Zagadnienie przeliczania świadczeń pieniężnych wyrażonych w walucie obcej jest coraz częstsze w praktyce komorniczej i postępowaniach sądowych, szczególnie w związku z coraz większą liczbą transakcji międzynarodowych. W niniejszym poradniku wyjaśniam, w jaki sposób komornik powinien rozliczać należności wyrażone w walutach obcych, kiedy i po jakim kursie dochodzi do przewalutowania oraz w jakich sytuacjach wierzyciel może liczyć na zaspokojenie swojego roszczenia bezpośrednio w walucie obcej.
Kiedy świadczenie wyrażone w walucie obcej jest przeliczane na złote polskie?
Najważniejszą zmianą dla wierzycieli i dłużników było wprowadzenie z dniem 8 września 2016 r. przepisu art. 1024 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeśli tytuł wykonawczy (np. wyrok lub nakaz zapłaty) przewiduje spełnienie świadczenia pieniężnego w walucie obcej, komornik dokonuje przeliczenia tej waluty na złote polskie według kursu średniego Narodowego Banku Polskiego z dnia sporządzenia planu podziału. Taka zasada wynika także z art. 783 § 1 zd. 2 oraz art. 798¹ § 1 k.p.c.
Oznacza to, że:
- Jeśli dochodzisz należności np. w dolarach amerykańskich, euro czy frankach szwajcarskich, a komornik sporządza plan podziału sum uzyskanych z egzekucji, to przeliczenia dokona on po kursie NBP obowiązującym w dniu przygotowania tego planu.
- Przeliczenie następuje tylko wtedy, gdy świadczenie nie musi być spełnione wyłącznie w walucie obcej.
Przykład 1
Pan Marek z Gdańska uzyskał wyrok Sądu Okręgowego przeciwko firmie z Warszawy, na mocy którego przysługuje mu 25 000 euro. Komornik przeprowadził egzekucję z rachunku bankowego dłużnika. W dniu sporządzenia planu podziału średni kurs euro według NBP wynosił 4,50 zł. Komornik przelicza więc 25 000 euro na 112 500 zł i uwzględnia tę kwotę w planie podziału sum uzyskanych z egzekucji.
Kiedy świadczenie powinno być spełnione wyłącznie w walucie obcej?
Warto pamiętać, że nie zawsze możliwe jest przewalutowanie świadczenia. Zgodnie z art. 358 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli świadczenie ma być spełnione wyłącznie w walucie obcej, komornik nie może przeliczyć tej sumy na złote polskie.
W takim przypadku zastosowanie mają:
- art. 798¹ § 2,
- art. 866² § 4,
- art. 889¹ § 2 k.p.c.
Oznacza to, że:
- Jeśli z tytułu wykonawczego lub z ustawy wynika, że zobowiązanie musi być spełnione tylko w walucie obcej (np. kontrakt eksportowy, zobowiązania międzynarodowe), komornik zobowiązany jest nabyć walutę obcą w banku wskazanym w art. 798¹ § 2 k.p.c. i ująć ją w planie podziału.
- Możliwe jest to wyłącznie wtedy, gdy środki uzyskane z egzekucji pozwalają na pełne zaspokojenie tej należności w walucie obcej – dlatego komornik przygotowuje tzw. hipotetyczny plan podziału.
Przykład 2
Firma Export-Pol z Poznania ma wyrok Sądu Apelacyjnego na zapłatę 10 000 dolarów amerykańskich, zastrzeżony w kontrakcie do spełnienia wyłącznie w USD. Komornik prowadzi egzekucję z rachunku bankowego dłużnika. Po sporządzeniu hipotetycznego planu podziału okazuje się, że kwota uzyskana z egzekucji wystarczy na zaspokojenie całości wierzytelności. Komornik kupuje więc w banku 10 000 USD i ujmuje je w planie podziału, a nie przelicza na złote polskie.
Co zrobić, gdy nie uda się w całości zaspokoić wierzytelności wyrażonej w walucie obcej?
Jeśli środki uzyskane w wyniku egzekucji nie pozwalają na pełne zaspokojenie roszczenia wyrażonego wyłącznie w walucie obcej, komornik nie dokonuje zakupu waluty obcej. W takim przypadku pozyskane środki są przeliczane na złote polskie zgodnie z art. 866² § 3 i art. 889¹ § 1 k.p.c., a następnie dzielone między wierzycieli.
Kluczowe kroki postępowania komornika przy świadczeniach w walutach obcych
- Analiza treści tytułu wykonawczego – czy świadczenie ma być spełnione w walucie obcej, czy wyłącznie w walucie obcej.
- Przygotowanie planu podziału – ustalenie, czy wierzyciel może być zaspokojony w walucie obcej, czy nastąpi przewalutowanie na złote polskie.
- Ewentualne sporządzenie hipotetycznego planu podziału – gdy świadczenie powinno być spełnione wyłącznie w walucie obcej.
- Zakup waluty w banku – gdy jest to możliwe i uzasadnione.
- Przeliczenie świadczenia według kursu średniego NBP – jeśli nie jest możliwe spełnienie świadczenia wyłącznie w walucie obcej.
✔ TAK:
- Jeśli tytuł wykonawczy przewiduje możliwość spełnienia świadczenia w PLN, komornik przelicza je według kursu NBP z dnia planu podziału.
✖ NIE:
- Jeśli świadczenie ma być spełnione tylko w walucie obcej, komornik nie przelicza na PLN, tylko stara się nabyć walutę obcą w banku.
Podsumowanie
Jeśli posiadasz wierzytelność wyrażoną w walucie obcej, musisz dokładnie sprawdzić, jak sformułowano tytuł wykonawczy. To od niego zależy, czy komornik przeliczy Twoje świadczenie na złote polskie, czy też postara się wypłacić je w walucie obcej. Pamiętaj też, że kluczowy jest kurs średni NBP z dnia sporządzenia planu podziału. W przypadku sporów lub wątpliwości, warto skonsultować się z profesjonalistą lub zgłosić pytanie do komornika prowadzącego postępowanie.
Podstawa prawna
- art. 1024 § 3, art. 783 § 1 zd. 2, art. 798¹ § 1-2, art. 866² § 3-4, art. 889¹ § 1-2 – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 358 § 1 – Kodeks cywilny
Tematy porad zawartych w poradniku
- egzekucja komornicza w walucie obcej
- przeliczanie świadczeń walutowych
- kurs NBP przy planie podziału
- realizacja wierzytelności w obcej walucie
- komornik a przewalutowanie długu