W praktyce prowadzenia działalności gospodarczej często zdarza się, że kontrahenci nie regulują swoich zobowiązań. Przedsiębiorcy muszą wtedy podejmować decyzje dotyczące odpisów aktualizacyjnych, postępowań egzekucyjnych czy też umorzenia wierzytelności. Warto wiedzieć, jakie skutki podatkowe wiążą się z takimi czynnościami, aby uniknąć podwójnego rozliczania kosztów.
Poniżej omawiamy dwie konkretne sytuacje – obie dotyczą umorzenia wierzytelności i ich wpływu na podatek dochodowy od osób prawnych (CIT).
Spisanie wierzytelności po bezskutecznej egzekucji (przypadek 1)
Stan faktyczny:
- w 2012 r. komornik umorzył postępowanie egzekucyjne wobec bezskuteczności egzekucji,
- odpis należności został już wówczas zaliczony do kosztów podatkowych,
- w 2017 r. zarząd spółki zdecydował o umorzeniu wierzytelności i jej wyksięgowaniu z ksiąg rachunkowych.
Skutek podatkowy:
W takiej sytuacji spisanie wierzytelności nie wywołuje żadnych skutków podatkowych. Wynika to z faktu, że sama należność została zaliczona do kosztów już wcześniej – w momencie, gdy okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna.
Wyksięgowanie wierzytelności w księgach w późniejszym okresie ma jedynie charakter księgowy i nie generuje ani nowego kosztu, ani przychodu podatkowego.
📌 Przykład:
Spółka „Alfa” z Krakowa w 2012 r. otrzymała postanowienie komornika o bezskuteczności egzekucji wobec dłużnika. Wtedy ujęła należność w kosztach podatkowych. W 2017 r. zarząd podjął decyzję o definitywnym spisaniu tej należności z ksiąg rachunkowych. Operacja ta nie zmienia wyniku podatkowego spółki – miała ona już prawo zaliczyć stratę do kosztów w 2012 r.
Umorzenie wierzytelności w toku postępowania upadłościowego (przypadek 2)
Stan faktyczny:
- w 2016 r. spółka otrzymała informację o ogłoszeniu upadłości z likwidacją majątku dłużnika,
- sporządzono odpis aktualizacyjny, ale nie zaliczono go do kosztów podatkowych,
- w 2017 r. złożono wniosek do komornika o umorzenie egzekucji,
- następnie zarząd podjął decyzję o umorzeniu wierzytelności.
Skutek podatkowy:
Samo umorzenie należności – rozumiane jako jednostronna decyzja zarządu – nie stanowi kosztu podatkowego.
Zgodnie z art. 508 Kodeksu cywilnego:
„Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje.”
Oznacza to, że aby mówić o umorzeniu wierzytelności, musi dojść do porozumienia między wierzycielem a dłużnikiem. Jednostronne spisanie należności z ksiąg rachunkowych nie jest umorzeniem w rozumieniu prawa cywilnego. W konsekwencji, nie może stanowić kosztu uzyskania przychodu.
📌 Przykład:
Spółka „Beta” z Warszawy miała należność wobec kontrahenta, który w 2016 r. ogłosił upadłość likwidacyjną. Zarząd spółki w 2017 r. postanowił umorzyć wierzytelność i spisać ją w księgach. Ponieważ jednak nie doszło do faktycznego zwolnienia z długu przyjętego przez dłużnika, taka operacja nie generuje kosztu podatkowego.
Co to oznacza dla przedsiębiorców?
✔ Jeśli należność była już zaliczona do kosztów podatkowych (np. w wyniku bezskutecznej egzekucji), późniejsze spisanie wierzytelności nie daje prawa do ponownego rozliczenia kosztu.
✔ Samo wyksięgowanie wierzytelności z ksiąg rachunkowych (jako czynność jednostronna) nie jest równoznaczne z umorzeniem w sensie cywilnoprawnym, a więc nie tworzy kosztu podatkowego.
✔ Kosztem podatkowym może być wyłącznie wierzytelność umorzona w drodze umowy między wierzycielem a dłużnikiem (czyli gdy obie strony wyrażą zgodę).
Podstawa prawna
- art. 508 – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
- przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT)
Tematy poradnika (frazy SEO)
- umorzenie wierzytelności a koszty podatkowe
- spisanie wierzytelności w księgach rachunkowych
- umorzenie długu a CIT
- odpis aktualizacyjny a koszt uzyskania przychodu