Koszty egzekucyjne to temat, z którym prędzej czy później zetknie się każdy, kto prowadzi postępowanie egzekucyjne – zarówno wierzyciel, jak i dłużnik. To, jak zostaną rozdzielone środki uzyskane z egzekucji, ma kluczowe znaczenie dla zaspokojenia roszczeń wierzycieli. W praktyce często pojawiają się pytania: jakie dokładnie koszty są zaspokajane w pierwszej kolejności, kiedy wierzyciel może liczyć na zwrot swoich wydatków i co się zmieniło po 1 stycznia 2019 roku? W tym poradniku znajdziesz konkretne odpowiedzi, praktyczne przykłady i wskazówki pozwalające uniknąć kosztownych błędów.
Koszty egzekucyjne – co się kryje pod tym pojęciem?
W postępowaniu egzekucyjnym uzyskana suma dzielona jest zgodnie z kolejnością wskazaną w art. 1025 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.). Na pierwszym miejscu znajdują się koszty egzekucyjne. Jednak ustawodawca nie precyzuje szczegółowo, jakie wydatki wchodzą w tę kategorię – poza jednym wyjątkiem dotyczącym kosztów zastępstwa prawnego (pełnomocnika).
Jakie koszty pokrywa kategoria pierwsza w planie podziału?
Na podstawie obowiązujących przepisów oraz orzecznictwa sądowego, w szczególności po zmianach wprowadzonych od 1 stycznia 2019 r., koszty egzekucyjne w rozumieniu art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. obejmują:
- Opłatę stosunkową należną komornikowi (z ograniczeniem do 10% sumy podlegającej podziałowi, a maksymalnie do 50 000 zł z egzekucji jednego rodzaju majątku – art. 24 i art. 25 ustawy o kosztach komorniczych)
- Wydatki komornika, których nie pokryto wcześniej zaliczką
- Zaliczki wypłacone przez Skarb Państwa za wierzycieli zwolnionych od kosztów sądowych (art. 46 ustawy o kosztach komorniczych)
- Koszty poniesione przez wierzycieli na pokrycie niezbędnych wydatków egzekucyjnych (np. wpłaty zaliczki na biegłego rzeczoznawcę, jeśli była konieczna do przeprowadzenia egzekucji)
Wyraźnie wyłączone są z tej kategorii koszty zastępstwa prawnego przyznane przez komornika w toku postępowania egzekucyjnego – od 2019 roku trafiają one do tej samej kategorii, co należność główna wierzyciela.
Koszty zastępstwa prawnego – gdzie są zaspokajane?
Przed 1 stycznia 2019 r.
W sprawach wszczętych przed 1 stycznia 2019 r., koszty zastępstwa prawnego mogły być w praktyce rozliczane w pierwszej kategorii. Jednak jeżeli wierzyciel nie uzyskał żadnego zaspokojenia, poniesienie przez niego kosztów pełnomocnika uznaje się za niecelowe – i takie wydatki nie będą pokryte z sumy podlegającej podziałowi.
Po 1 stycznia 2019 r.
Po nowelizacji przepisów, zgodnie z art. 1025 § 3 k.p.c., koszty zastępstwa prawnego są zaspokajane w tej kategorii, co wierzytelność główna. Oznacza to, że jeśli np. należność główna znajduje się w piątej kategorii, to koszty zastępstwa prawnego również zostaną zaspokojone dopiero po zaspokojeniu wcześniejszych kategorii.
Koszty egzekucyjne wierzyciela – kiedy podlegają zwrotowi?
Nie każdy wydatek poniesiony przez wierzyciela zostanie zwrócony w ramach pierwszej kategorii kosztów egzekucyjnych. Kluczowe znaczenie ma tutaj celowość i niezbędność kosztów.
Kiedy koszty wierzyciela są celowe?
Zgodnie z art. 770 § 1 k.p.c.:
„Wierzycielowi przysługuje zwrot niezbędnych kosztów, które poniósł w celu celowego przeprowadzenia egzekucji.”
Oznacza to, że:
- tylko niezbędne i celowe wydatki (np. opłata za biegłego potrzebnego do opisu nieruchomości) mogą być zaspokajane w pierwszej kategorii,
- koszty poniesione przez wierzycieli z kategorii, na które nie wydzielono żadnych środków (np. kategoria dziewiąta przy braku środków nawet dla kategorii piątej), nie podlegają zaspokojeniu,
- wyjątek stanowią koszty wymagane przepisami, np. wynagrodzenie biegłego niezbędne do przeprowadzenia egzekucji.
Przykład 1: Koszty celowe i niecelowe
Spółka Alfa z Warszawy prowadziła egzekucję z nieruchomości wobec swojego dłużnika. W trakcie postępowania uiściła 4000 zł zaliczki na biegłego, który sporządził opis i oszacowanie nieruchomości. W planie podziału suma uzyskana z egzekucji pozwoliła na częściowe zaspokojenie roszczeń do piątej kategorii włącznie. W tej sytuacji koszty poniesione przez Spółkę Alfa na biegłego zostaną zwrócone w pierwszej kategorii.
Inny wierzyciel – pani Zofia z Krakowa – miał roszczenie z kategorii dziewiątej, ale nie przewidziano dla tej kategorii żadnych środków w planie podziału. Jej koszty związane z egzekucją (np. opłata za pełnomocnika) nie zostaną pokryte z sumy podlegającej podziałowi.
Jak rozliczana jest opłata stosunkowa komornika?
Wysokość opłaty stosunkowej została określona w art. 27 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych:
„Opłata stosunkowa wynosi 10% wartości egzekwowanego świadczenia.”
Jednakże, zgodnie z art. 21 ust. 1 tej samej ustawy, komornik ściąga opłatę proporcjonalnie do wartości wyegzekwowanego świadczenia. Istnieją też maksymalne limity opłaty – przy egzekucji z jednego rodzaju majątku (np. ruchomości) to 50 000 zł, a przy egzekucji z nieruchomości – również 50 000 zł, ale te opłaty sumują się, jeśli egzekucja obejmuje oba rodzaje majątku.
Procedura ustalenia kosztów egzekucji przy planie podziału
Zgodnie z art. 770 § 3 k.p.c., przed sporządzeniem planu podziału komornik ustala koszty egzekucji – wyjątkiem są sytuacje, gdy plan podziału dotyczy sum nieprzekraczających jednorazowo 2000 zł lub plan podziału ma być sporządzony na podstawie art. 1029 k.p.c.
Postanowienie komornika w przedmiocie kosztów egzekucji dotyczy wszystkich spraw objętych planem podziału.
Praktyczne przykłady rozliczenia kosztów egzekucyjnych
Przykład 2: Egzekucja z kilku składników majątkowych
Firma Beta z Poznania prowadziła egzekucję z nieruchomości oraz ruchomości dłużnika. Komornik uzyskał 700 000 zł z egzekucji z nieruchomości i 200 000 zł z ruchomości. Opłata stosunkowa wyniosła 70 000 zł od nieruchomości (ale maksymalnie można pobrać tylko 50 000 zł) i 20 000 zł od ruchomości. Łącznie komornik może pobrać 70 000 zł (50 000 zł + 20 000 zł), jednak w każdej kategorii nie więcej niż 10% sumy uzyskanej z danego składnika majątku.
Podsumowanie – na co zwrócić uwagę rozliczając koszty egzekucyjne?
- Koszty egzekucyjne (opłaty i wydatki komornika, zaliczki Skarbu Państwa, niezbędne wydatki wierzyciela) są zaspokajane w pierwszej kategorii planu podziału.
- Koszty zastępstwa prawnego są od 2019 roku rozliczane w tej samej kategorii, co należność główna wierzyciela.
- Nie każdy wydatek wierzyciela zostanie zwrócony – tylko te niezbędne i celowe, dotyczące kategorii, na które wydzielono środki.
- Opłaty stosunkowe komornika mają limity – do 10% wartości sumy podlegającej podziałowi i maksymalnie 50 000 zł od każdego rodzaju majątku.
- Komornik ustala koszty egzekucji przed sporządzeniem planu podziału, obejmując wszystkie sprawy objęte tym planem.
Podstawa prawna
- art. 1025 § 1 pkt 1, art. 1025 § 3, art. 770 § 1, § 3 – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 21 ust. 1, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 27 ust. 1, art. 46 – ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych
Tematy porad zawartych w poradniku
- kolejność zaspokajania kosztów egzekucyjnych 2025
- koszty egzekucyjne w planie podziału sumy
- rozliczenie opłaty stosunkowej komornika 2025
- zwrot kosztów egzekucyjnych wierzycielowi