Złożenie wniosku o wyjawienie majątku to jeden z kluczowych instrumentów prawnych, który pozwala skutecznie dochodzić swoich roszczeń, szczególnie w przypadku trudności z odzyskaniem należności. W praktyce to narzędzie pozwala wierzycielowi na uzyskanie od dłużnika szczegółowych informacji o stanie jego majątku. Dzięki temu poradnikowi dowiesz się, kto jest uprawniony do złożenia takiego wniosku, w jakich sytuacjach to możliwe, a także poznasz przykłady praktycznych zastosowań tego rozwiązania.
Kto jest uprawniony do złożenia wniosku o wyjawienie majątku?
Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, do wystąpienia z wnioskiem o wyjawienie majątku uprawnionych jest kilka kategorii podmiotów. Uprawnienia te wynikają nie tylko z sytuacji procesowej (np. wierzyciel kontra dłużnik), ale też z konkretnych okoliczności prawnych lub egzekucyjnych.
Lista podmiotów uprawnionych:
- Wierzyciel – zarówno osoba fizyczna, jak i prawna, która domaga się spełnienia roszczenia, np. odzyskania długu lub innego świadczenia.
- Osoba uprawniona z mocy postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, przy tzw. zabezpieczeniu nowacyjnym (czyli nowego świadczenia zabezpieczającego, m.in. w sprawach alimentacyjnych – podstawa: art. 747 pkt 6 w zw. z art. 7524 § 3, art. 753, 7531, 754 k.p.c.).
- Sąd pierwszej instancji – w sprawach, gdzie egzekucja może być wszczęta z urzędu (art. 796 § 2 k.p.c.).
- Organ uprawniony do żądania wszczęcia egzekucji – np. prokurator lub inny organ państwowy (art. 796 § 3 k.p.c.).
- Komornik – w sprawach dotyczących grzywien, kar pieniężnych, opłat, kosztów postępowania lub świadczeń alimentacyjnych.
- Administracyjny organ egzekucyjny lub wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym administracyjnym.
- Prokurator – na zasadach ogólnych wynikających z kodeksu postępowania cywilnego (art. 7 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
- Inny organ działający na takich samych zasadach jak prokurator.
- Organizacja pozarządowa, której celem statutowym nie jest prowadzenie działalności gospodarczej.
Warto dodać, że uprawnienie do złożenia wniosku może mieć również wierzyciel zajętej wierzytelności (czyli osoba, której przysługuje prawo do odzyskania pieniędzy z zajętej wierzytelności, np. z rachunku bankowego dłużnika – art. 887 k.p.c.), a także syndyk masy upadłości.
Kto jest zobowiązany do wyjawienia majątku?
Adresatem (czyli stroną „bierną” w postępowaniu o wyjawienie majątku) jest dłużnik. Może to być zarówno:
- osoba fizyczna,
- osoba prawna (np. spółka z o.o.),
- jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (np. spółka jawna, stowarzyszenie, fundacja prowadząca działalność gospodarczą).
Przykład 1:
Pani Magdalena prowadzi małą firmę usługową w Lublinie. Jeden z jej klientów, pan Tomasz, nie zapłacił za wykonaną usługę mimo prawomocnego wyroku sądu. Komornik nie znalazł majątku pana Tomasza, z którego mógłby wyegzekwować należność. Pani Magdalena jako wierzycielka może złożyć do sądu wniosek o wyjawienie majątku przez pana Tomasza.
Przykład 2:
Stowarzyszenie „Bezpieczne Dzieci”, działające na rzecz ochrony praw dziecka, uzyskało wyrok przeciwko byłemu prezesowi fundacji, który nie rozliczył się z przekazanych środków. Stowarzyszenie występuje do sądu o wyjawienie majątku byłego prezesa, aby ustalić, z czego można wyegzekwować należność.
Kiedy wyjawienie majątku nie jest możliwe?
- Po ogłoszeniu upadłości dłużnika – po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości, postępowanie egzekucyjne i o wyjawienie majątku ulega zawieszeniu, a następnie umorzeniu (art. 146 pr. upadł.).
- W przypadku Skarbu Państwa – wyjawienie majątku Skarbu Państwa jest niedopuszczalne (art. 199 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
- Wobec podmiotów zwolnionych spod jurysdykcji krajowej – np. niektórych podmiotów zagranicznych, zgodnie z art. 1115 § 1 k.p.c., z wyjątkami wskazanymi w kodeksie.
- Po otwarciu postępowania układowego – analogicznie jak przy upadłości.
- Jeżeli sąd nie może zastosować środków przymusu wobec dłużnika – np. wobec osób objętych immunitetem lub wyłączonych spod egzekucji przymusowej (art. 1115 § 3 k.p.c.).
Wyjawienie majątku a znane składniki majątku dłużnika
Złożenie wniosku o wyjawienie majątku nie jest uzależnione od tego, czy wierzyciel zna już część majątku dłużnika. Sąd nie może oddalić wniosku tylko dlatego, że niektóre składniki majątkowe są już znane, ale nie zostały jeszcze zajęte. To istotne, ponieważ majątek dłużnika może obejmować nie tylko własność nieruchomości, ale także wierzytelności, wynagrodzenie za pracę, świadczenia okresowe, prawa majątkowe itd.
Wyjawienie majątku w sprawach spadkowych
W szczególnych sytuacjach sąd spadku może zobowiązać osoby mające wiedzę na temat spadku lub testamentu do wyjawienia określonych informacji:
- Na wniosek spadkobiercy, wierzyciela spadku, wykonawcy testamentu, zarządcy spadku – sąd może nakazać wyjawienie składników spadku lub informacji o istnieniu testamentu.
- Na rozprawę wzywani są wszyscy uprawnieni do zgłoszenia wniosku (art. 656 k.p.c.).
- Niewykonanie obowiązku wyjawienia skutkuje zastosowaniem środków przymusu, analogicznie jak przy egzekucji świadczeń niepieniężnych.
Przykłady praktyczne
Przykład 3 – Wyjawienie majątku przez syndyka
Syndyk masy upadłości firmy „TechMark” z Warszawy wystąpił z wnioskiem o wyjawienie majątku względem byłego członka zarządu, który według podejrzeń dysponuje majątkiem należącym niegdyś do upadłej spółki. Sąd uwzględnił wniosek syndyka, zobowiązując byłego prezesa do złożenia wykazu majątku.
Przykład 4 – Wniosek organizacji pozarządowej
Fundacja „Pomocna Dłoń”, której celem nie jest działalność gospodarcza, uzyskała wyrok przeciwko osobie zobowiązanej do zwrotu dotacji. Złożyła wniosek o wyjawienie majątku, aby dowiedzieć się, czy i z jakiego majątku możliwe będzie wyegzekwowanie wyroku.
Wyjawienie majątku w sprawach o zabezpieczenie
Wyjątkowo w niektórych sprawach (głównie alimentacyjnych) możliwe jest wyjawienie majątku na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu nowacyjnym (art. 753 i 754 k.p.c.), które zobowiązuje do świadczeń na czas trwania procesu lub na zabezpieczenie przyszłych roszczeń.
Najczęstsze pytania i wątpliwości
- Czy wyjawienie majątku jest możliwe wobec rzeczy zamiennych?
Nie. Wyjawienie majątku dotyczy rzeczy oznaczonych indywidualnie (np. konkretnego samochodu, dzieła sztuki), a nie rzeczy zamiennych, które można kupić (np. standardowe towary magazynowe). - Czy sąd bada treść administracyjnego tytułu wykonawczego?
Nie, sąd nie bada treści administracyjnego tytułu wykonawczego – to obowiązek organu administracyjnego, który musi wykazać bezskuteczność egzekucji lub uprawdopodobnić brak szans na zaspokojenie wierzytelności. - Czy wyjawienie majątku jest możliwe po spłacie długu?
Jeżeli dłużnik dobrowolnie spłacił całość zobowiązania już po złożeniu wniosku, sąd powinien umorzyć postępowanie (art. 825 pkt 1 k.p.c.) lub wierzyciel może cofnąć wniosek.
Podsumowanie
- Uprawnionymi do złożenia wniosku o wyjawienie majątku są m.in.: wierzyciel, prokurator, komornik, syndyk, sąd, wybrane organizacje pozarządowe.
- Wniosek o wyjawienie majątku można złożyć niezależnie od wiedzy o majątku dłużnika.
- Nie każdy podmiot może być zobowiązany do wyjawienia majątku (np. Skarb Państwa, podmioty objęte immunitetem).
- Wyjawienie majątku dotyczy zarówno świadczeń pieniężnych, jak i – w odpowiednim zakresie – niepieniężnych.
- W sprawach spadkowych i zabezpieczeniowych wyjawienie majątku lub składników spadku podlega odrębnym regulacjom.
Podstawa prawna
- art. 747 pkt 6, art. 7524 § 3, art. 753, 7531, 754, art. 796 § 2 i 3, art. 798, art. 825 pkt 1, art. 887, art. 916, art. 1045, art. 1111 § 2, art. 1112 § 2, art. 1114 § 3, art. 1115 § 1–3, art. 146 pr. upadł., art. 199 § 1 pkt 1, art. 316, art. 647, art. 655–660, art. 670 – Kodeks postępowania cywilnego.
Tematy porad zawartych w poradniku
- wyjawienie majątku dłużnika 2025
- uprawnieni do wniosku o wyjawienie majątku
- egzekucja komornicza a wyjawienie majątku
- ograniczenia w wyjawieniu majątku