Utwór połączony to jedno z ciekawszych zjawisk w prawie autorskim. Powstaje on wtedy, gdy dwa lub więcej odrębnych utworów zostaje zestawionych ze sobą w taki sposób, by wspólnie je rozpowszechniać. W praktyce oznacza to, że dzieła różnych autorów mogą być połączone w całość, ale każdy z nich zachowuje prawa do swojego wkładu. Poniżej wyjaśniam, czym jest utwór połączony, jak powstaje i jakie zasady obowiązują przy korzystaniu z niego.
Czym jest utwór połączony?
Zgodnie z prawem autorskim utwór połączony to dzieło powstałe z zestawienia co najmniej dwóch niezależnych utworów. Kluczowe jest to, że:
- każdy z tych utworów istnieje samodzielnie i mógłby być rozpowszechniany oddzielnie,
- ich połączenie następuje w celu wspólnej eksploatacji,
- połączenia dokonują twórcy lub osoba trzecia działająca w porozumieniu z nimi.
📌 Przykłady utworów połączonych:
- wiersz i muzyka – poezja śpiewana,
- balet – choreografia zestawiona z muzyką,
- komiks – połączenie warstwy literackiej z rysunkową,
- transmisja sportowa i komentarz,
- program komputerowy z wbudowanym słownikiem,
- kilka utworów muzycznych na jednej płycie.
Utwór połączony a utwór współautorski
Na pierwszy rzut oka pojęcia te są podobne – w obu przypadkach mamy do czynienia z różnymi wkładami twórców. Jednak różnica jest zasadnicza:
- Utwór współautorski (rozłączny) powstaje na skutek wspólnego działania twórców, którzy ustalają koncepcję i realizują ją razem.
- Utwór połączony natomiast powstaje poprzez zestawienie już gotowych dzieł, często stworzonych przez osoby, które wcześniej ze sobą nie współpracowały.
Przykładowo – jeśli dwoje autorów wspólnie tworzy musical, to mamy do czynienia z utworem współautorskim. Ale jeśli ktoś weźmie istniejącą już powieść i zestawi ją z napisaną przez kogoś innego muzyką, powstaje utwór połączony.
Jak powstaje utwór połączony?
W doktrynie przyjmuje się trzy warunki powstania utworu połączonego:
- Istnienie odrębnych dzieł – muszą być to utwory samodzielne, nadające się do eksploatacji.
- Fizyczne lub funkcjonalne połączenie – dokonane przez twórców albo osobę trzecią (np. producenta).
- Cel wspólnego rozpowszechniania – nie ma tu zamiaru stworzenia nowego dzieła, ale raczej chęć eksploatowania istniejących dzieł razem.
📚 Przykład
Anna – autorka zbioru opowiadań – zgadza się, aby jej teksty zostały wydane w formie audiobooka, do którego muzykę tworzy inny kompozytor. Obydwa dzieła istnieją samodzielnie, ale połączone stają się jednym utworem połączonym.
Prawa autorskie do utworu połączonego jako całości
Zasada wspólnej zgody
Jeżeli kilka utworów zostaje połączonych w jeden projekt, rozpowszechnianie całości wymaga zgody wszystkich twórców. Jest to konsekwencja odpowiedniego stosowania art. 9 ust. 3 – ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Oznacza to, że ani wydawca, ani jeden z twórców nie może samodzielnie decydować o publikacji czy komercyjnym wykorzystaniu całego zestawienia.
Niezależne korzystanie z własnych dzieł
Każdy z twórców może jednak niezależnie korzystać ze swojego utworu, o ile nie szkodzi to pozostałym. Zasada ta wynika z art. 9 ust. 2 pr. aut..
Przykład: kompozytor muzyki do audiobooka może nadal publikować i wykonywać swoją muzykę niezależnie, o ile nie podważa to praw autorki tekstu.
Dochodzenie roszczeń
Każdy twórca może samodzielnie wystąpić z roszczeniem przeciwko bezprawnemu wykorzystaniu całości (np. nielegalnemu udostępnianiu audiobooka w internecie). Odszkodowanie dzieli się wtedy proporcjonalnie do wkładu poszczególnych twórców (art. 9 ust. 4 pr. aut.).
Zezwolenie na rozpowszechnianie utworu połączonego
Zgodnie z art. 10 pr. aut. każdy twórca może żądać od pozostałych udzielenia zezwolenia na rozpowszechnianie utworu połączonego.
✔ Zasada: twórcy powinni udzielić zgody.
✖ Wyjątek: odmowa jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy istnieją tzw. słuszne podstawy (np. rażąco niskie wynagrodzenie).
Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, spór rozstrzyga sąd. Co istotne – orzeczenie sądu może zastąpić brakującą zgodę jednego z twórców.
Podstawa prawna
- art. 9 ust. 2 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- art. 9 ust. 3 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- art. 9 ust. 4 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- art. 10 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych
Tematy porad zawartych w poradniku
- utwór połączony a prawo autorskie
- prawa twórców do utworu połączonego
- zezwolenie na rozpowszechnianie utworu połączonego