Proces ustalania wierzytelności jest jednym z kluczowych etapów postępowania upadłościowego. To właśnie na tym etapie tworzy się lista wierzycieli i rozstrzyga, w jakim zakresie mogą oni dochodzić swoich roszczeń z masy upadłości. Ustalenie wierzytelności generuje określone koszty – i to zarówno po stronie syndyka, jak i innych uczestników postępowania. W niniejszym poradniku wyjaśniamy, które wydatki zalicza się do kosztów postępowania upadłościowego, a które nie, oraz jak zmieniały się przepisy w tym zakresie.
Koszty postępowania upadłościowego a ustalanie wierzytelności
Zgodnie z utrwalonym poglądem, wydatki związane z procesem ustalania wierzytelności należy zaliczyć do kosztów postępowania upadłościowego (sumptus processus). Wynika to z faktu, że są one bezpośrednio związane z samym prowadzeniem postępowania, a więc stanowią typowe koszty administracyjne – zarówno sądowe, jak i pozasądowe.
Warto podkreślić, że do kosztów postępowania nie należą zobowiązania masy upadłości, które powstałyby niezależnie od ogłoszenia upadłości (np. koszty bieżącej działalności przedsiębiorstwa).
Do 24 marca 2020 r. w przepisach brakowało wyraźnego wskazania, że wydatki związane z ustalaniem wierzytelności są kosztami postępowania. Nowelizacja art. 230 ust. 1 Prawa upadłościowego rozwiała te wątpliwości – obecnie nie ma już podstaw, aby kwestionować takie podejście.
Jakie wydatki zaliczamy do kosztów ustalenia wierzytelności?
Ustawodawca wprowadził katalog otwarty, co oznacza, że nie ma jednej zamkniętej listy kosztów. Do najczęściej spotykanych należą:
1. Koszty eksploatacji pomieszczeń
- wydatki na utrzymanie pomieszczeń służących do przechowywania zgłoszeń wierzytelności,
- koszty funkcjonowania czytelni akt.
📌 Obecnie syndyk musi zapewnić dostęp do akt również za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (art. 228a ust. 3 p.u.).
2. Koszty korespondencji i ogłoszeń
- obwieszczenia dotyczące listy wierzytelności i jej uzupełnień,
- korespondencja syndyka z wierzycielami, upadłym, sędzią-komisarzem i sądem.
3. Koszty prowadzenia akt zgłoszeń wierzytelności
- do 1 grudnia 2021 r. – głównie w formie papierowej,
- obecnie – w formie elektronicznej (choć część dokumentacji nadal ma postać papierową),
- zakup materiałów biurowych, komputerów, oprogramowania,
- wynagrodzenie personelu obsługującego akta i czytelnię.
📌 Jeśli syndyk wykorzystuje te same zasoby w różnych sprawach, koszty należy rozliczać proporcjonalnie, biorąc pod uwagę liczbę wierzycieli czy stopień skomplikowania danej upadłości.
4. Koszty sprawdzenia wierzytelności (art. 243 p.u.)
- wynagrodzenie osób zajmujących się księgami rachunkowymi,
- opłaty za wypisy i zaświadczenia z rejestrów publicznych,
- koszty pozyskania dokumentów potwierdzających wierzytelności i zabezpieczenia.
5. Opłaty sądowe, kancelaryjne i obsługa prawna
- koszty związane ze sporami dotyczącymi listy wierzytelności,
- postępowania o sprzeciw wobec uznania lub odmowy uznania wierzytelności,
- czynności sądu upadłościowego i sędziego-komisarza.
W zakres ustalania wierzytelności wchodzą również czynności późniejsze, takie jak sprostowania, zmiany czy uzupełnienia listy.
Czego nie zaliczamy do kosztów ustalenia wierzytelności?
Nie wszystkie wydatki związane z wierzytelnościami mieszczą się w kosztach postępowania upadłościowego:
- postępowania sądowe i administracyjne poza ramami upadłości – np. sprawy prowadzone na podstawie art. 145 ust. 1 p.u., gdzie wierzyciel dochodzi roszczenia wobec upadłego przed ogłoszeniem upadłości;
- wydatki syndyka jako strony takich postępowań – np. opłaty sądowe i kancelaryjne w procesach prowadzonych w trybie zastępstwa procesowego – zaliczane są do „innych zobowiązań masy upadłości” (art. 230 ust. 2 p.u.);
- wydatki upadłego – np. koszty opłat od sprzeciwów i zażaleń, czy wynagrodzenie pełnomocnika. Jeśli sąd nie zwolni upadłego od kosztów, powinien je pokryć ze swojego majątku, który nie wchodzi do masy upadłości.
Przykład praktyczny
Firma Tech-Pol Sp. z o.o. z Gdańska ogłosiła upadłość w czerwcu 2022 r. Do syndyka wpłynęło ponad 150 zgłoszeń wierzytelności.
- Aby obsłużyć sprawę, syndyk musiał zatrudnić dodatkowego pracownika biurowego do prowadzenia elektronicznych akt. Koszt jego wynagrodzenia zakwalifikowano jako koszt postępowania upadłościowego.
- Równocześnie syndyk był stroną procesu gospodarczego wszczętego jeszcze przed ogłoszeniem upadłości. Koszty obsługi prawnej w tym procesie uznano już za inne zobowiązania masy upadłości, a nie koszty postępowania.
- Natomiast sam upadły złożył sprzeciw do listy wierzytelności. Opłatę sądową od sprzeciwu musiał pokryć z majątku osobistego, ponieważ nie mogła ona obciążać masy upadłości.
Podstawa prawna
- art. 228a ust. 3 – Prawo upadłościowe
- art. 230 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 230 ust. 2 – Prawo upadłościowe
- art. 236 i nast. – Prawo upadłościowe
- art. 243 – Prawo upadłościowe
- art. 145 ust. 1 – Prawo upadłościowe
Tematy porad zawartych w poradniku
- koszty ustalenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym
- jakie wydatki pokrywa masa upadłości
- obowiązki syndyka przy ustalaniu wierzytelności