Od 1 lipca 2020 r. w Polsce obowiązuje nowy model rozpoznawania spraw własności intelektualnej. Został on wprowadzony nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego z 13 lutego 2020 r., a jego celem było uporządkowanie i usprawnienie postępowań dotyczących praw autorskich, przemysłowych, zwalczania nieuczciwej konkurencji i innych praw na dobrach niematerialnych. Reforma ta wprowadziła wyodrębnione wydziały własności intelektualnej w sądach okręgowych i apelacyjnych.
Ogólne zasady – właściwość sądów od 1 lipca 2020 r.
Zgodnie z art. 479<sup>90</sup> § 1 k.p.c.:
„Sprawy własności intelektualnej należą do właściwości sądów okręgowych.”
Oznacza to, że od 1 lipca 2020 r. wszystkie spory z zakresu szeroko rozumianej własności intelektualnej rozpoznają sądy okręgowe – niezależnie od wartości przedmiotu sporu.
Zmiana ta była związana z uchyleniem dotychczasowych przepisów art. 17 pkt 2 i pkt 43 k.p.c., które wcześniej stanowiły, że sprawy o ochronę praw autorskich i pokrewnych, wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych, topografii układów scalonych oraz inne sprawy dotyczące dóbr niematerialnych i nieuczciwej konkurencji należą do właściwości sądów okręgowych.
Nowelizacja z 13 lutego 2020 r. wprowadziła jednolite rozwiązanie: wszystkie tego rodzaju sprawy mają trafiać do sądów okręgowych, przy czym tylko w niektórych z nich utworzono wyspecjalizowane wydziały własności intelektualnej.
Utworzenie sądów własności intelektualnej
Podstawą do tworzenia takich wydziałów były zmiany wprowadzone w art. 20 p.u.s.p., gdzie dodano nowe punkty 1a, 3a i 9. Zgodnie z nimi Minister Sprawiedliwości zyskał kompetencję do:
- przekazywania jednemu sądowi apelacyjnemu lub okręgowemu rozpoznawania spraw własności intelektualnej z obszarów właściwości innych sądów tego szczebla,
- wyznaczania sądów okręgowych do rozpoznawania spraw dotyczących ochrony unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych,
- ustalania obszarów właściwości tych sądów.
Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości wydał 29 czerwca 2020 r. dwa rozporządzenia:
- w sprawie przekazania niektórym sądom okręgowym rozpoznawania spraw własności intelektualnej,
- w sprawie przekazania niektórym sądom apelacyjnym rozpoznawania spraw własności intelektualnej.
To właśnie te akty prawne określiły, które sądy stały się sądami własności intelektualnej oraz jakie są ich obszary właściwości.
Sądy pierwszej instancji – pięć sądów okręgowych
Na mocy rozporządzenia z 29 czerwca 2020 r. od 1 lipca 2020 r. utworzono pięć sądów okręgowych właściwych do rozpoznawania spraw własności intelektualnej. Są to:
- Sąd Okręgowy w Gdańsku – rozpoznaje sprawy z obszaru sądów okręgowych: Bydgoszcz, Elbląg, Koszalin, Olsztyn, Słupsk, Toruń i Włocławek.
- Sąd Okręgowy w Katowicach – właściwy dla obszaru sądów okręgowych: Bielsko-Biała, Częstochowa, Gliwice, Kraków, Nowy Sącz, Opole, Rybnik i Tarnów.
- Sąd Okręgowy w Lublinie – obejmuje obszar sądów: Kielce, Krosno, Przemyśl, Radom, Rzeszów, Siedlce, Tarnobrzeg i Zamość.
- Sąd Okręgowy w Poznaniu – przejął sprawy z obszaru sądów: Gorzów Wielkopolski, Jelenia Góra, Kalisz, Konin, Legnica, Łódź, Sieradz, Szczecin, Świdnica, Wrocław i Zielona Góra.
- Sąd Okręgowy w Warszawie – właściwy dla obszaru sądów: Białystok, Łomża, Ostrołęka, Piotrków Trybunalski, Płock, Suwałki oraz Warszawa i Warszawa-Praga.
W tych pięciu sądach utworzono specjalne wydziały własności intelektualnej, które zajmują się całością spraw przewidzianych w art. 479<sup>89</sup> k.p.c.
Sprawy te dzielą się na dwie kategorie:
- klasyczne spory własności intelektualnej – o ochronę praw autorskich i pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw na dobrach niematerialnych,
- sprawy szczególne, objęte działem IV<sup>g</sup> k.p.c., czyli:
- zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji,
- ochrona dóbr osobistych w zakresie ich wykorzystania dla indywidualizacji, reklamy lub promocji przedsiębiorcy, towarów lub usług,
- ochrona dóbr osobistych związanych z działalnością naukową lub wynalazczą.
📄 Przykład praktyczny:
Pan Michał prowadzi w Łodzi firmę produkującą oprogramowanie. Zauważył, że jego były pracownik w Szczecinie skopiował fragmenty programu i sprzedaje je jako własne. Choć Łódź i Szczecin mają swoje sądy okręgowe, sprawa nie będzie rozpatrywana lokalnie – zostanie przekazana do Sądu Okręgowego w Poznaniu, bo to on obsługuje zarówno obszar Łodzi, jak i Szczecina w sprawach własności intelektualnej.
Sąd Okręgowy w Warszawie jako „sąd techniczny”
Szczególną rolę w systemie sądów własności intelektualnej pełni Sąd Okręgowy w Warszawie. Ustawodawca nadał mu rozszerzoną właściwość rzeczową – tzw. techniczną.
Zgodnie z art. 479<sup>90</sup> § 2 k.p.c.:
„Sąd Okręgowy w Warszawie jest wyłącznie właściwy w sprawach własności intelektualnej dotyczących programów komputerowych, wynalazków, wzorów użytkowych, topografii układów scalonych, odmian roślin oraz tajemnic przedsiębiorstwa o charakterze technicznym.”
Dlaczego Warszawa?
W zamyśle ustawodawcy chodziło o skoncentrowanie najbardziej skomplikowanych spraw w jednym miejscu. Takie sprawy często wymagają specjalistycznej wiedzy technicznej, dlatego stworzenie „technicznego” sądu własności intelektualnej miało zapewnić profesjonalne i sprawniejsze postępowania.
Warszawski sąd przejął również sprawy dotyczące unijnych znaków towarowych i wspólnotowych wzorów przemysłowych. Wcześniej zajmował się nimi wyodrębniony XXII Wydział Sądu Okręgowego w Warszawie – Sąd Unijnych Znaków Towarowych i Wzorów Wspólnotowych. Obecnie kompetencje te zostały włączone do nowo utworzonego XXII Wydziału Własności Intelektualnej.
Zakres działania warszawskiego sądu
Sąd Okręgowy w Warszawie rozpoznaje sprawy własności intelektualnej także w zakresie ochrony unijnych znaków towarowych i wspólnotowych wzorów przemysłowych dla obszaru obejmującego sądy okręgowe:
- Białystok,
- Łomża,
- Ostrołęka,
- Piotrków Trybunalski,
- Płock,
- Suwałki,
- Warszawa,
- Warszawa-Praga.
⚠️ Przedsiębiorcy powinni pamiętać, że nawet jeśli prowadzą działalność poza Warszawą, ich sprawa może trafić właśnie tam – jeżeli dotyczy np. programu komputerowego, wynalazku czy unijnego znaku towarowego.
📄 Przykład praktyczny:
Spółka z Olsztyna posiada patent na nowatorszy system filtracji wody. Konkurencyjna firma z Krakowa zaczęła stosować rozwiązanie niemal identyczne, naruszając patent. Ponieważ sprawa dotyczy wynalazku, właściwy będzie Sąd Okręgowy w Warszawie – niezależnie od tego, że obie spółki działają w innych częściach kraju.
Sądy drugiej instancji – wyodrębnione wydziały w dwóch sądach apelacyjnych
Oprócz sądów okręgowych utworzono również wyspecjalizowane wydziały w sądach apelacyjnych.
Na mocy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 29 czerwca 2020 r. sprawy własności intelektualnej w drugiej instancji rozpoznają tylko dwa sądy apelacyjne:
- Sąd Apelacyjny w Poznaniu – właściwy dla spraw z obszaru sądów okręgowych w Koninie, Poznaniu i Zielonej Górze.
- Sąd Apelacyjny w Warszawie – obejmujący obszar sądów okręgowych w Warszawie i Warszawa-Praga.
W tych sądach utworzono specjalne wydziały:
- w Warszawie – VII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej,
- w Poznaniu – I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej.
Oba sądy apelacyjne zajmują się również sprawami dotyczącymi unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych.
Skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego
Warto podkreślić, że nie zmieniły się zasady dotyczące kognicji Sądu Najwyższego. W sprawach własności intelektualnej nadal przysługuje skarga kasacyjna – na ogólnych zasadach określonych w kodeksie postępowania cywilnego.
📄 Przykład praktyczny:
Firma z Konina przegrała w pierwszej instancji spór o naruszenie znaku towarowego w Sądzie Okręgowym w Poznaniu. Wniosła apelację – ta została rozpoznana przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu. Jeżeli firma nadal uzna, że doszło do naruszenia prawa procesowego, będzie mogła wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego.
Podstawa prawna
- art. 17 pkt 2 i pkt 43 – Kodeks postępowania cywilnego (uchylone od 1.07.2020 r.)
- art. 479<sup>89</sup> k.p.c. – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 479<sup>90</sup> § 1–2 k.p.c. – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 20 pkt 1a, 3a i 9 – Prawo o ustroju sądów powszechnych
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 29.06.2020 r. w sprawie przekazania niektórym sądom okręgowym rozpoznawania spraw własności intelektualnej z właściwości innych sądów okręgowych
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 29.06.2020 r. w sprawie przekazania niektórym sądom apelacyjnym rozpoznawania spraw własności intelektualnej z właściwości innych sądów apelacyjnych
Tematy porad zawarte w poradniku
- „właściwość sądów w sprawach własności intelektualnej 2025”
- „sąd techniczny Warszawa programy komputerowe patenty”
- „które sądy rozpoznają sprawy własności intelektualnej w Polsce”
- „apelacja w sprawach własności intelektualnej”