Ogłoszenie upadłości pracodawcy wpływa nie tylko na sytuację firmy, ale przede wszystkim na prawa i obowiązki wobec pracowników. W tym poradniku wyjaśniam, jak traktowane są należności ze stosunku pracy przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, jakie świadczenia obejmują, w jakich sytuacjach syndyk może ich nie wypłacić oraz co z wynagrodzeniami członków zarządu.
Jak traktowane są należności pracownicze po ogłoszeniu upadłości?
Dawniej zobowiązania pracodawcy wobec pracowników były traktowane na równi z kosztami postępowania upadłościowego. Oznaczało to, że wynagrodzenia i odprawy wypłacano nawet wtedy, gdy nie miały one żadnego związku z likwidacją przedsiębiorstwa. W praktyce często blokowało to ogłoszenie upadłości – majątek dłużnika nie wystarczał bowiem na pokrycie wszystkich świadczeń.
Obecnie zasady są inne. Zgodnie z art. 230 ust. 2 – Prawo upadłościowe, należności ze stosunku pracy przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości zaliczane są do innych zobowiązań masy upadłości. Nie są więc kosztami postępowania, ale mają pierwszeństwo zaspokojenia przed wierzycielami z listy.
Jakie świadczenia obejmują należności ze stosunku pracy?
Do należności pracowniczych po ogłoszeniu upadłości zalicza się m.in.:
- wynagrodzenie brutto (łącznie ze składkami ZUS i podatkiem),
- odprawy i odszkodowania związane z rozwiązaniem umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika,
- ekwiwalent za niewykorzystany urlop,
- świadczenia wynikające z umowy o pracę, układów zbiorowych i regulaminów.
📌 Ważne: ogłoszenie upadłości nie rozwiązuje automatycznie umów o pracę. Decyzję w tym zakresie podejmuje syndyk.
Zwolnienia grupowe a postępowanie upadłościowe
Jeżeli syndyk rozwiązuje umowy o pracę na skalę określoną w art. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, ma obowiązek stosować przepisy tej ustawy, a więc m.in.:
- prowadzić konsultacje z przedstawicielami pracowników,
- zawiadomić powiatowy urząd pracy,
- wypłacić należne odprawy.
⚠️ Jeśli syndyk naruszy procedury, pracownicy mogą dochodzić odszkodowania lub przywrócenia do pracy. Co istotne, zgodnie z orzecznictwem sądów, odszkodowanie zasądzone na podstawie art. 45 § 2 Kodeksu pracy również traktuje się jako należność ze stosunku pracy przypadającą po ogłoszeniu upadłości.
Umowy cywilnoprawne a upadłość
Przepisy art. 230 ust. 2 p.u. odnoszą się wyłącznie do stosunku pracy. Oznacza to, że umowy cywilnoprawne (zlecenia, dzieła, agencyjne) są traktowane inaczej:
- jeśli syndyk kontynuuje wykonanie umowy – wynagrodzenie stanowi inne zobowiązanie masy upadłości,
- jeśli syndyk odstąpi od umowy – odszkodowanie należy zgłosić do listy wierzytelności,
- jeśli umowa dotyczy czynności niezbędnych do likwidacji przedsiębiorstwa lub zarządu masą upadłości – wynagrodzenie traktowane jest jako koszt postępowania upadłościowego.
Wynagrodzenia członków zarządu i osób kierujących firmą
Szczególną kategorię stanowią wynagrodzenia kadry kierowniczej – np. członków zarządu czy prokurentów. Co do zasady stanowią one inne zobowiązania masy upadłości. Jednak art. 129 ust. 1 – Prawo upadłościowe przewiduje istotne ograniczenie: sędzia-komisarz może uznać takie wynagrodzenie za bezskuteczne wobec masy upadłości, jeśli nie znajduje ono uzasadnienia w faktycznym nakładzie pracy po ogłoszeniu upadłości. W praktyce oznacza to, że syndyk nie wypłaci wynagrodzenia osobom, które formalnie pełniły funkcję, ale realnie nie pracowały.
Przykład praktyczny
Spółka „Metal-Projekt” z Poznania ogłosiła upadłość w sierpniu 2024 r. Syndyk wypowiedział umowy 65 pracownikom. Zgodnie z ustawą o zwolnieniach grupowych każdemu pracownikowi przysługuje odprawa od 1 do 3 miesięcznych wynagrodzeń, zależnie od stażu pracy.
- wynagrodzenie za sierpień oraz odprawy stanowią inne zobowiązania masy upadłości,
- jeżeli syndyk nie przeprowadzi konsultacji z przedstawicielami pracowników, pracownica Anna Zielińska może wystąpić do sądu pracy o odszkodowanie – i takie odszkodowanie również będzie należnością ze stosunku pracy przypadającą po ogłoszeniu upadłości,
- wynagrodzenie członka zarządu, który po ogłoszeniu upadłości faktycznie nie wykonywał pracy, może zostać uznane przez sędziego-komisarza za bezskuteczne i nie zostanie wypłacone.
Podstawa prawna
- art. 230 ust. 2 – Prawo upadłościowe
- art. 98–99 – Prawo upadłościowe
- art. 102–103 – Prawo upadłościowe
- art. 129 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 45 § 2 – Kodeks pracy
- art. 1 – Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników
Tematy porad zawarte w poradniku
- należności ze stosunku pracy po ogłoszeniu upadłości,
- wynagrodzenia i odprawy pracowników w upadłości,
- zwolnienia grupowe a syndyk w upadłości,
- wynagrodzenia członków zarządu w postępowaniu upadłościowym.