Wielu przedsiębiorców zastanawia się, kiedy konkretne prawa, takie jak autorskie prawa majątkowe do oprogramowania czy licencje, mogą być ujęte w ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych (WNiP). Ma to kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozliczenia podatkowego, amortyzacji oraz podejmowania decyzji inwestycyjnych. W tym poradniku wyjaśniam, kiedy powstaje WNiP, jakie warunki muszą być spełnione, by prawo mogło zostać zaliczone do tej kategorii oraz jakie są najczęstsze wątpliwości praktyczne, w tym różnice między nabyciem a wytworzeniem prawa.
Czym są wartości niematerialne i prawne (WNiP) i dlaczego warunek nabycia prawa jest tak ważny?
Wartości niematerialne i prawne (WNiP) to określone prawa i inne aktywa, które nie mają materialnej formy, a mimo to przedstawiają określoną wartość gospodarczą dla przedsiębiorstwa. Przykłady to autorskie prawa majątkowe, licencje, know-how, prawa ochronne na znak towarowy, czy patenty.
Kluczowe dla uznania określonego składnika majątku za WNiP jest spełnienie warunku jego nabycia od innego podmiotu. Oznacza to, że jeśli dane prawo zostało przez przedsiębiorcę wytworzone samodzielnie, nawet jeśli wiązało się to z kosztami, nie może ono zostać zaliczone do WNiP w rozumieniu przepisów podatkowych. Odmiennie wygląda sytuacja ze środkami trwałymi, które mogą być zarówno nabyte, jak i wytworzone.
WNiP – nabycie a wytworzenie prawa. Jakie to ma znaczenie?
Czym różni się nabycie prawa od jego wytworzenia?
- Nabycie prawa: następuje w wyniku transakcji z innym podmiotem – poprzez zakup, zamianę, darowiznę, aport lub inną umowę przenoszącą prawo. Przedsiębiorca staje się właścicielem już istniejącego prawa.
- Wytworzenie prawa: polega na samodzielnym stworzeniu prawa, np. poprzez twórczość własną lub za pośrednictwem pracowników, zleceniobiorców czy podwykonawców.
Jeżeli prawo zostało wytworzone, nawet jeśli twórcami byli pracownicy lub współpracownicy (np. programiści), prawo to nie może zostać uznane za WNiP. Koszty jego wytworzenia są co do zasady traktowane jako koszty uzyskania przychodu, ale nie podlegają ograniczeniom z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT (u.p.d.o.p.).
Przykład 1 – wytworzenie oprogramowania we własnym zakresie
Firma „SoftTrend” zleca swoim programistom, zatrudnionym na umowy o pracę, stworzenie nowej aplikacji. Aplikacja powstaje w całości na zlecenie firmy, która pokrywa wszystkie koszty jej stworzenia, od projektu, przez kodowanie, aż po testy. W tym przypadku prawa do aplikacji przysługują firmie na mocy przepisów prawa autorskiego. Jednakże, ponieważ prawo do programu komputerowego zostało wytworzone przez „SoftTrend” we własnym zakresie, a nie nabyte od zewnętrznego podmiotu, firma nie może ująć aplikacji jako WNiP w ewidencji – mimo, że poniosła znaczne koszty.
Przykład 2 – nabycie licencji na korzystanie z oprogramowania
Spółka „Innowacje24” kupuje od firmy zewnętrznej gotowe oprogramowanie wraz z pełnym przeniesieniem praw autorskich majątkowych. Umowa sprzedaży jasno określa przekazanie tych praw na rzecz „Innowacje24”. W tym przypadku mamy do czynienia z nabyciem prawa od innego podmiotu. Dzięki temu spółka może ująć zakupione prawo w ewidencji WNiP i dokonywać od niego odpisów amortyzacyjnych.
Specyfika przenoszenia praw autorskich a uznanie za WNiP
W praktyce powstają wątpliwości, czy przeniesienie praw autorskich od pracownika na podstawie osobnej umowy może być uznane za „nabycie” w rozumieniu przepisów podatkowych.
Interpretacje organów podatkowych wskazują, że jeżeli program komputerowy został stworzony przez pracowników na użytek firmy (bez nabycia praw od podmiotu trzeciego), to powstałe prawo nadal traktuje się jako wytworzone we własnym zakresie. Taka sytuacja nie spełnia warunku nabycia, nawet jeśli dochodzi do formalnego przeniesienia praw autorskich na podstawie umowy z pracownikiem.
Przykład 3 – sporne przeniesienie praw od pracownika
Firma „TechVision” zatrudnia programistę, który tworzy na jej zlecenie system CRM. Prawa autorskie są przenoszone na firmę na podstawie odrębnej umowy, zawartej po ukończeniu projektu. Organy podatkowe uznają, że nadal jest to wytworzenie prawa we własnym zakresie przez firmę, a nie jego nabycie od innego podmiotu.
Nabycie prawa – formy uzyskania tytułu prawnego
Aby składnik majątku mógł być uznany za WNiP, musi zostać nabyty od innego podmiotu. Formy nabycia mogą być różne, m.in.:
- umowa sprzedaży,
- zamiana,
- darowizna,
- aport (wkład niepieniężny do spółki),
- dziedziczenie (spadek),
- każda inna umowa skutkująca przeniesieniem prawa majątkowego.
Nie będzie jednak nabyciem tzw. sukcesja podatkowa (np. przejęcie spółki w drodze połączenia, gdzie prawa przechodzą na następcę prawnego), ponieważ jest to kontynuacja praw poprzedniego podmiotu, a nie ich nabycie w sensie podatkowym.
Przykład 4 – brak nabycia przy sukcesji podatkowej
Spółka „NowyStart” przejmuje inną spółkę w drodze połączenia. W majątku przejmowanej spółki znajdowało się oprogramowanie stworzone we własnym zakresie, ale nigdy nie zostało ono nabyte od podmiotu zewnętrznego. Po połączeniu „NowyStart” nie może uznać tego oprogramowania za WNiP – nawet jeśli faktycznie z niego korzysta – bo nie doszło do nabycia prawa w sensie podatkowym.
Prawo własności a nabycie prawa – istotne rozróżnienie
W przepisach dotyczących WNiP nie wymaga się, aby przedsiębiorca był właścicielem prawa w sensie cywilnoprawnym. Wystarczy nabycie prawa (czyli uzyskanie tytułu prawnego w wyniku umowy lub innego zdarzenia), by spełnić warunek uznania za WNiP. Zasada ta wynika z odmienności pojęć „własność” i „inne prawa majątkowe” stosowanych w prawie cywilnym (por. art. 44 kodeksu cywilnego).
Podsumowanie – najważniejsze wskazówki dla przedsiębiorców
- Prawo zaliczysz do WNiP tylko wtedy, gdy zostało nabyte od innego podmiotu – nie wtedy, gdy zostało wytworzone przez Ciebie lub Twoich pracowników.
- Koszty wytworzenia prawa we własnym zakresie są kosztem uzyskania przychodu, ale nie podlegają amortyzacji jako WNiP.
- Nabycie prawa to każda forma przeniesienia praw majątkowych (np. zakup, zamiana, aport, spadek), ale nie sukcesja podatkowa.
- Dokumentuj w sposób niebudzący wątpliwości fakt nabycia prawa – odpowiednia umowa i prawidłowy zapis w księgach.
- Jeśli masz wątpliwości, czy Twoja sytuacja to nabycie, czy wytworzenie prawa, rozważ uzyskanie indywidualnej interpretacji podatkowej.
Podstawa prawna
- art. 16b, art. 16g, art. 16 ust. 1 pkt 1 – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych
- art. 12 ust. 1 – ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- art. 41 – ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- art. 44 – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
- art. 492 § 1 pkt 1 – ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych
Tematy porad zawartych w poradniku
- nabycie prawa a WNiP
- amortyzacja wartości niematerialnych i prawnych 2025
- sukcesja podatkowa WNiP
- rozliczenie kosztów wytworzenia oprogramowania
Polecane urzędowe źródła: