Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1023 wprowadza definicję nadzorcy restrukturyzacyjnego oraz określa sytuacje, w których jego udział w postępowaniu restrukturyzacyjnym jest niezbędny. W polskim systemie prawa restrukturyzacyjnego występuje natomiast instytucja nadzorcy układu. Choć obie funkcje mają pewne punkty wspólne, nie są tożsame. W niniejszym poradniku wyjaśniamy różnice między nimi, analizujemy wymogi dyrektywy i oceniamy, czy polskie przepisy wymagają zmian w tym zakresie.
Kim jest nadzorca restrukturyzacyjny w rozumieniu dyrektywy 2019/1023?
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 12 dyrektywy 2019/1023, mianem „nadzorcy restrukturyzacyjnego” określa się osobę lub podmiot:
- powołany przez organ sądowy lub administracyjny,
- którego zadania mogą obejmować m.in.:
- pomoc dłużnikowi lub wierzycielom w przygotowaniu albo negocjowaniu planu restrukturyzacji,
- nadzór nad działalnością dłużnika podczas negocjacji planu,
- sporządzanie sprawozdań dla sądu lub organu administracyjnego,
- przejęcie częściowej kontroli nad majątkiem lub sprawami dłużnika.
Kluczowe jest więc to, że nadzorca restrukturyzacyjny musi zostać powołany przez sąd lub organ administracyjny.
Nadzorca układu w polskim postępowaniu
W polskim prawie restrukturyzacyjnym występuje instytucja nadzorcy układu. Jego obowiązki obejmują m.in.:
- przygotowanie wraz z dłużnikiem propozycji układowych,
- pomoc w zbieraniu głosów wierzycieli,
- nadzór nad działalnością dłużnika w przypadku dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego,
- sporządzenie sprawozdania.
Nadzorca układu jest jednak powoływany na podstawie umowy zawartej z dłużnikiem, a nie przez sąd. Dlatego – choć wykonuje część zadań zbliżonych do nadzorcy restrukturyzacyjnego – nie spełnia definicji określonej w dyrektywie.
📌 Wniosek: Nadzorca układu nie jest nadzorcą restrukturyzacyjnym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 12 dyrektywy 2019/1023.
Czy dyrektywa 2019/1023 wymaga powołania nadzorcy restrukturyzacyjnego?
Dyrektywa nie nakłada obowiązku powołania nadzorcy restrukturyzacyjnego w każdym postępowaniu. Art. 5 ust. 2 dyrektywy 2019/1023 stanowi, że decyzja o powołaniu jest podejmowana indywidualnie w razie potrzeby.
Natomiast art. 5 ust. 3 dyrektywy 2019/1023 przewiduje trzy sytuacje, w których powołanie nadzorcy restrukturyzacyjnego jest obowiązkowe:
- gdy sąd przyznał ogólne wstrzymanie indywidualnych egzekucji i uznał nadzorcę za niezbędnego dla ochrony interesów stron,
- gdy plan restrukturyzacji ma zostać zatwierdzony wbrew sprzeciwowi grupy wierzycieli,
- gdy wystąpi o to dłużnik lub większość wierzycieli (przy czym koszt w tym ostatnim przypadku ponoszą wierzyciele).
Analiza polskich rozwiązań na tle dyrektywy
W polskim postępowaniu o zatwierdzenie układu nie występuje sytuacja, w której sąd przyznaje ogólne wstrzymanie egzekucji (lit. a).
Trudno też uzasadnić powołanie nadzorcy restrukturyzacyjnego na wniosek dłużnika (lit. c), skoro i tak w postępowaniu uczestniczy nadzorca układu – profesjonalny doradca restrukturyzacyjny, działający na podstawie licencji i podlegający nadzorowi Ministra Sprawiedliwości.
Wątpliwości mogą budzić jedynie sytuacje, gdy układ ma zostać zatwierdzony mimo sprzeciwu części wierzycieli (lit. b). Jednak na tym etapie plan restrukturyzacyjny jest już gotowy, propozycje układowe zostały przedłożone, a głosowanie zakończone. Powoływanie dodatkowego nadzorcy restrukturyzacyjnego nie miałoby więc praktycznego sensu.
📌 Wniosek: Obowiązki z art. 5 ust. 3 dyrektywy 2019/1023 nie wymagają zmian w polskim prawie restrukturyzacyjnym.
Przykład z praktyki
Firma „Metal-Pro” z Poznania, zadłużona wobec kilku dostawców, rozpoczęła postępowanie o zatwierdzenie układu. Dłużnik zawarł umowę z doradcą restrukturyzacyjnym pełniącym funkcję nadzorcy układu. W trakcie postępowania część wierzycieli sprzeciwiła się propozycjom układowym, ale większość zagłosowała „za”. Sąd rozważał zatwierdzenie układu mimo sprzeciwu jednej grupy wierzycieli.
Zgodnie z dyrektywą w takim przypadku możliwe byłoby powołanie nadzorcy restrukturyzacyjnego. Jednak w polskich realiach nie ma to zastosowania – plan został już przygotowany, a rola nadzorcy układu zapewnia profesjonalne wsparcie i kontrolę.
Zmiany w prawie – większy wpływ wierzycieli
Mimo że sama dyrektywa nie wymaga zmian w zakresie powoływania nadzorcy restrukturyzacyjnego, polski ustawodawca zaproponował modyfikację dotyczącą wpływu wierzycieli na nadzorcę układu.
W projekcie ustaw (UC1 i UC120) zaproponowano dodanie do art. 35 Prawa restrukturyzacyjnego nowych ustępów 3a, 5 i 6. Przewidują one m.in., że:
- wierzyciele posiadający ponad 50% sumy wierzytelności będą mogli złożyć wniosek o zwolnienie nadzorcy układu,
- w takiej sytuacji sąd powoła nowego nadzorcę układu, którego wynagrodzenie ustali według zasad podobnych do wynagrodzenia nadzorcy sądowego,
- w przypadku rażącego naruszenia obowiązków przez nadzorcę układu sąd będzie zawiadamiał Ministra Sprawiedliwości.
Zmiana ta wynika z art. 26 ust. 1 lit. d dyrektywy 2019/1023, który nakazuje państwom członkowskim zapewnienie dłużnikom i wierzycielom prawa do sprzeciwu wobec wyboru lub powołania nadzorcy albo możliwości jego zmiany.
Podsumowanie
- Nadzorca układu w Polsce nie jest tożsamy z nadzorcą restrukturyzacyjnym w rozumieniu dyrektywy 2019/1023, gdyż nie jest powoływany przez sąd.
- Dyrektywa nie wymaga obligatoryjnego udziału nadzorcy restrukturyzacyjnego w każdym postępowaniu.
- W polskim systemie obecność nadzorcy układu zapewnia odpowiednią kontrolę i wsparcie, dlatego nie ma potrzeby dodatkowego powoływania nadzorcy restrukturyzacyjnego.
- Polski ustawodawca wprowadza natomiast zmiany zwiększające wpływ wierzycieli na wybór lub zmianę nadzorcy układu.
Podstawa prawna
- art. 2 ust. 1 pkt 12, art. 5 ust. 2–3, art. 26 ust. 1 lit. d – Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1023
- art. 35, art. 119 ust. 3, art. 226a – Prawo restrukturyzacyjne
Tematy porad zawartych w poradniku
- nadzorca układu a nadzorca restrukturyzacyjny różnice
- dyrektywa 2019/1023 implementacja w Polsce
- prawa wierzycieli w postępowaniu restrukturyzacyjnym
- zmiany w prawie restrukturyzacyjnym 2024