Autorskie prawa majątkowe to kluczowy element ochrony twórczości – zarówno dla samych autorów, jak i dla firm korzystających z cudzych utworów. Warto wiedzieć, jak długo trwa ochrona prawnoautorska, ponieważ ma to istotne znaczenie np. przy wydawaniu książek, filmów, muzyki, czy programów komputerowych.
Poniżej wyjaśniam, od kiedy liczy się czas ochrony, jakie są wyjątki i jak obliczyć moment wygaśnięcia autorskich praw majątkowych.
Od kiedy zaczyna się ochrona prawnoautorska?
Zgodnie z art. 1 ust. 3 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych:
„Utwór jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał postać nieukończoną”.
Oznacza to, że ochrona pojawia się już w momencie, gdy utwór zostanie uzewnętrzniony – np. pokazany innej osobie – i nie wymaga to żadnej rejestracji czy formalności.
Ogólny czas trwania autorskich praw majątkowych
Zasadą jest, że autorskie prawa majątkowe gasną po 70 latach. Jednak sposób liczenia tego terminu zależy od rodzaju utworu i sytuacji twórcy (art. 36 pr. aut.).
1. Od śmierci twórcy
- Najczęściej termin liczy się od śmierci autora.
- W przypadku utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych.
2. W przypadku anonimowych utworów
- Jeśli twórca nie jest znany, termin liczy się od pierwszego rozpowszechnienia utworu.
- Jeżeli jednak pseudonim autora nie budzi wątpliwości lub twórca ujawni swoją tożsamość – obowiązuje zasada ogólna, czyli liczenie od śmierci.
3. Utwory zbiorowe i programy komputerowe pracownicze
- Jeśli prawa majątkowe od początku przysługują innej osobie niż autor (np. wydawcy, producentowi czy pracodawcy), termin 70 lat liczy się od:
- daty rozpowszechnienia utworu,
- a gdy utwór nie został rozpowszechniony – od daty jego ustalenia.
4. Utwory audiowizualne
- Termin liczy się od śmierci najpóźniej zmarłej spośród kluczowych osób:
- głównego reżysera,
- autora scenariusza,
- autora dialogów,
- kompozytora muzyki stworzonej do filmu.
5. Utwory słowno-muzyczne
- Jeśli tekst i muzyka zostały stworzone specjalnie dla siebie (np. piosenka), okres ochrony biegnie od śmierci później zmarłego: autora tekstu albo kompozytora.
Utwór rozpowszechniany w częściach
Zdarza się, że dzieło publikowane jest fragmentami (np. powieść w odcinkach, film w częściach). Wówczas – zgodnie z art. 37 pr. aut. – termin ochrony liczy się oddzielnie od momentu rozpowszechnienia każdej części.
Jak liczyć czas ochrony?
Prawo przewiduje jasną zasadę:
„Czas trwania autorskich praw majątkowych liczy się w latach pełnych następujących po roku, w którym nastąpiło zdarzenie, od którego zaczyna się bieg terminów” (art. 39 pr. aut.).
Oznacza to, że zawsze patrzymy na koniec roku, w którym doszło do zdarzenia (np. śmierci twórcy, ustalenia utworu, jego rozpowszechnienia).
📄 Przykład:
Autor książki, Jan Malicki, zmarł 10 maja 2021 r.
- Bieg 70-letniego terminu rozpoczyna się od 31 grudnia 2021 r.
- Ochrona będzie trwać do 31 grudnia 2091 r.
Dlaczego znajomość terminu ochrony jest ważna?
- Po wygaśnięciu autorskich praw majątkowych utwór przechodzi do domeny publicznej i każdy może z niego korzystać bez zgody spadkobierców czy właściciela praw.
- To szczególnie istotne dla wydawców, producentów filmowych, dystrybutorów muzyki czy firm IT.
- Z drugiej strony – przedsiębiorcy muszą uważać, by nie korzystać z utworów wciąż chronionych, co mogłoby narazić ich na roszczenia.
Podstawa prawna
- art. 1 ust. 3 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- art. 36 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- art. 37 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- art. 39 – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych
Tematy porad zawartych w poradniku
- czas trwania autorskich praw majątkowych
- jak liczyć okres ochrony praw autorskich
- utwory w domenie publicznej
- prawa autorskie a śmierć twórcy