Skład i czynności sądu w postępowaniu o zatwierdzenie układu
Postępowanie restrukturyzacyjne w trybie zatwierdzenia układu ma na celu ochronę przedsiębiorcy przed upadłością oraz umożliwienie mu porozumienia się z wierzycielami. Sąd pełni w tym postępowaniu istotną rolę – zarówno w zakresie orzekania o zatwierdzeniu układu, jak i podejmowania czynności porządkowych. W tej części poradnika wyjaśnimy, w jakim składzie orzeka sąd, jak wygląda procedura losowania sędziego oraz jakie są zasady postępowania odwoławczego.
Skład sądu w postępowaniu o zatwierdzenie układu
Zgodnie z przepisami, sprawę w postępowaniu o zatwierdzenie układu rozpoznaje sąd restrukturyzacyjny w składzie jednego sędziego (art. 14 ust. 1 – Prawo restrukturyzacyjne).
Oznacza to, że w I instancji nie stosuje się trzyosobowego składu orzekającego, co różni to postępowanie od innych postępowań sądowych o większym ciężarze gatunkowym.
Losowy przydział sędziego
Sędzia, który prowadzi sprawę restrukturyzacyjną, jest wyznaczany w oparciu o system losowego przydziału spraw (SLPS). Podstawą prawną jest art. 47a § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, który stanowi, że sprawy są przydzielane sędziom i asesorom sądowym losowo, w ramach poszczególnych kategorii spraw.
- Losowania dokonuje centralny komputer, który korzysta z generatora liczb losowych.
- SLPS działa w sieci wewnętrznej sądów i jest aplikacją sieciową.
- Wyjątkiem od zasady losowości są sprawy podlegające przydziałowi sędziemu pełniącemu dyżur.
📚 W literaturze podkreśla się, że brak jawności dotyczącej algorytmu losowania budzi kontrowersje. Może to stanowić potencjalne zagrożenie dla prawa do „ustawowego sędziego” i niezawisłości sądów.
Postępowanie odwoławcze i zażalenia
Niektóre decyzje wydawane w ramach postępowania restrukturyzacyjnego mogą zostać zaskarżone przez strony.
Zgodnie z art. 200 ust. 1a pr. restr.:
- Zażalenia na postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia układu (art. 165 ust. 7 pr. restr.) oraz na uchylenie skutków dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego (art. 226f pr. restr.) rozpoznaje sąd II instancji w składzie trzech sędziów zawodowych.
- Zażalenie na odmowę dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego (art. 226b pr. restr.) rozpoznaje sąd restrukturyzacyjny, lecz w innym składzie niż ten, który wydał wcześniejsze postanowienie. W praktyce oznacza to skład jednoosobowy.
⚠️ W czasie pandemii COVID-19 przepisy wprowadzające uproszczenia dotyczące składów orzekających (art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2 marca 2020 r.) nie miały zastosowania do postępowania odwoławczego w sprawach restrukturyzacyjnych (art. 15zzs1 ust. 4 tej ustawy).
📄 Przykład praktyczny
Firma „Tech-Bud” z Rzeszowa wystąpiła o zatwierdzenie układu z wierzycielami. Sąd restrukturyzacyjny w składzie jednoosobowym wydał postanowienie o zatwierdzeniu układu. Jeden z wierzycieli złożył zażalenie, wskazując na zbyt daleko idące umorzenie zobowiązań. Sprawa trafiła do sądu II instancji, gdzie rozpoznawał ją trzyosobowy skład sędziowski.
Czynności sądu w postępowaniu o zatwierdzenie układu
Zgodnie z art. 197 ust. 1 pr. restr., w postępowaniu restrukturyzacyjnym orzeczenia sądu zapadają wyłącznie w formie postanowień. Mają one charakter rozstrzygający lub porządkowy i podlegają odpowiednim regulacjom Kodeksu postępowania cywilnego (art. 209 pr. restr. w zw. z art. 354–361 k.p.c.).
Zasady sporządzania postanowień
- Uzasadnienia z urzędu – jeżeli postanowienie podlega zaskarżeniu, sąd uzasadnia je z urzędu i doręcza stronom wraz z uzasadnieniem. To samo dotyczy zarządzeń przewodniczącego.
- Odstąpienie od uzasadnienia – możliwe jest, jeśli sąd w całości uwzględnia wniosek strony i w pełni podziela jej argumenty. W takim przypadku w postanowieniu wskazuje się pismo procesowe, które sąd uznał za podstawę rozstrzygnięcia (art. 357 § 6 k.p.c.).
- Zwięzłe wskazanie powodów rozstrzygnięcia – sąd może podać krótkie motywy swojej decyzji nawet wtedy, gdy postanowienie nie podlega zaskarżeniu (art. 357 § 5 k.p.c.).
Zarządzenia przewodniczącego
Decyzje o charakterze technicznym i porządkowym podejmuje przewodniczący w formie zarządzeń.
- Zgodnie z art. 472 § 1 k.p.c., w zakresie czynności przewodniczącego zarządzenia może wydawać także asystent sędziego, z wyjątkiem zwrotu pisma procesowego (np. pozwu).
- Przewodniczący zawsze może zmienić lub uchylić zarządzenie wydane przez asystenta.
Nowe zasady po wejściu Krajowego Rejestru Zadłużonych
Od 1 grudnia 2021 r., po wejściu w życie ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, wszystkie orzeczenia w postępowaniu restrukturyzacyjnym:
- są utrwalane wyłącznie w systemie teleinformatycznym,
- są opatrywane jednym kwalifikowanym podpisem elektronicznym (art. 197 ust. 1a pr. restr.),
- sporządzane są z wykorzystaniem udostępnionych wzorców elektronicznych.
Najważniejsze konsekwencje:
- Jeden podpis zamiast dwóch – podpis elektroniczny obejmuje całość dokumentu (sentencję i uzasadnienie). Nie ma potrzeby oddzielnego podpisywania każdej części.
- Zarządzenia techniczne nie wymagają podpisu kwalifikowanego.
- „Niby-orzeczenia” – orzeczenia sporządzone na papierze, podpisane własnoręcznie i następnie zeskanowane do systemu nie wywołują skutków prawnych.
- Błędne utrwalenie – orzeczenie podpisane kwalifikowanym podpisem, ale nieutrwalone w systemie teleinformatycznym, istnieje, ale jest obarczone poważną wadą mogącą prowadzić do jego uchylenia.
📚 Takie stanowisko potwierdził także Sąd Najwyższy w uchwałach dotyczących orzeczeń wydawanych w systemie KRZ – wskazał, że jeden podpis elektroniczny obejmuje całość dokumentu i gwarantuje jego nienaruszalność.
Postanowienia wydawane w toku postępowania
W ramach postępowania o zatwierdzenie układu sąd wydaje m.in. postanowienia dotyczące:
- rozpoznania skargi na odmowę dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego,
- uchylenia skutków dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego,
- zatwierdzenia układu (art. 164 ust. 1 pr. restr.),
- wykonania układu (art. 172 pr. restr.),
- zmiany układu (art. 173 pr. restr.),
- uchylenia układu (art. 176 pr. restr.).
Dodatkowo w sentencji postanowienia zatwierdzającego układ musi być zamieszczona pełna treść układu (art. 164 ust. 1 pr. restr.).
Pouczenia dla stron
Wraz z każdym orzeczeniem w systemie teleinformatycznym zamieszczane są informacje o:
- terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia, albo
- braku możliwości zaskarżenia danego orzeczenia.
Są one traktowane jako pouczenia dla stron postępowania i są dostępne w aktach elektronicznych.
📄 Przykład praktyczny
Pani Monika, prowadząca firmę transportową w Krakowie, wystąpiła o zatwierdzenie układu z wierzycielami. Sąd restrukturyzacyjny w systemie KRZ wydał postanowienie zatwierdzające układ. Cały dokument wraz z uzasadnieniem został opatrzony jednym podpisem elektronicznym i automatycznie udostępniony w aktach elektronicznych. Dzięki temu wierzyciele mogli od razu sprawdzić treść układu oraz pouczenie o możliwości wniesienia zażalenia.
Akta sądowe w postępowaniu o zatwierdzenie układu
W sprawach restrukturyzacyjnych dotyczących zatwierdzenia układu sąd prowadzi akta w systemie teleinformatycznym. W zależności od rodzaju wniosku lub pisma, sprawy otrzymują różne sygnatury, a uczestnicy mają możliwość pełnego wglądu w dokumenty za pośrednictwem dedykowanego portalu.
Różne postępowania – różne sygnatury
W ramach jednej sprawy dotyczącej zatwierdzenia układu może być prowadzonych kilka postępowań sądowych, wywołanych przez różne wnioski dłużnika lub wierzycieli. Każde z nich ma odrębną sygnaturę:
- GRo – sprawy dotyczące:
- skargi na odmowę dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego,
- wniosku o uchylenie skutków dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego (chyba że wpłynął już wniosek o zatwierdzenie układu – wtedy sygnatura może być inna).
- GRz – sprawy dotyczące:
- wniosku o zatwierdzenie układu,
- wniosku o uchylenie skutków obwieszczenia, jeśli został złożony po wniosku o zatwierdzenie układu.
- GReu – sprawy dotyczące:
- zmiany układu,
- wykonania układu,
- uchylenia układu.
Dzięki temu rozróżnieniu możliwe jest uporządkowane prowadzenie akt i szybkie odszukanie dokumentów w systemie teleinformatycznym.
Dostęp uczestników do akt
Zgodnie z art. 197 ust. 4 pr. restr., uczestnicy postępowania i osoby przez nich upoważnione mają dostęp do akt za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe.
Dostęp realizowany jest przez Portal Użytkowników Zarejestrowanych, gdzie uczestnicy mają specjalną zakładkę „Moje postępowania”.
Najważniejsze zasady:
- Dłużnik – uzyskuje dostęp do akt już po złożeniu wniosku o zatwierdzenie układu.
- Wierzyciele – dostęp uaktywnia się po wpisaniu numeru ID uczestnika w metryce postępowania.
- Identyfikacja – numer ID znajduje się w profilu użytkownika w portalu (prawy górny róg ekranu, po kliknięciu w imię i nazwisko właściciela konta).
Dostęp jest nieograniczony – oznacza to, że uczestnicy mogą przeglądać akta elektroniczne w dowolnym czasie, bez konieczności składania dodatkowych wniosków do sądu.
📄 Przykład praktyczny
Pan Andrzej z Gdańska, właściciel zakładu stolarskiego, złożył wniosek o zatwierdzenie układu. Już następnego dnia uzyskał pełny dostęp do akt elektronicznych w systemie KRZ przez Portal Użytkowników Zarejestrowanych. Wierzyciele jego firmy – bank i dostawca materiałów – otrzymali dostęp dopiero po wpisaniu ich numerów ID przez sąd do metryki uczestników. Dzięki temu wszyscy mieli bieżący wgląd w dokumenty, w tym w treść układu i orzeczenia sądu.
Podstawa prawna
- art. 14 ust. 1 – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 47a § 1 – ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
- art. 200 ust. 1a – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 165 ust. 7 – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 226a–226f – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 197 ust. 1, 1a i 4 – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 209 – Prawo restrukturyzacyjne
- art. 354–361 k.p.c.
- art. 357 § 5–6 k.p.c.
- art. 472 § 1 k.p.c.
- art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 – ustawa z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19
Tematy porad zawartych w poradniku
- „Skład sądu w postępowaniu restrukturyzacyjnym o zatwierdzenie układu”
- „Postanowienia sądu w sprawach restrukturyzacyjnych”
- „Zasady podpisywania orzeczeń elektronicznych w KRZ”
- „Dostęp do akt sądowych w postępowaniu restrukturyzacyjnym”