W postępowaniu upadłościowym istotne znaczenie ma prawidłowe ustalenie, które wydatki mogą być uznane za koszty postępowania upadłościowego. Zgodnie z art. 230 ust. 1 – Prawo upadłościowe są to m.in. wydatki bezpośrednio związane z ustaleniem, zabezpieczeniem, zarządem i likwidacją masy upadłości oraz ustaleniem wierzytelności. W katalogu przykładowych kosztów wymieniono również „podatki i inne daniny publiczne związane z likwidacją masy upadłości”.
W praktyce powstają jednak liczne wątpliwości interpretacyjne – czy daniny publiczne obejmują wyłącznie koszty likwidacyjne, czy również te powstałe na etapie zarządu i zabezpieczenia masy. Poniżej przedstawiamy analizę, popartą przykładami i odniesieniami do przepisów.
Podatki i daniny publiczne w kosztach postępowania
Ogólna zasada
O zakwalifikowaniu danego wydatku jako kosztu postępowania nie decyduje to, czy ma on charakter cywilnoprawny czy publicznoprawny, ani to, na czyją rzecz jest uiszczany. Kluczowe jest powiązanie wydatku z czynnościami likwidacyjnymi lub zarządczymi.
Jeżeli dana czynność jest niezbędna dla likwidacji lub zarządu masą upadłości, to koszty podatkowe z nią związane również należy traktować jako koszty postępowania upadłościowego.
Przykład praktyczny
Syndyk musi sprowadzić do Polski maszyny upadłego przedsiębiorcy, które znajdują się za granicą. Przy ich wwozie konieczne jest uiszczenie cła i podatku importowego. Choć nie jest to jeszcze etap sprzedaży (likwidacji), to danina ta związana jest z zabezpieczeniem składników masy upadłości i będzie kosztem postępowania.
Najczęściej występujące podatki i opłaty
Poniżej – w formie katalogu otwartego – przedstawiono podatki i inne daniny publiczne, które zazwyczaj stanowią koszty postępowania upadłościowego:
- Podatek od towarów i usług (VAT) – np. od sprzedaży majątku upadłego przez syndyka. Kosztem będzie również VAT przy przejęciu przedmiotu zastawu rejestrowego (art. 327–328 p.u.).
- Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) – gdy sprzedaż składników masy nie podlega VAT.
- Opłaty skarbowe – np. od pełnomocnictw, zaświadczeń, czy innych dokumentów niezbędnych w toku sprzedaży lub ustalania wierzytelności.
- Opłaty za koncesje, licencje, zezwolenia – gdy syndyk kontynuuje działalność upadłego przedsiębiorstwa.
- Podatki, w których upadły jest płatnikiem – np. zaliczki na PIT od wynagrodzeń pracowników zatrudnionych przez syndyka.
- Podatek dochodowy od osób fizycznych i prawnych – jeśli syndyk prowadzi przedsiębiorstwo upadłego lub dzierżawi jego składniki. W takim wypadku podatki od dochodów związanych z zarządem majątkiem również stanowią koszty postępowania.
- Podatek dochodowy od sprzedaży składników masy – naliczany od dochodu uzyskanego ze sprzedaży aktywów. Wysokość podatku zależy jednak od całokształtu rozliczeń danego okresu, w tym strat sprzed ogłoszenia upadłości.
Podatek od nieruchomości – kontrowersje
W doktrynie wskazuje się, że podatek od nieruchomości co do zasady nie jest kosztem postępowania, ponieważ powstaje z samego faktu posiadania nieruchomości, a nie w związku z czynnością likwidacyjną lub zarządczą.
Jednak gdy nieruchomość jest faktycznie wykorzystywana przez syndyka do prowadzenia przedsiębiorstwa (np. hala produkcyjna, magazyn), obowiązek zapłaty podatku od nieruchomości można traktować jako element zarządu masą upadłości. Wówczas taki podatek należy uznać za koszt postępowania.
Podsumowanie
Kosztami postępowania upadłościowego są wszystkie podatki i daniny publiczne, które pozostają w bezpośrednim związku z ustaleniem, zabezpieczeniem, zarządem i likwidacją masy upadłości.
Najczęściej będą to podatki związane z czynnościami likwidacyjnymi (VAT, PCC, podatek dochodowy), ale również mogą nimi być opłaty i podatki związane z zabezpieczeniem czy zarządem, jeśli służą głównemu celowi postępowania – likwidacji masy upadłości.
Podstawa prawna
- art. 173 – Prawo upadłościowe
- art. 206 ust. 1 pkt 1 – Prawo upadłościowe
- art. 230 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 327–328 – Prawo upadłościowe
Tematy porad zawartych w poradniku
- podatki w postępowaniu upadłościowym
- koszty postępowania upadłościowego a daniny publiczne
- VAT, PIT i CIT w upadłości przedsiębiorstwa