Zgłoszenie szkody do ubezpieczyciela to moment, który uruchamia szereg obowiązków po stronie zakładu ubezpieczeń. Od tego dnia biegną ustawowe terminy, a sposób działania ubezpieczyciela podlega ścisłej regulacji prawnej. W praktyce znajomość tych zasad pozwala poszkodowanemu skuteczniej egzekwować swoje prawa i unikać sytuacji, w których odszkodowanie jest zaniżane lub wypłata przeciąga się miesiącami.
W tym poradniku, krok po kroku, omawiam:
- jakie są podstawy prawne wypłaty odszkodowania,
- jak przebiega postępowanie likwidacyjne,
- jakie terminy obowiązują ubezpieczyciela,
- jakie są prawa i obowiązki obu stron procesu,
- w jakich sytuacjach ubezpieczyciel może wydłużyć postępowanie.
1. Podstawy prawne wypłaty odszkodowania
Zgodnie z art. 28 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (u.d.u.r.), ubezpieczyciel wypłaca odszkodowanie, gdy:
- uzna roszczenie uprawnionego,
- zawrze z nim ugodę,
- otrzyma prawomocne orzeczenie sądu.
Choć katalog ten jest otwarty, w doktrynie podkreśla się, że podstawą mogą być również:
- orzeczenie sądu opatrzone rygorem natychmiastowej wykonalności,
- orzeczenie sądu polubownego.
📌 W praktyce najczęstszymi podstawami wypłaty są: przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego lub podpisanie ugody.
2. Znaczenie postępowania likwidacyjnego
Świadczenie ubezpieczyciela – zwłaszcza przy ubezpieczeniach mienia – nie jest z góry określone i wymaga ustalenia wysokości szkody.
- Obowiązek ustalenia spoczywa na ubezpieczycielu (art. 4 ust. 9 i 10 u.d.u.r.).
- Podstawą do ustaleń są: umowa, ogólne warunki ubezpieczenia (OWU), Kodeks cywilny i ustawa ubezpieczeniowa.
- Jeżeli poszkodowany uzna, że kwota jest zbyt niska, może dochodzić reszty w sądzie.
3. Kiedy zaczyna się procedura likwidacyjna?
Początek wyznacza zgłoszenie zdarzenia losowego (np. wypadku komunikacyjnego, zalania, pożaru) przez osobę uprawnioną.
- Informacja od osoby trzeciej nie rozpoczyna procedury, choć może zapobiec negatywnym skutkom (art. 818 § 1 k.c.).
- Nie trzeba od razu składać szczegółowego żądania – wystarczy zgłosić sam fakt zdarzenia.
- Obowiązek przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego powstaje już po zgłoszeniu samego wypadku.
4. Co ustala ubezpieczyciel w toku postępowania?
Według orzecznictwa i doktryny, ubezpieczyciel ma obowiązek ustalić:
- Czy ponosi odpowiedzialność za zdarzenie.
- Jaka jest wysokość należnego odszkodowania.
Przy tym bada:
- czy doszło do wypadku,
- czy powstała szkoda,
- czy istnieje związek przyczynowy między wypadkiem a szkodą.
📌 Uwaga: Samo twierdzenie poszkodowanego o powstaniu szkody nie jest wystarczające do przyjęcia odpowiedzialności przez ubezpieczyciela.
5. Granice obowiązków – roszczenia wyraźnie niezgłoszone
Choć ubezpieczyciel ma obowiązek samodzielnego ustalania faktów, nie musi uwzględniać roszczeń, których poszkodowany nie zgłosił, jeśli wymagają one osobnego zgłoszenia (np. art. 444 § 1 zd. 2 k.c. – renta).
Nie może też z góry wypłacić pełnej sumy ubezpieczenia bez postępowania likwidacyjnego, gdyż:
- art. 827 k.c. wyłącza odpowiedzialność za szkody wyrządzone umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa,
- bezwarunkowa wypłata mogłaby stanowić świadczenie nienależne.
6. Wysokie wymagania wobec ubezpieczyciela
Ustawodawca nakłada na ubezpieczyciela:
- obowiązek ustalenia przesłanek odpowiedzialności i wysokości odszkodowania,
- obowiązki informacyjne,
- obowiązek terminowej wypłaty,
- obowiązek współpracy z poszkodowanym w procesie likwidacji.
7. Obowiązki ubezpieczyciela po zgłoszeniu zdarzenia
7.1. Powiadomienie w ciągu 7 dni
Jeżeli zgłoszenie pochodzi od innej osoby niż ubezpieczający lub ubezpieczony, ubezpieczyciel ma 7 dni na poinformowanie ich o tym fakcie. Wynika to wprost z art. 29 u.d.u.r.
📌 Znaczenie: ubezpieczyciel nie może odmówić wszczęcia likwidacji szkody tylko dlatego, że poszkodowany nie od razu przedstawił konkretne roszczenia pieniężne.
7.2. Obowiązek informacyjny – wymagane dokumenty
Ubezpieczyciel musi poinformować zgłaszającego jakie dokumenty są niezbędne do:
- ustalenia swojej odpowiedzialności,
- określenia wysokości roszczenia.
Forma przekazania:
- na piśmie, lub
- w inny sposób zaakceptowany przez zgłaszającego (np. e-mail, panel klienta).
⚠️ Nie może wymagać dokumentów, które może sam uzyskać na podstawie ustawowych uprawnień (np. art. 38, 39, 42 u.d.u.r.).
7.3. Obowiązek uzasadnienia odmowy
Jeżeli ubezpieczyciel odmawia wypłaty lub proponuje kwotę niższą niż w zgłoszonym roszczeniu, musi wskazać:
- okoliczności faktyczne,
- podstawę prawną decyzji,
- pouczenie o możliwości dochodzenia roszczeń na drodze sądowej (art. 29 ust. 5 u.d.u.r.).
8. Terminy ustawowe w postępowaniu likwidacyjnym
8.1. Termin podstawowy – 30 dni
Zgodnie z art. 817 § 1 k.c., ubezpieczyciel ma 30 dni od dnia zgłoszenia szkody na:
- ustalenie odpowiedzialności,
- ustalenie wysokości odszkodowania,
- wypłatę świadczenia lub wydanie decyzji odmownej.
8.2. Termin wydłużony – dodatkowe 14 dni
Jeżeli nie można ustalić wszystkich okoliczności w terminie 30 dni, ubezpieczyciel musi:
- wypłacić bezsporną część odszkodowania,
- poinformować o przyczynach opóźnienia,
- wypłacić resztę w ciągu 14 dni od momentu, gdy ustalenia były możliwe przy zachowaniu należytej staranności.
📌 Uwaga: brak możliwości ustalenia wysokości szkody nie zwalnia z obowiązku wypłaty części bezspornej.
8.3. Zakaz umownego wydłużania terminów
Terminy 30 + 14 dni są bezwzględnie obowiązujące – strony nie mogą ich wydłużyć w umowie czy OWU.
9. Uprawnienia ubezpieczyciela
Ubezpieczyciel ma prawo:
- składać wnioski o informacje do organów wymienionych w art. 42 u.d.u.r.,
- uzyskiwać dokumentację medyczną (art. 37 i 38 u.d.u.r.),
- korzystać z rzeczoznawców.
Jednocześnie:
- nie może żądać od poszkodowanego dokumentów, których zdobycie wiązałoby się z nadmiernymi trudnościami lub kosztami,
- nie może przerzucać na poszkodowanego obowiązku ustalania okoliczności wypadku.
10. Obowiązki poszkodowanego
Choć ciężar ustaleń spoczywa na ubezpieczycielu, poszkodowany musi współpracować – m.in.:
- udostępnić pojazd lub mienie do oględzin,
- udzielać informacji,
- dostarczać dokumenty, które tylko on może zdobyć.
Brak współpracy może spowodować trudności w ustaleniu szkody, a w konsekwencji – brak wypłaty.
11. Kolizja interesów i ryzyko nadużyć
W procesie likwidacyjnym występuje naturalna sprzeczność interesów:
- poszkodowany chce możliwie wysokiego i szybkiego odszkodowania,
- ubezpieczyciel – minimalizacji kosztów.
Z tego powodu ustawodawca nałożył obowiązki informacyjne i kontrolne oraz wprowadził prawo dostępu do akt postępowania (art. 29 ust. 6 u.d.u.r.).
12. Przykłady z praktyki
Przykład 1 – wypadek komunikacyjny
Pani Julia zgłosiła szkodę 1 czerwca. Po 5 dniach otrzymała listę dokumentów do dostarczenia. Ubezpieczyciel wypłacił bezsporną część odszkodowania 28 czerwca, a resztę – 12 lipca, po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy.
Przykład 2 – szkoda majątkowa
Pan Tomasz zgłosił pożar magazynu. Ubezpieczyciel początkowo zażądał protokołu z PSP, mimo że mógł pozyskać go sam. Po interwencji pełnomocnika i powołaniu się na art. 42 u.d.u.r., dokument pozyskano bezpośrednio przez ubezpieczyciela, co przyspieszyło wypłatę.
13. Tabela – Obowiązki i terminy ubezpieczyciela po zgłoszeniu szkody
| Etap | Obowiązek ubezpieczyciela | Podstawa prawna | Termin |
|---|---|---|---|
| 1. Przyjęcie zgłoszenia | Zarejestrowanie szkody i rozpoczęcie postępowania likwidacyjnego | art. 29 ust. 1 u.d.u.r. | Niezwłocznie po zgłoszeniu |
| 2. Powiadomienie ubezpieczonego/ubezpieczającego | Informacja o zgłoszeniu szkody, jeśli pochodzi od osoby trzeciej | art. 29 ust. 1 u.d.u.r. | 7 dni |
| 3. Obowiązek informacyjny | Wskazanie dokumentów potrzebnych do ustalenia odpowiedzialności lub wysokości odszkodowania | art. 29 ust. 2 u.d.u.r. | Niezwłocznie, forma pisemna lub zaakceptowana |
| 4. Wypłata odszkodowania / decyzja odmowna | Ustalenie odpowiedzialności, wysokości odszkodowania i wypłata świadczenia lub odmowa z uzasadnieniem | art. 817 § 1 k.c., art. 29 ust. 5 u.d.u.r. | 30 dni od zgłoszenia |
| 5. Przedłużenie postępowania | Wypłata bezspornej części świadczenia, informacja o przyczynach opóźnienia | art. 817 § 2 k.c., art. 29 ust. 4 u.d.u.r. | +14 dni od ustalenia okoliczności |
| 6. Odmowa wypłaty | Wskazanie faktów, podstawy prawnej i pouczenie o drodze sądowej | art. 29 ust. 5 u.d.u.r. | W ramach terminu 30 lub 30+14 dni |
| 7. Dostęp do akt | Udostępnienie poszkodowanemu dokumentów zgromadzonych w toku postępowania | art. 29 ust. 6 u.d.u.r. | Na żądanie uprawnionego |
14. Najczęstsze naruszenia obowiązków przez ubezpieczycieli
⚠️ Wydłużanie likwidacji szkody bez uzasadnionej przyczyny – brak realnych przeszkód w ustaleniu okoliczności, ale przeciąganie postępowania.
⚠️ Żądanie dokumentów, które ubezpieczyciel może zdobyć sam – np. protokoły policji, dokumentacja medyczna.
⚠️ Odmowa wypłaty bez rzetelnego uzasadnienia – brak wskazania faktów i podstawy prawnej.
⚠️ Brak wypłaty bezspornej części odszkodowania w terminie – naruszenie art. 817 § 2 k.c.
⚠️ Uzależnianie wypłaty od zakończenia postępowania karnego/cywilnego – gdy nie ma ku temu wyjątkowych podstaw.
15. Jak egzekwować swoje prawa?
- Zachowuj kopie wszystkich pism i e-maili do ubezpieczyciela.
- Powołuj się na konkretne przepisy (np. art. 817 k.c., art. 29 u.d.u.r.).
- W przypadku przewlekłości – złóż skargę do Rzecznika Finansowego lub KNF.
- Rozważ wezwanie przedsądowe przed skierowaniem sprawy do sądu.
16. Podstawa prawna
- ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej – art. 28, art. 29 ust. 1–6, art. 37 ust. 1, art. 38 ust. 1, art. 39, art. 42, art. 4 ust. 9–10
- Kodeks cywilny – art. 444 § 1, art. 817 § 1–2, art. 818 § 1, art. 827
17. Tematy porad zawartych w poradniku (frazy SEO)
- obowiązki ubezpieczyciela po zgłoszeniu szkody 2025
- terminy wypłaty odszkodowania z OC
- postępowanie likwidacyjne ubezpieczenia majątkowego
- prawa poszkodowanego w likwidacji szkody
- odmowa wypłaty odszkodowania – procedura i przepisy
18. Przydatne linki do źródeł urzędowych
- https://www.knf.gov.pl – Komisja Nadzoru Finansowego
- https://rf.gov.pl – Rzecznik Finansowy
- https://isap.sejm.gov.pl – Internetowy System Aktów Prawnych (pełne brzmienie ustaw)
- https://uokik.gov.pl – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów