W rozliczeniach między firmami zdarzają się sytuacje, gdy zapłaty dokonuje nie ten, kto jest zobowiązany, lecz osoba trzecia. Może to być np. kontrahent, bank lub inwestor finansujący przedsięwzięcie. W takich przypadkach przedsiębiorcy coraz częściej korzystają z konstrukcji przekazu – instytucji prawa cywilnego, która pozwala uprościć przepływ płatności bez potrzeby zawierania dodatkowych umów.
📄 Co to jest przekaz?
Zgodnie z art. 921¹ Kodeksu cywilnego:
„Przez przekaz przekazujący upoważnia przekazanego, aby na jego rachunek spełnił świadczenie na rzecz odbiorcy przekazu, oraz upoważnia odbiorcę przekazu, aby świadczenie to przyjął.”
W praktyce oznacza to, że przekaz jest jednostronnym oświadczeniem woli – składa je tzw. przekazujący (np. przedsiębiorca A), który upoważnia inną osobę (przekazanego, np. bank lub kontrahenta B) do spełnienia świadczenia na rzecz osoby trzeciej (odbiorcy przekazu, np. dostawcy C).
📌 Ważne: przekaz sam w sobie nie przenosi pieniędzy ani nie powoduje zmian majątkowych. Jest tylko upoważnieniem do zapłaty.
💼 Przekaz w relacjach między firmami – przykład
Przykład:
Firma TechBuild Sp. z o.o. (przekazujący) jest winna 100 000 zł swojemu podwykonawcy InstalPro S.A. (odbiorca przekazu) za wykonane roboty instalacyjne. Jednocześnie TechBuild posiada środki należne jej od inwestora – NovaPark S.A. (przekazany).
Aby uprościć rozliczenia, TechBuild składa inwestorowi pisemny przekaz, upoważniając go do zapłaty 100 000 zł bezpośrednio InstalPro S.A.
W efekcie:
- NovaPark zapłaci InstalPro, spełniając świadczenie „na rachunek” TechBuild,
- zobowiązanie TechBuild wobec InstalPro zostanie umorzone,
- jednocześnie dług NovaPark wobec TechBuild również zostanie zmniejszony o tę samą kwotę.
Dzięki temu unika się dwóch przelewów i uproszczony zostaje cały proces rozliczeniowy.
⚙️ Jak działa przekaz – trzy podstawowe stosunki
W przekazie uczestniczą trzy podmioty i występują trzy potencjalne relacje (tzw. stosunki):
- Stosunek pokrycia – między przekazującym a przekazanym (np. inwestor ma dług wobec wykonawcy).
- Stosunek waluty – między przekazującym a odbiorcą przekazu (np. wykonawca ma dług wobec podwykonawcy).
- Stosunek zapłaty – między przekazanym a odbiorcą (powstaje dopiero po przyjęciu przekazu).
Dzięki przekazowi jedno świadczenie (np. przelew od inwestora do podwykonawcy) zastępuje dwa inne – co znacznie upraszcza przepływ środków.
📝 Forma przekazu
Zgodnie z art. 60 k.c., przekaz może być złożony w dowolny sposób – nawet ustnie.
W praktyce gospodarczej jednak zawsze warto stosować formę pisemną lub elektroniczną (e-mail, system bankowy), aby każda ze stron miała dowód, kto i w czyim imieniu dokonał zapłaty.
Dla bezpieczeństwa warto, aby przekaz zawierał:
- oznaczenie przekazującego, przekazanego i odbiorcy,
- kwotę świadczenia,
- tytuł płatności (np. „rozliczenie faktury nr 12/2025”),
- ewentualny termin lub warunek (np. zapłata po odbiorze robót).
🤝 Przyjęcie przekazu – tzw. akcept
Sam przekaz nie rodzi jeszcze zobowiązania po stronie przekazanego.
Dopiero przyjęcie przekazu (czyli tzw. akcept) powoduje, że przekazany zobowiązuje się wobec odbiorcy do spełnienia świadczenia.
Zgodnie z art. 921² § 1 k.c.:
„Przyjęcie przekazu przez przekazanego powoduje, że przekazany staje się zobowiązany względem odbiorcy przekazu do spełnienia przekazanego świadczenia.”
Oznacza to, że po akcepcie odbiorca może już żądać zapłaty bezpośrednio od przekazanego, a nie tylko od przekazującego.
📌 Dla przedsiębiorców to szczególnie istotne – po przyjęciu przekazu odbiorca zyskuje dodatkowe źródło zaspokojenia swojego roszczenia.
⚠️ Odpowiedzialność stron
Po przyjęciu przekazu powstaje sytuacja, w której zarówno przekazujący, jak i przekazany mogą odpowiadać wobec odbiorcy przekazu – in solidum, czyli równolegle.
Jednak przekazany ma ograniczoną możliwość obrony – zgodnie z art. 921² § 2 k.c.:
„Przekazany może powoływać się tylko na zarzuty wynikające z treści przekazu, które przysługują mu osobiście względem odbiorcy przekazu, lub które wynikają z przyjęcia przekazu.”
Nie może więc uchylać się od zapłaty, powołując się np. na błędy w rozliczeniach między nim a przekazującym.
🔁 Odwołanie przekazu
Zgodnie z art. 921³ k.c., przekazujący może przekaz odwołać, dopóki przekazany go nie przyjął ani nie spełnił świadczenia.
Po przyjęciu lub zapłacie przekaz staje się nieodwołalny.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca może zmienić zdanie tylko do momentu, gdy przekazany jeszcze nie zaakceptował przekazu lub nie dokonał płatności.
⏱ Przedawnienie roszczeń
Roszczenia odbiorcy przekazu wobec przekazanego przedawniają się z upływem roku od dnia przyjęcia przekazu (art. 921² § 3 k.c.).
To bardzo krótki termin – warto więc działać szybko, jeśli przekazany nie spełnia świadczenia w terminie.
💳 Zastosowanie przekazu w praktyce biznesowej
Instytucja przekazu stanowi podstawowy model wielu współczesnych mechanizmów płatniczych, takich jak:
- czeki i weksle trasowane,
- akredytywy bankowe,
- gwarancje bankowe,
- przelewy bankowe,
- karty płatnicze i kredytowe.
Oznacza to, że choć przekaz sam w sobie rzadko występuje „w czystej postaci” w obrocie gospodarczym, jego konstrukcja prawna stanowi fundament całego systemu rozliczeń między przedsiębiorstwami.
📚 Podstawa prawna
- art. 60 – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.)
- art. 921¹–921⁵ – Kodeks cywilny
🔍 Tematy porad zawartych w poradniku
- „przekaz w Kodeksie cywilnym”
- „przekaz a zapłata między firmami”
- „przyjęcie przekazu a odpowiedzialność dłużnika”
- „forma i skutki przekazu w obrocie gospodarczym”