W sytuacji, gdy dochodzi do postępowania egzekucyjnego wobec niewypłacalnego pracodawcy, kluczową kwestią staje się kolejność zaspokajania roszczeń różnych wierzycieli. Dla pracowników i podmiotów takich jak Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP), istotne znaczenie mają szczególne przepisy, które mają zapewnić im uprzywilejowaną pozycję. W niniejszym poradniku wyjaśnię, w jakich przypadkach i w jakim zakresie pracownicy oraz FGŚP mogą liczyć na pierwszeństwo w zaspokojeniu swoich należności z majątku dłużnika. Dowiesz się, jak praktycznie wygląda podział środków w egzekucji, kto i kiedy korzysta z uprzywilejowania oraz na co zwrócić uwagę w przypadku częściowych spłat dokonywanych przez Fundusz.
Kiedy należności za pracę mają pierwszeństwo w egzekucji komorniczej?
Kategoria trzecia – co obejmuje?
Zgodnie z art. 1025 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), w trzeciej kolejności zaspokajane są m.in. następujące należności:
- wynagrodzenia za pracę,
- renty z tytułu odszkodowania za chorobę, niezdolność do pracy, kalectwo lub śmierć,
- koszty zwykłego pogrzebu dłużnika.
Jednak do tej kategorii nie zalicza się należności z umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenia, umowa o dzieło czy umowa o roboty budowlane. Oznacza to, że tylko roszczenia wynikające ze stosunku pracy w rozumieniu Kodeksu pracy korzystają z uprzywilejowania w kategorii trzeciej.
Ograniczenie kwotowe – ile może otrzymać pracownik?
Przepisy wprowadzają istotne ograniczenie: wynagrodzenia za pracę mogą być zaspokajane w kategorii trzeciej tylko za okres 3 miesięcy i maksymalnie do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Reszta roszczenia, która przekracza tę kwotę, trafia do dalszych kategorii podziału (najczęściej do kategorii szóstej).
W praktyce oznacza to, że nawet jeśli pracownikowi przysługuje większe wynagrodzenie za dłuższy okres, w pierwszej kolejności dostanie środki tylko za trzy miesiące i nie więcej niż minimalne wynagrodzenie obowiązujące w dniu sporządzenia planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji.
Przykład 1:
Pani Anna z Warszawy pracowała w firmie „Kwiatex” przez rok. Pracodawca nie wypłacił jej wynagrodzenia za cztery ostatnie miesiące, a miesięczne wynagrodzenie brutto pani Anny wynosiło 5 500 zł. W dniu sporządzenia planu podziału minimalne wynagrodzenie wynosiło 4 300 zł. W tej sytuacji pani Anna zostanie zaspokojona w kategorii trzeciej maksymalnie do kwoty 12 900 zł (3 x 4 300 zł), a pozostała część jej należności będzie zaspokajana w dalszej kolejności.
Podstawa wyliczenia – na jaką datę ustala się minimalne wynagrodzenie?
Co istotne, minimalne miesięczne wynagrodzenie ustala się na datę sporządzenia planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, a nie na dzień powstania wierzytelności. Oznacza to, że jeśli w międzyczasie minimalne wynagrodzenie wzrosło, pracownik ma prawo do wyższej kwoty zaspokojenia.
Jak rozkłada się uprzywilejowanie przy kolejnych planach podziału i wielu wierzycielach?
Ograniczenie łącznej kwoty i liczby podziałów
Prawo wyraźnie wskazuje, że łączne uprzywilejowanie z tytułu wynagrodzeń za pracę dotyczy maksymalnie trzymiesięcznego minimalnego wynagrodzenia, niezależnie od liczby sporządzanych planów podziału i sum uzyskanych w trakcie całego postępowania egzekucyjnego.
Przykład 2:
Pan Krzysztof, pracownik firmy „Technomix”, ma do odebrania wynagrodzenie za pięć miesięcy. W pierwszym planie podziału uzyskano sumę, która pozwoliła na zaspokojenie dwóch miesięcznych pensji (każda po 4 300 zł). W kolejnym planie podziału udało się uzyskać środki na wypłatę jednej kolejnej pensji (4 300 zł). Po osiągnięciu tej sumy (3 x 4 300 zł = 12 900 zł) pan Krzysztof nie ma już prawa do zaspokojenia w kategorii trzeciej, a dalsza część należności (za kolejne miesiące) będzie zaspokajana w kategorii szóstej.
Co z Funduszem Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych? Jak zaspokajane są należności Funduszu?
Przejęcie roszczenia przez Fundusz i pierwszeństwo zaspokojenia
Jeśli FGŚP wypłacił pracownikowi świadczenie z tytułu niewypłacalności pracodawcy, przejmuje od niego wierzytelność wobec pracodawcy (tzw. subrogacja). Uprawnienia Funduszu są wtedy takie same, jak pierwotnego wierzyciela, z jednym jednak ważnym zastrzeżeniem.
Kiedy Fundusz nabywa roszczenie w całości, a kiedy tylko częściowo?
- Jeśli Fundusz spłacił całość należności przysługującej pracownikowi – w kategorii trzeciej podlega zaspokojeniu Fundusz (do trzymiesięcznego minimalnego wynagrodzenia), a reszta w kategorii szóstej.
- Jeśli Fundusz spłacił jedynie część należności, pozostała część pozostaje przy pracowniku. W takim przypadku pracownik ma pierwszeństwo przed Funduszem w zaspokojeniu tej niezaspokojonej części, zgodnie z art. 518 § 3 Kodeksu cywilnego.
Przykład 3:
Firma „Alfamet” ogłasza upadłość. Pani Joanna, zatrudniona tam na pełny etat, nie otrzymała wynagrodzenia za cztery miesiące. FGŚP wypłaca jej świadczenie za dwa miesiące, a pozostałe dwa pozostają niezaspokojone. W trakcie podziału sum uzyskanych w egzekucji w pierwszej kolejności zaspokojona zostanie pani Joanna (do limitu trzech miesięcy minimalnego wynagrodzenia, pomniejszonego o już wypłacone przez Fundusz), a dopiero potem – Fundusz, ale łącznie suma nie przekroczy limitu trzymiesięcznego minimalnego wynagrodzenia.
Marszałek województwa jako wierzyciel – jak określić wysokość nabytych roszczeń?
Marszałek województwa występuje w imieniu FGŚP i uczestniczy w podziale sumy uzyskanej z egzekucji. Wysokość wierzytelności marszałka nie może przekroczyć sumy odpowiadającej liczbie spłaconych przez Fundusz pracowników pomnożonej przez trzymiesięczne minimalne wynagrodzenie.
Przykład 4:
Jeśli marszałek województwa nabył roszczenia 10 pracowników (każdy za dwa miesiące zaległego wynagrodzenia), jego wierzytelność w kategorii trzeciej wynosi maksymalnie 10 x 2 x minimalne wynagrodzenie, ale nie więcej niż 10 x 3 x minimalne wynagrodzenie, jeśli kwoty byłyby wyższe.
Kolejność zaspokajania w przypadku częściowych spłat – kto ma pierwszeństwo?
Jeżeli Fundusz wypłacił pracownikowi świadczenie tylko częściowo, pierwotny wierzyciel (pracownik) zachowuje pierwszeństwo zaspokojenia przed Funduszem w odniesieniu do pozostałej części wierzytelności (art. 518 § 3 k.c.). Dopiero po całkowitym zaspokojeniu pracownika Fundusz może ubiegać się o pozostałą część w ramach kategorii trzeciej, ale całość tych świadczeń nie może przekroczyć ustawowego limitu.
Podsumowanie – najważniejsze wskazówki
- Tylko wynagrodzenia za pracę (ze stosunku pracy) zaspokajane są w kategorii trzeciej, nie dotyczy to umów cywilnoprawnych.
- Przywilej egzekucyjny obejmuje maksymalnie trzymiesięczne minimalne wynagrodzenie.
- Podstawą wyliczenia jest minimalne wynagrodzenie z dnia sporządzenia planu podziału.
- W przypadku częściowej spłaty przez FGŚP – pracownik zaspokajany jest przed Funduszem.
- Wszelkie roszczenia powyżej limitu trafiają do dalszych kategorii zaspokojenia.
- Przy nabyciu wierzytelności przez Fundusz należy precyzyjnie określić, które roszczenia dotyczą których pracowników i w jakiej wysokości.
Podstawa prawna
- art. 1025 § 1 pkt 3, art. 1026 § 1 – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 518 § 1 pkt 4, § 3 – Kodeks cywilny
- art. 23 – Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy
- § 182 – Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu prowadzenia egzekucji z nieruchomości
Tematy porad zawartych w poradniku
- pierwszeństwo wynagrodzenia za pracę w egzekucji
- kategoria trzecia podziału sumy egzekucyjnej
- Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych egzekucja
- minimalne wynagrodzenie a egzekucja komornicza
- kolejność zaspokajania wierzycieli w upadłości pracodawcy