Spółki kapitałowe często wspierają się w ramach grupy, udzielając sobie wzajemnych poręczeń kredytów. Problem podatkowy pojawia się wtedy, gdy spółka poręczająca musi przejąć na siebie spłatę długu upadłej jednostki powiązanej, a bank decyduje się umorzyć część należności. Powstaje pytanie – czy takie umorzenie stanowi dla poręczyciela przychód podlegający opodatkowaniu?
Kiedy umorzenie zobowiązania powoduje powstanie przychodu?
Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przychodem jest m.in. wartość umorzonych lub przedawnionych zobowiązań.
Oznacza to, że w sytuacji, gdy spółka poręczyciel (np. spółka zależna) staje się dłużnikiem banku – a bank następnie umarza jej część zobowiązania – powstaje obowiązek rozpoznania przychodu podatkowego. Nie ma tu znaczenia, że zobowiązanie pierwotnie dotyczyło innej spółki (np. spółki-matki, która ogłosiła upadłość). W momencie przejęcia długu to poręczyciel jest odpowiedzialny za jego spłatę i to jego dotyczy umorzenie.
Moment powstania przychodu – ugoda czy zwolnienie z długu?
Kluczowe jest ustalenie, kiedy dokładnie powstaje przychód.
- Nie w dacie zawarcia ugody z bankiem. Samo podpisanie ugody, która przewiduje możliwość częściowego umorzenia długu, nie rodzi jeszcze skutków podatkowych.
- Dopiero w chwili skutecznego umorzenia zobowiązania. Oznacza to, że przychód pojawia się w momencie, gdy bank rzeczywiście zwalnia spółkę z obowiązku spłaty pozostałej części zadłużenia – zwykle po wykonaniu warunków ugody, np. po zapłaceniu kwoty uzgodnionej w ramach porozumienia.
Przykład praktyczny
Spółka Delta udzieliła poręczenia kredytu swojej spółce-matce – Gamma. Spółka Gamma ogłosiła upadłość, a bank wezwał spółkę Delta do spłaty kredytu w wysokości 3 mln zł. Strony zawarły ugodę – bank zgodził się, że jeśli spółka Delta spłaci 1,8 mln zł w ratach, pozostałe 1,2 mln zł zostanie umorzone.
W tym przypadku:
- sam fakt podpisania ugody nie powoduje jeszcze powstania przychodu w spółce Delta,
- przychód podatkowy powstanie dopiero po zapłacie 1,8 mln zł i formalnym umorzeniu pozostałej kwoty 1,2 mln zł.
Podsumowanie
✔ Umorzenie części kredytu przez bank wobec poręczyciela (spółki zależnej) stanowi dla niego przychód podatkowy.
✔ Przychód nie powstaje w chwili zawarcia ugody, lecz dopiero w momencie skutecznego zwolnienia z długu, czyli po spełnieniu warunków porozumienia z bankiem.
✔ Obowiązek podatkowy wynika z art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Podstawa prawna
- art. 12 ust. 1 pkt 3 – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 2805 ze zm.)
Tematy porad zawartych w poradniku
- umorzenie zobowiązania a przychód podatkowy CIT
- poręczyciel kredytu a konsekwencje podatkowe
- moment powstania przychodu przy ugodzie z bankiem