Fuzje i przekształcenia to jedne z najskuteczniejszych narzędzi optymalizacji podatkowej dostępnych w polskim porządku prawnym. Odpowiednio zaplanowane mogą prowadzić do znacznych oszczędności, ograniczenia ryzyka cywilnoprawnego oraz zwiększenia efektywności zarządzania strukturą przedsiębiorstwa. W niniejszym poradniku wyjaśnię, jakie możliwości oferuje polskie prawo, jakie są ograniczenia oraz jak w praktyce przeprowadzić korzystne przekształcenia i połączenia.
Ogólne zasady łączenia i przekształcania spółek
Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych (k.s.h.), spółki kapitałowe mogą się łączyć między sobą oraz ze spółkami osobowymi. Natomiast spółka osobowa nie może pełnić roli spółki przejmującej. Połączenie spółek skutkuje tzw. sukcesją uniwersalną, czyli przejęciem przez nowy lub przejmujący podmiot wszystkich praw i obowiązków poprzedników, w tym zezwoleń, ulg czy koncesji, o ile ustawa lub decyzja administracyjna nie stanowi inaczej.
Przekształcenia spółek również są objęte sukcesją uniwersalną. Można przekształcać m.in. spółkę jawną w spółkę z o.o., spółkę komandytową w akcyjną, a nawet jednoosobową działalność gospodarczą w spółkę kapitałową. Przepisy regulujące przekształcenia są szczegółowe i zróżnicowane w zależności od formy przekształcanego podmiotu.
Sukcesja podatkowa – czyli co przechodzi na następcę prawnego
Na gruncie Ordynacji podatkowej (o.p.), sukcesja prawna obejmuje zarówno obowiązki, jak i uprawnienia podatkowe. Oznacza to, że następca prawny przejmuje nie tylko zaległości podatkowe, ale też prawo do zwrotu nadpłaconych podatków czy ulg przyznanych poprzednikowi.
Na przykład: Spółka z o.o. „Proton” przejmuje inną spółkę, która posiadała nieodliczoną nadpłatę podatku VAT – po fuzji „Proton” może ubiegać się o jej zwrot.
Ważne: nie wszystkie prawa podatkowe przechodzą automatycznie. Ustawa o CIT wyklucza np. możliwość przenoszenia strat podatkowych w przypadku przekształcenia jednoosobowej działalności w spółkę kapitałową (z wyjątkiem przekształcenia spółki w inną spółkę).
Wybór formy prawnej a podatki
Każda forma działalności gospodarczej wiąże się z innym reżimem podatkowym:
- Jednoosobowa działalność gospodarcza – możliwość wyboru formy opodatkowania: skala, liniówka, ryczałt lub karta podatkowa; pełna odpowiedzialność osobista.
- Spółki osobowe – brak podatku CIT, dochód rozliczany przez wspólników; różny poziom odpowiedzialności (od pełnej w jawnej, po ograniczoną w komandytowej).
- Spółki kapitałowe – opodatkowanie na poziomie spółki (CIT) i wspólnika (PIT od dywidendy), ale z ograniczoną odpowiedzialnością wspólników.
Najczęściej stosowane rozwiązanie optymalizacyjne: spółka komandytowa z komplementariuszem w formie spółki z o.o.
To klasyczny model, który łączy korzyści obu światów – niskie opodatkowanie i ograniczoną odpowiedzialność:
- Zakładamy spółkę z o.o. (np. o kapitale zakładowym 5.000 zł).
- Spółka z o.o. oraz osoba fizyczna (przyszły komandytariusz) zakładają spółkę komandytową.
- Komplementariuszem zostaje spółka z o.o., która odpowiada całym swoim majątkiem.
- Komandytariusz wnosi większość wkładów i pobiera 95% zysku – ale nie odpowiada za zobowiązania spółki.
Przykład: Anna Kowalczyk, prowadząca do tej pory jednoosobową działalność, tworzy spółkę z o.o. „AK Inwestycje”, a następnie jako osoba fizyczna zakłada z tą spółką spółkę komandytową. Anna wnosi wkład 100.000 zł jako komandytariusz, spółka z o.o. – tylko 5.000 zł jako komplementariusz. W umowie spółki ustalają, że 95% zysku trafi do Anny, a 5% do spółki. Anna zyskuje więc minimalne opodatkowanie i ogranicza odpowiedzialność majątkową.
Jak przekształcić jednoosobową działalność gospodarczą w spółkę komandytową z ograniczoną odpowiedzialnością osobistą
Bezpośrednie przekształcenie jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę komandytową nie jest możliwe. Proces ten trzeba zrealizować w kilku etapach, przy zachowaniu ciągłości prawnej i odpowiednich kroków formalnych.
🔄 Etap 1: Przekształcenie JDG w jednoosobową spółkę z o.o.
Zgodnie z art. 584¹ k.s.h., osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą może przekształcić ją w jednoosobową spółkę kapitałową (z o.o. lub akcyjną). Najczęściej wybiera się spółkę z o.o. ze względu na niższe koszty i prostsze procedury.
Krok po kroku:
- przygotowanie planu przekształcenia z wyceną majątku,
- opinia biegłego rewidenta,
- powołanie członków zarządu i podpisanie aktu założycielskiego spółki,
- rejestracja przekształcenia w KRS.
Od tej chwili działalność gospodarcza przestaje istnieć, a wszystkie prawa i obowiązki przechodzą na nową spółkę z o.o.
🔁 Etap 2: Dodanie wspólnika – koniec jednoosobowości
Aby przekształcić spółkę z o.o. w komandytową, musi ona mieć co najmniej dwóch wspólników. Najczęściej dodaje się drugą spółkę z o.o. (tzw. spółkę celową), która odkupi kilka udziałów – np. za 500 zł – stając się mniejszościowym wspólnikiem.
Dzięki temu mamy już spółkę z o.o. z dwoma wspólnikami, co umożliwia kolejny etap.
🔄 Etap 3: Przekształcenie spółki z o.o. w spółkę komandytową
Zgodnie z art. 575 i nast. k.s.h., można przekształcić spółkę kapitałową w osobową, w tym w spółkę komandytową. W tej nowej spółce komandytowej:
- były przedsiębiorca zostaje komandytariuszem – jego odpowiedzialność jest ograniczona do wysokości wkładu,
- spółka z o.o. staje się komplementariuszem – odpowiada całym swoim majątkiem.
Cały majątek i prawa przekształcanej spółki z o.o. przechodzą na nową spółkę komandytową – zgodnie z zasadą sukcesji uniwersalnej.
🧾 Praktyczny przykład
Tomasz Lis prowadził JDG w branży IT. W 2025 roku postanawia przekształcić swoją działalność:
- Przekształca JDG w spółkę z o.o. „LisTech”.
- Zakłada drugą spółkę z o.o. „Optima”, która odkupi 5% udziałów „LisTech”.
- Przekształca „LisTech” w spółkę komandytową „LisTech Sp.k.”, gdzie:
- Tomasz jako osoba fizyczna zostaje komandytariuszem (udział w zyskach 95%),
- „Optima” jako komplementariusz otrzymuje 5% zysków i ponosi odpowiedzialność majątkową.
Efekt: Tomasz zachowuje kontrolę i niemal cały zysk, ograniczając swoją odpowiedzialność, a dochód nie jest opodatkowany CIT-em.
Podsumowanie
- Fuzje i przekształcenia to skuteczne narzędzia optymalizacji podatkowej, ale wymagają dobrej strategii i znajomości prawa.
- Największe korzyści: oszczędność na podatkach, ograniczenie odpowiedzialności osobistej, sukcesja uniwersalna.
- Model spółki komandytowej ze spółką z o.o. jako komplementariuszem to najczęściej stosowana struktura optymalizacyjna w Polsce.
- Przekształcenie JDG wymaga kilku kroków, ale umożliwia znaczącą poprawę bezpieczeństwa prawnego i obniżenie opodatkowania.
Podstawa prawna
- art. 491–584¹ – Kodeks spółek handlowych
- art. 93–93e – Ordynacja podatkowa
- art. 5b, art. 7 ust. 3 pkt 4, art. 8 – Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
- art. 10 ust. 1 pkt 3 – Ustawa o PIT
- art. 7 ust. 3 pkt 4 – Ustawa o CIT
- art. 102, art. 123 – Kodeks spółek handlowych
- art. 3 pkt 1 – Ordynacja podatkowa
Tematy porad zawartych w poradniku
- optymalizacja podatkowa spółek
- przekształcenie JDG w spółkę komandytową
- spółka z o.o. jako komplementariusz
- sukcesja podatkowa przy fuzji
- opodatkowanie spółek w 2025 roku