wskazówki
- Czy dłużnik może wskazać inne miejsce pobytu niż zaproponowane przez gminę?
Tak, jeśli samodzielnie wskaże inne miejsce pobytu i przedstawi dowody, że może tam zamieszkać, komornik nie musi korzystać z miejsca noclegowego wskazanego przez gminę. - Co się dzieje z rzeczami osobistymi dłużnika?
Komornik umożliwia zabranie rzeczy osobistych, jednak nie może to opóźniać czynności egzekucyjnych. - Co, jeśli dłużnik przebywa poza mieszkaniem?
Komornik podejmuje czynności również pod nieobecność dłużnika, a doręczenia mogą być dokonane przez Policję lub osobiście przez komornika.
Podsumowanie – najważniejsze wnioski
- Szybkie działanie – cała procedura musi być przeprowadzona bez zbędnej zwłoki, z jasno określonymi terminami.
- Ochrona osób pokrzywdzonych – to najważniejszy cel postępowania.
- Obowiązki gminy i komornika są ściśle określone – każda zwłoka lub niewłaściwe działanie mogą narazić urzędników na odpowiedzialność.
- Współpraca służb (Policja, Żandarmeria Wojskowa) jest możliwa i często wskazana.
Podstawa prawna
- art. 11a ust. 1 – Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej
- art. 1046 § 1 – Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
- § 2, 3, 5, 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 sierpnia 2023 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawach o wykonanie postanowienia zobowiązującego osobę stosującą przemoc domową do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia
Tematy porad zawartych w poradniku
- wykonanie nakazu opuszczenia mieszkania 2025
- egzekucja sądowa przemoc domowa
- prawa pokrzywdzonych przemocą domową
- procedura usunięcia sprawcy przemocy z mieszkania