Kapitał zakładowy stanowi podstawę funkcjonowania spółek kapitałowych – spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) i spółki akcyjnej (S.A.). To on wyznacza minimalną wartość majątku wniesionego przez wspólników lub akcjonariuszy przy zakładaniu spółki. W praktyce jednak spółka może potrzebować dodatkowych środków na rozwój, pozyskanie inwestorów albo wprowadzenie do grona udziałowców nowych osób. W takich przypadkach stosuje się procedurę podwyższenia kapitału zakładowego.
Celem podwyższenia może być zarówno dokapitalizowanie przedsiębiorstwa (poprzez pozyskanie nowych wkładów pieniężnych lub aportów), jak i zaoferowanie nowych udziałów lub akcji osobom mającym dołączyć do spółki, bez konieczności wycofywania się obecnych wspólników.
Każde podwyższenie kapitału wymaga formalnych uchwał organów spółki, a często także zmiany umowy spółki lub statutu. W większości przypadków czynności te muszą być dokonane w formie aktu notarialnego, co podkreśla istotną rolę notariusza w całej procedurze.
Rodzaje podwyższenia kapitału zakładowego
Podwyższenie może być przeprowadzone na kilka sposobów. Podstawowe rozróżnienie dotyczy tego, czy następuje ono przez:
- utworzenie nowych jednostek uczestnictwa (udziałów lub akcji),
- podwyższenie wartości nominalnej istniejących udziałów lub akcji.
W obu przypadkach efekt jest taki sam – kapitał zakładowy rośnie. Różnica polega na tym, że w drugim wariancie liczba udziałów/akcji się nie zmienia.
👉 W spółce z o.o. istnieje możliwość, że podwyższenie obejmie tylko niektóre udziały, jeśli umowa przewiduje udziały nierówne. Natomiast w spółce akcyjnej wszystkie akcje muszą mieć równą wartość nominalną (art. 302 k.s.h.), co oznacza, że podwyższenie dotyczy zawsze wszystkich akcji.
Oprócz klasycznego trybu (zmiana umowy/statutu), możliwe są także procedury szczególne:
- w spółce z o.o. – podwyższenie na podstawie klauzuli w umowie spółki,
- w spółce akcyjnej – kapitał docelowy, podwyższenie warunkowe, zamiana obligacji kapitałowych na akcje.
Dodatkowo podwyższenia można podzielić według źródła finansowania:
- poprzez wkłady wspólników,
- ze środków spółki (np. z kapitału zapasowego).
Podwyższenie kapitału w spółce z o.o.
Zmiana umowy spółki
Podstawowym trybem podwyższenia kapitału w spółce z o.o. jest zmiana umowy spółki w zakresie wysokości kapitału zakładowego i liczby udziałów albo ich wartości nominalnej.
Najważniejsze zasady:
- wymaga uchwały wspólników sporządzonej w formie aktu notarialnego,
- konieczny jest wpis do Krajowego Rejestru Sądowego – wpis ma charakter konstytutywny, czyli podwyższenie jest skuteczne dopiero po rejestracji,
- oświadczenia wspólników o objęciu nowych udziałów lub podwyższeniu wartości istniejących udziałów także wymagają aktu notarialnego.
👉 Przykład: Spółka „EcoFarm” sp. z o.o. chce zwiększyć kapitał z 50 000 zł do 100 000 zł. Wspólnicy podejmują uchwałę u notariusza, a następnie składają oświadczenia o objęciu nowych udziałów. Podwyższenie stanie się skuteczne dopiero po wpisie do KRS.
Podwyższenie bez zmiany umowy spółki
Ustawodawca przewidział uproszczony tryb – możliwy tylko wtedy, gdy umowa spółki zawiera odpowiednią klauzulę. Musi ona określać:
- maksymalną kwotę podwyższenia,
- termin, do którego można z niego skorzystać.
Przykładowa klauzula:
„Kapitał zakładowy spółki może zostać podwyższony do kwoty 1 000 000 zł w terminie do dnia 31 grudnia 2026 r., co nie stanowi zmiany umowy spółki.”
W tym trybie:
- uchwała wspólników i oświadczenia o objęciu udziałów wymagają tylko zwykłej formy pisemnej (nie notarialnej),
- nowe udziały przypadają wspólnikom proporcjonalnie do dotychczasowych (art. 260 § 2 k.s.h.),
- nie można go zastosować, jeśli podwyższenie ma być dokonane ze środków spółki (art. 260 k.s.h.).
W doktrynie przyjmuje się, że oświadczenia wspólników dotyczące objęcia udziałów albo podwyższenia ich wartości powinny mieć formę pisemną, nawet jeśli ustawodawca wyraźnie wymienia tylko pierwszą sytuację (art. 257 § 3 k.s.h.).
👉 Przykład: Spółka „LogiCar” sp. z o.o. ma w umowie zapis, że kapitał można zwiększyć o 500 000 zł do 2027 roku. Wspólnicy w zwykłej formie pisemnej podejmują uchwałę o podwyższeniu i obejmują nowe udziały. Notariusz nie jest potrzebny, ale i tak konieczny będzie wpis do KRS.
Podwyższenie kapitału w spółce akcyjnej
Zwykłe podwyższenie kapitału
Podobnie jak w spółce z o.o., podstawowym trybem jest zmiana statutu oraz wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. Jednak w przypadku spółki akcyjnej obowiązują dodatkowe wymogi:
- podwyższenie może nastąpić dopiero po całkowitym wniesieniu co najmniej 9/10 dotychczasowego kapitału zakładowego,
- objęcie nowych akcji odbywa się w ramach jednej z procedur:
- subskrypcja prywatna – spółka kieruje ofertę do oznaczonego adresata, a jej przyjęcie wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności,
- subskrypcja zamknięta – nowe akcje są oferowane wyłącznie dotychczasowym akcjonariuszom, którym przysługuje prawo poboru,
- subskrypcja otwarta – ogłoszenie skierowane do osób spoza grona akcjonariuszy, którym nie służy prawo poboru.
Ustawa (art. 431–432 k.s.h.) określa też szczegółowe wymogi dotyczące treści uchwały o podwyższeniu, kworum w spółkach publicznych oraz terminów zgłoszenia uchwały do KRS. Jeśli terminy te nie zostaną dotrzymane, zarząd ma obowiązek zwrócić wniesione wkłady.
👉 Przykład: Spółka akcyjna „BioEnergia S.A.” planuje zwiększyć kapitał zakładowy o 5 mln zł, aby sfinansować nowe inwestycje. Zarząd proponuje emisję akcji w drodze subskrypcji zamkniętej – akcje zostają zaoferowane tylko dotychczasowym akcjonariuszom, proporcjonalnie do ich udziałów.
Kapitał docelowy
Kapitał docelowy to rozwiązanie przewidziane w art. 444–447 k.s.h.. Polega na tym, że statut może upoważnić zarząd do podwyższenia kapitału w granicach określonych w statucie, bez każdorazowej uchwały walnego zgromadzenia.
Najważniejsze zasady:
- upoważnienie dla zarządu może być udzielone maksymalnie na 3 lata,
- podwyższenie nie może przekroczyć ¾ kapitału zakładowego z dnia udzielenia upoważnienia,
- kwota podwyższenia musi być wskazana liczbowo (nie procentowo),
- zarząd może wydać akcje tylko za wkłady pieniężne, chyba że statut przewiduje możliwość aportów,
- uchwała zarządu o podwyższeniu wymaga formy aktu notarialnego.
Ograniczenia:
- zarząd nie może podwyższyć kapitału ze środków spółki,
- nie może emitować akcji uprzywilejowanych ani przyznawać akcjonariuszom uprawnień osobistych.
Walne zgromadzenie udzielające upoważnienia wymaga większości ¾ głosów oraz odpowiedniego kworum (co najmniej połowa kapitału zakładowego, a w spółce publicznej – ⅓). Jeśli zgromadzenie nie dojdzie do skutku z powodu braku kworum, kolejne może się odbyć przy obecności akcjonariuszy reprezentujących co najmniej ⅓ kapitału.
👉 Przykład: „InnoTech S.A.” ma w statucie zapis o kapitale docelowym do 15 mln zł na 3 lata. Zarząd decyduje się na emisję nowych akcji o wartości 5 mln zł, aby szybko pozyskać kapitał od inwestorów. Uchwała zarządu sporządzana jest w formie aktu notarialnego i zgłaszana do KRS.
Podwyższenie warunkowe
To szczególny tryb, w którym kapitał zakładowy faktycznie rośnie dopiero wtedy, gdy określone osoby obejmą akcje. Najpierw podejmuje się uchwałę i zgłasza ją do rejestru, a dopiero później następuje objęcie akcji i wniesienie wkładów.
Możliwe cele podwyższenia warunkowego:
- przyznanie praw do akcji obligatariuszom obligacji zamiennych lub obligacji z prawem pierwszeństwa,
- przyznanie akcji pracownikom, członkom zarządu lub rady nadzorczej w zamian za wierzytelności wynikające z udziału w zyskach,
- przyznanie akcji posiadaczom warrantów subskrypcyjnych.
Uchwała o warunkowym podwyższeniu musi zawierać:
- wartość nominalną podwyższenia (nie wyższą niż dwukrotność kapitału zakładowego z dnia podjęcia uchwały),
- cel podwyższenia,
- termin wykonania prawa objęcia akcji,
- określenie osób uprawnionych do objęcia akcji.
Termin zgłoszenia uchwały do rejestru wynosi 6 tygodni. Ponadto zarząd ma obowiązek co roku aktualizować dane o objętych akcjach w KRS, a w spółkach publicznych – co miesiąc.
👉 Przykład: „GreenPower S.A.” emituje obligacje zamienne na akcje. Uchwała o warunkowym podwyższeniu przewiduje, że obligatariusze będą mogli zamienić obligacje na akcje w ciągu 3 lat. Kapitał wzrośnie tylko wtedy, gdy obligatariusze skorzystają z tego prawa.
Podwyższenie w drodze zamiany obligacji kapitałowych
Od 1 października 2023 r. możliwe jest podwyższenie kapitału poprzez zamianę obligacji kapitałowych na akcje. Podstawę prawną stanowi art. 27a ustawy o obligacjach.
Zamiana następuje w przypadku wystąpienia tzw. zdarzenia inicjującego, które może wynikać m.in. z:
- art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 575/2013 – wymogi ostrożnościowe dla banków,
- art. 71 ust. 8 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 2015/35 – regulacje dla sektora ubezpieczeń.
Procedura:
- walne zgromadzenie podejmuje uchwałę o możliwości zamiany obligacji na akcje (większość ¾ głosów),
- zarząd po wystąpieniu zdarzenia inicjującego przyznaje akcje obligatariuszom w zamian za obligacje,
- przyznanie staje się skuteczne z chwilą wpisu w rejestrze akcjonariuszy lub na rachunku papierów wartościowych,
- w ciągu 14 dni od przyznania akcji zarząd zgłasza to do KRS wraz z wykazem nowych akcjonariuszy.
👉 Przykład: „FinBank S.A.” wyemitował obligacje kapitałowe. W razie problemów z utrzymaniem wskaźników ostrożnościowych (zdarzenie inicjujące), obligacje te zostaną automatycznie zamienione na akcje spółki, zwiększając kapitał zakładowy.
Podwyższenie ze środków spółki
W obu typach spółek kapitałowych (sp. z o.o. i S.A.) możliwe jest podwyższenie kapitału zakładowego z własnych środków spółki. W tym przypadku spółka nie pozyskuje nowych wkładów od wspólników, lecz wykorzystuje istniejące fundusze.
Najważniejsze zasady:
- procedura odbywa się wyłącznie w trybie zmiany umowy spółki lub statutu,
- środki muszą pochodzić z kapitału zapasowego lub rezerwowego, które zostały utworzone z zysku,
- wykluczone jest podwyższenie z dopłat wspólników w spółce z o.o.,
- dopuszcza się możliwość przeniesienia na kapitał zakładowy tzw. agio (nadwyżki wartości udziałów lub akcji ponad ich wartość nominalną), które zostało zaksięgowane w kapitale zapasowym.
Nowe udziały lub akcje są przydzielane automatycznie dotychczasowym wspólnikom proporcjonalnie do ich udziałów. Nie ma potrzeby składania oświadczeń o objęciu ani wnoszenia wkładów. Skutek powstaje z chwilą wpisania podwyższenia do KRS.
Dodatkowe wymogi dla spółki akcyjnej:
- uchwała o podwyższeniu może zostać podjęta tylko wtedy, gdy zatwierdzone sprawozdanie finansowe za poprzedni rok obrotowy wykazuje zysk,
- opinia biegłego rewidenta nie może zawierać istotnych zastrzeżeń co do sytuacji finansowej spółki,
- jeżeli sprawozdanie finansowe sporządzono co najmniej 6 miesięcy przed walnym zgromadzeniem, konieczne jest przedstawienie dodatkowego bilansu i rachunku zysków i strat, zbadanych przez biegłego.
👉 Przykład: „AgroPol S.A.” osiągnęła zysk netto w wysokości 8 mln zł, który zasilił kapitał zapasowy. Walne zgromadzenie podjęło uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego ze środków spółki o 3 mln zł. Nowe akcje zostały automatycznie przydzielone dotychczasowym akcjonariuszom w proporcji do ich dotychczasowych udziałów.
Rola notariusza w podwyższeniu kapitału
We wszystkich trybach podwyższenia (z wyjątkiem uproszczonego w sp. z o.o.) kluczową rolę odgrywa notariusz.
Do jego obowiązków należy:
- sporządzenie aktu notarialnego dokumentującego uchwały organów spółki,
- nadzorowanie zgodności uchwał ze stanem prawnym,
- wyjaśnianie wspólnikom i akcjonariuszom specyfiki poszczególnych procedur,
- wskazywanie przesłanek, które muszą zostać spełnione, aby podwyższenie było ważne.
Sformalizowany charakter procedur sprawia, że notariusz pełni rolę gwaranta poprawności całego procesu.
Podsumowanie
Podwyższenie kapitału zakładowego to jeden z kluczowych instrumentów rozwoju spółek kapitałowych. Może być dokonane:
- w trybie podstawowym (zmiana umowy/statutu),
- w trybach szczególnych (np. kapitał docelowy, podwyższenie warunkowe, obligacje),
- poprzez wkłady wspólników lub ze środków spółki.
Każda procedura wiąże się z odmiennymi wymaganiami formalnymi, a ich prawidłowe przeprowadzenie zależy w dużej mierze od nadzoru notarialnego. Ostatecznie wybór trybu podwyższenia powinien być dostosowany do celu gospodarczego, jaki spółka chce osiągnąć – czy chodzi o szybkie dokapitalizowanie, przyjęcie nowych inwestorów, czy też wykorzystanie własnych zysków.
Podstawa prawna
- art. 257 § 3 – Kodeks spółek handlowych
- art. 260 § 2 – Kodeks spółek handlowych
- art. 260 – Kodeks spółek handlowych
- art. 302 – Kodeks spółek handlowych
- art. 431–432 – Kodeks spółek handlowych
- art. 444–447 – Kodeks spółek handlowych
- ustawa z 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (art. 27a)
- rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013, art. 54 ust. 1
- rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 2015/35, art. 71 ust. 8
Tematy porad zawartych w poradniku
- podwyższenie kapitału zakładowego w spółce z o.o.
- podwyższenie kapitału zakładowego w spółce akcyjnej
- kapitał docelowy i warunkowe podwyższenie kapitału w spółce akcyjnej
- podwyższenie kapitału ze środków spółki