W sporach z ubezpieczycielem, gdy gra toczy się o wysokie kwoty, proces sądowy może trwać latami. Wielu ubezpieczonych woli zakończyć sprawę szybciej, zawierając ugodę. To rozwiązanie bywa korzystne – pozwala szybciej uzyskać świadczenie, ale niesie też ryzyko utraty prawa do dalszych roszczeń. Dlatego trzeba dokładnie rozumieć, kiedy ugoda stanowi podstawę wypłaty odszkodowania, jakie skutki wywołuje i w jakich przypadkach może zostać unieważniona.
Ugoda jako podstawa wypłaty odszkodowania
Zgodnie z art. 28 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, ugoda jest jedną z podstaw, na której ubezpieczyciel może wypłacić odszkodowanie.
📌 Najważniejsze zasady:
- Liczy się wyłącznie ugoda zawarta z ubezpieczycielem – ugody zawarte tylko między poszkodowanym a ubezpieczonym (np. kierowcą sprawcy wypadku) nie mają samodzielnej mocy prawnej w tym zakresie.
- Ugodę można zawrzeć na każdym etapie – zarówno w fazie przedsądowej, jak i w trakcie postępowania sądowego.
- W praktyce ugoda jest szczególnie atrakcyjna dla ubezpieczonego, bo pozwala szybciej uzyskać pieniądze niż w przypadku długiego procesu.
⚠ Ważne: niektórzy autorzy wskazują, że w ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU) warto zamieszczać klauzule zakazujące ubezpieczonemu zawierania ugód z poszkodowanym. Jednak w niektórych sytuacjach – jeśli ubezpieczyciel wyrazi zgodę – takie ugody mogą stanowić podstawę wypłaty odszkodowania.
Czym jest ugoda w świetle Kodeksu cywilnego
Ugoda to umowa uregulowana w art. 917 Kodeksu cywilnego.
Może być zawarta:
- osobiście,
- przez pełnomocnika (także procesowego),
- z zastrzeżeniem terminu lub pod warunkiem.
Forma: prawo nie wymaga formy szczególnej, ale dla celów dowodowych warto sporządzić ją na piśmie.
📌 Istota ugody – strony czynią sobie wzajemne ustępstwa, aby:
- usunąć niepewność co do roszczeń wynikających z istniejącego stosunku prawnego,
- zapewnić ich wykonanie,
- zakończyć istniejący spór lub zapobiec przyszłemu.
Ugoda modyfikuje istniejący stosunek prawny, nadając mu cechy pewności i bezsporności. Obejmuje nie tylko zapisy z umowy, ale także skutki wynikające z ustawy, zasad współżycia społecznego i zwyczajów.
Przy interpretacji ugody ważniejszy jest zgodny zamiar stron niż jej literalne brzmienie.
📄 Przykład:
Firma „Auto-Trans” spierała się z ubezpieczycielem o odszkodowanie za uszkodzony autobus. Po rozmowach ustalono, że zamiast żądanej kwoty 250 tys. zł firma otrzyma 200 tys. zł w zamian za zrzeczenie się dalszych roszczeń. Zapisano to w ugodzie, która została podpisana w obecności pełnomocników.
Ugoda a wysokość odszkodowania
Strony w ugodzie nie ustalają wysokości szkody, lecz kwotę odszkodowania, która zostanie wypłacona.
Z samej natury ugody wynika, że ubezpieczyciel przyjmuje zazwyczaj ograniczoną odpowiedzialność, co przekłada się na niższą kwotę niż pierwotne żądania.
📌 Skutek prawny – ugoda najczęściej obejmuje wszystkie roszczenia wynikające z danego stosunku prawnego. Jeżeli w treści ugody nie zaznaczono inaczej, przyjmuje się, że zamyka ona możliwość dochodzenia jakichkolwiek dalszych roszczeń.
📄 Przykład:
Pani Olga podpisała z ubezpieczycielem ugodę po zalaniu mieszkania. Otrzymała 15 000 zł i zrzekła się dalszych roszczeń. Po kilku tygodniach odkryła dodatkowe zniszczenia mebli. Nie mogła jednak żądać dopłaty – ugoda zamknęła tę możliwość.
Jak można uchylić się od ugody?
Ugody ubezpieczeniowe nie stanowią odrębnej instytucji prawa – obowiązują tu ogólne przepisy Kodeksu cywilnego o wadach oświadczenia woli (błąd, groźba, podstęp).
Jednak w przypadku ugody zakres powołania się na błąd jest węższy – art. 918 k.c. mówi, że można go podnosić tylko, gdy dotyczy stanu faktycznego, który obie strony uważały za pewny.
Nie dotyczy to błędów w ustaleniu wysokości odszkodowania.
📌 Przykład błędu możliwego do podniesienia: obie strony były przekonane, że szkoda dotyczy tylko jednego pojazdu, a po podpisaniu ugody okazało się, że uszkodzony został także inny element majątku.
Kiedy łatwiej unieważnić ugodę
Chociaż w praktyce unieważnienie ugody ubezpieczeniowej jest trudne, istnieją sytuacje, w których przepisy dają stronie większą ochronę.
Ugoda zawarta na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa
Jeśli ugoda została podpisana:
- przez internet,
- korespondencyjnie,
- w miejscu wskazanym przez ubezpieczyciela, ale nie w jego siedzibie,
a stroną ugody jest konsument, ma on prawo w ciągu 14 dni odstąpić od ugody bez podania przyczyny (art. 27 ustawy o prawach konsumenta).
Oświadczenie o odstąpieniu należy przesłać w dowolnej formie utrwalonej (np. e-mail, list polecony).
📄 Przykład:
Pan Robert podpisał ugodę przez e-mail, zgadzając się na 8 000 zł odszkodowania za zalanie mieszkania. Po 10 dniach uznał, że to za mało. Ponieważ umowa była zawarta na odległość, wysłał odstąpienie w terminie i ugoda została uznana za niezawartą.
Ugody w imieniu małoletnich – wymóg zgody sądu
Szczególną uwagę trzeba zachować przy podpisywaniu ugód w imieniu osób poniżej 18. roku życia.
Jeżeli ugoda zawiera zrzeczenie się przyszłych roszczeń, to jest to czynność przekraczająca zwykły zarząd majątkiem małoletniego.
Zgodnie z orzecznictwem:
- Wymagana jest uprzednia zgoda sądu opiekuńczego.
- Brak zgody powoduje bezwzględną nieważność ugody.
- Taka nieważna ugoda nie ogranicza odpowiedzialności ubezpieczyciela – poszkodowany może ponownie zgłosić roszczenie.
📄 Przykład:
Rodzice 15-letniego chłopca, który doznał obrażeń w wypadku, podpisali ugodę na 20 000 zł, zrzekając się dalszych roszczeń. Nie wystąpili jednak o zgodę sądu opiekuńczego. Po roku złożyli nowe roszczenie na 50 000 zł, a ubezpieczyciel musiał je rozpatrzyć – wcześniejsza ugoda była nieważna.
Ugoda a ograniczona odpowiedzialność ubezpieczyciela
W praktyce ugoda często oznacza, że ubezpieczyciel nie ponosi pełnej odpowiedzialności za szkodę – przyjmuje na siebie zobowiązanie tylko w zakresie ustalonej kwoty.
W efekcie:
- odszkodowanie jest niższe niż w żądaniu,
- po podpisaniu ugody zazwyczaj nie można dochodzić dopłat,
- wyjątkiem są sytuacje, gdy ugoda obejmowała tylko część roszczeń (musi to być zapisane w treści).
Wskazówki praktyczne przy zawieraniu ugody z ubezpieczycielem
📌 1. Zawsze czytaj całą treść ugody – zwróć uwagę, czy obejmuje wszystkie roszczenia, czy tylko część.
📌 2. Zapisz szczegóły w formie pisemnej – nawet jeśli ugoda jest ustna, warto sporządzić potwierdzenie na piśmie.
📌 3. Skonsultuj treść z prawnikiem – szczególnie, gdy ugoda dotyczy dużych kwot lub ma charakter złożony.
📌 4. W przypadku małoletnich – zawsze uzyskaj zgodę sądu.
📌 5. Rozważ alternatywy – czasem warto poczekać na wyrok sądu, jeśli propozycja ugody jest zbyt niska.
Podsumowanie
Ugoda z ubezpieczycielem jest szybkim sposobem na zakończenie sporu i uzyskanie pieniędzy bez długiego procesu. Jednak jej podpisanie oznacza rezygnację z części roszczeń i ogranicza możliwość dochodzenia dalszych kwot. Odstąpienie od ugody lub jej unieważnienie jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach. Dlatego przed podpisaniem warto ocenić, czy ustalone warunki są naprawdę korzystne.
Podstawa prawna
- art. 28 – ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
- art. 917–918 – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
- art. 27, art. 38 pkt 1 – ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta
Tematy porad zawartych w poradniku
- ugoda z ubezpieczycielem skutki
- unieważnienie ugody ubezpieczeniowej
- ugoda a roszczenia przyszłe
- odstąpienie od ugody konsumenckiej
Przydatne linki do stron urzędowych: