Zajęcie udziałów lub akcji w spółce przez komornika to sytuacja, która może mieć istotne konsekwencje zarówno dla dłużnika, jak i wierzyciela. Warto zrozumieć, co konkretnie oznacza „zajęcie praw majątkowych” w praktyce i jakich skutków należy się spodziewać – zwłaszcza gdy sprawa dotyczy przedsiębiorstwa lub inwestycji o dużym znaczeniu finansowym. Ten poradnik wyjaśnia najważniejsze kwestie, opierając się na aktualnych przepisach i praktyce sądowej.
Skutki zajęcia praw majątkowych – na czym to polega?
Zajęcie praw majątkowych, takich jak udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) czy akcje w spółce akcyjnej, daje wierzycielowi uprawnienia do podejmowania działań mających na celu zaspokojenie swojej wierzytelności. Co to oznacza w praktyce?
Po zajęciu prawa majątkowego:
- Wierzyciel może korzystać z uprawnień majątkowych przysługujących dłużnikowi z tytułu zajętego prawa – ale tylko w takim zakresie, jaki jest niezbędny do prowadzenia egzekucji.
- Wierzyciel może również podejmować czynności służące ochronie zajętego prawa, np. dbać o to, aby nie zostało ono naruszone lub pomniejszone.
- Jeżeli jednak konieczne jest podjęcie innych działań (np. wykonywanie określonych uprawnień właścicielskich, które wykraczają poza egzekucję), sąd może ustanowić zarządcę na wniosek dłużnika, wierzyciela lub z urzędu. Zarządca przejmuje wtedy określone zadania na zasadach analogicznych jak przy egzekucji z nieruchomości.
Przykład praktyczny nr 1
Pani Monika posiada udziały w spółce Qwerty sp. z o.o. Komornik na wniosek wierzyciela zajął jej udziały o wartości 200 000 zł. Od tego momentu wierzyciel może domagać się przekazania mu dywidendy przypadającej na te udziały, a także uzyskać zaspokojenie z ewentualnego umorzenia udziałów czy wypłaty związanej z obniżeniem kapitału zakładowego. Jednakże nie może samodzielnie głosować na zgromadzeniu wspólników w imieniu pani Moniki – do tego konieczne byłoby ustanowienie zarządcy.
Jakie uprawnienia NIE przechodzą na wierzyciela?
Bardzo ważne jest, by zrozumieć, że wierzyciel po zajęciu udziałów lub akcji nie staje się „pełnoprawnym wspólnikiem” czy „akcjonariuszem” dłużnika. Przepisy ograniczają skutki zajęcia wyłącznie do praw majątkowych.
Wierzyciel NIE może:
- Wykonywać praw korporacyjnych, takich jak prawo głosu na zgromadzeniu wspólników lub akcjonariuszy,
- Decydować o zmianie umowy spółki,
- Uczestniczyć w wyborze zarządu lub rady nadzorczej.
Jeżeli realizacja tych uprawnień jest konieczna do zabezpieczenia interesu wierzyciela lub dłużnika, sąd może, na wniosek jednej ze stron, powołać zarządcę.
Przykład praktyczny nr 2
Pan Andrzej jest akcjonariuszem spółki SuperTech S.A. Komornik zajmuje 500 jego akcji w celu egzekucji długu wobec firmy windykacyjnej. Wierzyciel ma prawo do przejęcia dywidendy wypłacanej za te akcje i może żądać zaspokojenia z ich sprzedaży. Nie może jednak samodzielnie głosować na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy – nawet jeśli posiada większość akcji należących do dłużnika.
Jak zaspokaja się wierzyciel z zajętego prawa?
Wierzyciel może zaspokoić swoje roszczenia z:
- Dochodów przysługujących z zajętego prawa (np. dywidendy, wypłaty związane z obniżeniem kapitału, środki za umorzone udziały),
- Sprzedaży lub realizacji zajętego prawa (czyli sprzedaż udziałów lub akcji przez komornika).
Ważne: Zaspokojenie następuje tylko w granicach wartości majątkowych. Pozostałe uprawnienia nie przechodzą na wierzyciela.
Czy zajęcie obejmuje wierzytelności powstałe po zajęciu?
Tak. Zgodnie z przepisami, zajęcie udziałów czy akcji obejmuje także wierzytelności i roszczenia, które powstały po dacie zajęcia. Przykładowo: jeżeli po zajęciu udziałów spółka wypłaci wspólnikowi (dłużnikowi) nową dywidendę lub środki z tytułu umorzenia udziałów, komornik ma prawo przekazać je wierzycielowi.
Podsumowanie – najważniejsze wnioski
- Zajęcie udziałów lub akcji dotyczy wyłącznie praw majątkowych, nie korporacyjnych.
- Wierzyciel może pobierać dochody z zajętego prawa oraz żądać jego sprzedaży w celu zaspokojenia długu.
- Ważne uprawnienia korporacyjne pozostają przy dłużniku, chyba że sąd ustanowi zarządcę.
- Zajęcie obejmuje także przyszłe wierzytelności i roszczenia wynikające z zajętego prawa.
Podstawa prawna
- art. 910^2 § 1, § 2 – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2023.1550 t.j. ze zm.)
- art. 911^6 – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
- art. 911^4 – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Tematy porad zawartych w poradniku
- skutki zajęcia udziałów spółka 2025
- egzekucja z udziałów spółka z o.o.
- zajęcie akcji skutki prawne
Przydatne adresy urzędowe: