Dlaczego ten temat jest ważny?
Wielu przedsiębiorców, szczególnie działających w formie spółek, korzysta z możliwości finansowania działalności poprzez pożyczki udzielane przez wspólników. To wygodne i często szybkie źródło kapitału. Warto jednak wiedzieć, że taka czynność może wiązać się z obowiązkiem zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Niewłaściwe rozpoznanie obowiązku podatkowego grozi sankcjami i odsetkami. Poniżej wyjaśniam, kiedy i na jakich zasadach pożyczka wspólnika do spółki podlega opodatkowaniu PCC.
Kiedy pożyczka wspólnika do spółki podlega PCC?
1. Spółki osobowe – zmiana umowy spółki
Jeśli wspólnik udziela pożyczki spółce osobowej (np. jawnej, komandytowej, cywilnej), czynność ta jest traktowana jako zmiana umowy spółki, a nie zwykła umowa pożyczki. W efekcie podlega ona opodatkowaniu PCC zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: u.p.c.c.).
Dotyczy to m.in. pożyczek udzielanych przez:
- wspólnika spółki jawnej,
- komandytariusza w spółce komandytowej,
- akcjonariusza w spółce komandytowo-akcyjnej.
💡 Przykład 1:
Krzysztof, wspólnik spółki komandytowej z siedzibą w Katowicach, przekazuje spółce 200 000 zł w formie pożyczki. Taka czynność stanowi zmianę umowy spółki i podlega opodatkowaniu PCC w wysokości 0,5%, czyli 1000 zł.
2. Spółki kapitałowe – zwykła pożyczka, ale zwolniona z PCC
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku spółek kapitałowych (np. spółki z o.o., spółki akcyjnej). Udzielenie pożyczki przez wspólnika takiej spółce nie jest uznawane za zmianę umowy spółki, lecz za zwykłą umowę pożyczki. Co istotne – takie pożyczki korzystają ze zwolnienia z PCC na podstawie art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c.
💡 Przykład 2:
Anna, udziałowiec w spółce z o.o. z Warszawy, pożycza spółce 500 000 zł na pół roku. Z racji formy prawnej spółki (kapitałowa) oraz statusu pożyczkodawcy (wspólnik), czynność ta korzysta ze zwolnienia z PCC. Anna i spółka nie muszą odprowadzać podatku.
Kiedy i kto płaci PCC od pożyczki?
Obowiązek podatkowy – moment i podmiot
- W przypadku spółek osobowych – obowiązek podatkowy ciąży na spółce (z wyjątkiem spółki cywilnej, gdzie obciążeni są wspólnicy).
- Obowiązek powstaje z chwilą dokonania czynności prawnej, czyli w momencie zawarcia umowy pożyczki.
Podstawa opodatkowania i stawka
- Podstawę opodatkowania stanowi kwota lub wartość pożyczki.
- Stawka podatku to 0,5% (art. 7 ust. 1 pkt 5 u.p.c.c.).
🧮 Dla pożyczki 100 000 zł podatek PCC wynosi 500 zł.
Kiedy pożyczka nie podlega PCC?
Wyłączenia z ustawy (art. 2 u.p.c.c.)
Pożyczka nie podlega opodatkowaniu PCC, jeśli:
- jest opodatkowana podatkiem VAT (co w przypadku pożyczek jest rzadkie),
- jedna ze stron transakcji jest zwolniona z VAT, z wyjątkami (np. przy sprzedaży nieruchomości lub udziałów).
W praktyce pożyczki są często zwolnione z VAT, ale wtedy obowiązuje PCC – dlatego należy bardzo dokładnie analizować stan faktyczny.
Waluta obca a PCC
Jeśli pożyczka jest udzielona w walucie obcej (np. EUR, USD), pojawia się problem braku przepisów dotyczących przelicznika walutowego. Organy podatkowe niejednolicie interpretują, jaki kurs należy zastosować (np. kurs średni NBP z dnia zawarcia umowy, czy kurs z dnia powstania obowiązku podatkowego).
➡️ W takiej sytuacji warto zabezpieczyć się interpretacją indywidualną albo zastosować kurs najbezpieczniejszy z punktu widzenia fiskusa – np. kurs średni NBP z dnia zawarcia umowy.
Pożyczka odnawialna – szczególna zasada
Jeśli umowa pożyczki jest tzw. pożyczką odnawialną (np. umowa ramowa, z której spółka może wielokrotnie korzystać), obowiązek podatkowy powstaje z chwilą każdej wypłaty środków pieniężnych, a nie z datą podpisania umowy.
To wynika z art. 3 ust. 1 pkt 1a u.p.c.c.
Pożyczki między podmiotami zagranicznymi a PCC
Pożyczka może podlegać PCC nawet w przypadku, gdy:
- pożyczkodawcą lub pożyczkobiorcą jest podmiot zagraniczny,
- umowa zawarta jest w Polsce,
- dotyczy praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP.
Dodatkowo – jeśli pożyczkobiorcą jest spółka kapitałowa zagraniczna, to zwolnienie z PCC nie znajdzie zastosowania, jeśli spółka nie podlega dyrektywie 2008/7/WE dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału.
Obowiązki formalne: deklaracja i termin zapłaty
- Deklarację PCC-3 należy złożyć w ciągu 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.
- W tym samym terminie należy zapłacić podatek.
📌 Jeśli umowa zawierana jest w formie aktu notarialnego – notariusz pełni funkcję płatnika PCC.
Ryzyka i niejasności
1. Użyczenie jako pożyczka?
Organy podatkowe niekiedy uznają, że nieodpłatne przekazanie środków spółce przez wspólnika (bez formalnej umowy pożyczki) stanowi zmianę umowy spółki i powoduje obowiązek zapłaty PCC.
2. Brak PCC = brak deklaracji?
Choć brak obowiązku podatkowego oznacza brak podatku, organy podatkowe mogą żądać złożenia deklaracji, jeśli zastosowano np. zwolnienie podmiotowe lub przedmiotowe. Warto więc zasięgnąć indywidualnej porady lub interpretacji.
Podsumowanie
- Spółki osobowe – pożyczka wspólnika = zmiana umowy → PCC 0,5%
- Spółki kapitałowe – pożyczka wspólnika = zwykła pożyczka → zwolnienie z PCC
- Obowiązek zapłaty PCC powstaje z momentem zawarcia umowy
- Warto uważać na pożyczki w walutach obcych oraz na przypadki nieodpłatnego przekazania środków
- Każda pożyczka powinna być formalnie udokumentowana – najlepiej pisemnie
- Przy wątpliwościach – rozważ uzyskanie interpretacji indywidualnej
Podstawa prawna
- art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, art. 1 ust. 4 i 5, art. 2 pkt 4, art. 3 ust. 1 pkt 1a, art. 7 ust. 1 pkt 5, art. 9 pkt 10 lit. i – ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 295 ze zm.)
- art. 720 § 1 – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.)
- art. 43 ust. 1 pkt 38, art. 43 ust. 15 – ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2021 r. poz. 685 ze zm.)