Egzekucja z wynagrodzenia za pracę to jeden z najczęściej stosowanych sposobów odzyskiwania należności pieniężnych. Jej specyfika polega na tym, że komornik lub inny organ egzekucyjny zajmuje część wynagrodzenia pracownika i przekazuje ją bezpośrednio wierzycielowi. Z tego artykułu dowiesz się, jakie są zasady prowadzenia tego typu egzekucji, czego dotyczy zajęcie wynagrodzenia oraz jakie są granice potrąceń. Przedstawimy praktyczne przykłady, wyjaśnimy, czym różni się egzekucja z wynagrodzenia od egzekucji z innych świadczeń i jakie składniki mogą zostać zajęte przez komornika.
Na czym polega egzekucja z wynagrodzenia za pracę?
Egzekucja z wynagrodzenia za pracę została wprowadzona do polskiego prawa wraz z Kodeksem postępowania cywilnego z 1964 roku, jako odrębny i szczegółowy sposób egzekucji. Wcześniej, do wynagrodzenia pracowniczego stosowano ogólne przepisy dotyczące wierzytelności pieniężnych. Uregulowanie tego typu egzekucji miało kluczowe znaczenie, ponieważ w czasach PRL zdecydowana większość obywateli uzyskiwała dochód właśnie z pracy najemnej.
Dzięki egzekucji z wynagrodzenia za pracę, przekazanie pieniędzy wierzycielowi odbywa się sprawnie i z pominięciem dodatkowych procedur. Pracodawca, po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu, przekazuje potrąconą część wynagrodzenia komornikowi lub bezpośrednio wierzycielowi.
Ważne: Przepisy dotyczące egzekucji z wynagrodzenia stosuje się także do emerytur, rent, zasiłków z ubezpieczenia społecznego czy zasiłków dla bezrobotnych (granice potrąceń emerytalnych i rentowych określa art. 139 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach).
Przedmiot egzekucji – co może zostać zajęte?
Przedmiotem egzekucji z wynagrodzenia za pracę jest roszczenie wynikające ze stosunku pracy lub innego stosunku prawnego, do którego stosuje się przepisy prawa pracy. Oznacza to, że komornik zajmuje wynagrodzenie należne, ale jeszcze niewypłacone przez pracodawcę. Wynagrodzenie już wypłacone (czyli pieniądze, które dłużnik otrzymał) podlega egzekucji na zasadach dotyczących ruchomości (jeśli otrzymano gotówkę) albo rachunków bankowych (jeśli pensja wpłynęła na konto).
Zajęcie może dotyczyć zarówno obecnych, jak i byłych pracowników, jeśli mają oni niewypłacone wynagrodzenie należne za czas zatrudnienia. Przykład: Pani Iwona rozwiązała umowę o pracę z firmą „Tech-Soft” miesiąc temu, ale do dziś nie otrzymała części pensji za czerwiec. Komornik może zająć te środki, mimo że Iwona nie jest już pracownikiem firmy.
Nieco bardziej problematyczne są sytuacje, w których wynagrodzenie nie zostało wypłacone byłemu pracownikowi. W takim przypadku kwota ta traktowana jest jako wierzytelność i może zostać zajęta w trybie egzekucji z innych wierzytelności. Zasady ochrony (np. kwoty wolne od zajęcia) mogą być wówczas inne.
Przykład 1 – Egzekucja z wynagrodzenia obecnego pracownika
Pan Grzegorz pracuje w firmie transportowej i otrzymuje pensję na konto. Komornik, prowadzący sprawę z tytułu niespłaconego kredytu, zajmuje część jego wynagrodzenia. Pracodawca jest zobowiązany przekazywać potrąconą kwotę komornikowi do czasu spłaty długu.
Przykład 2 – Egzekucja z zaległego wynagrodzenia byłego pracownika
Pani Dorota pracowała przez pół roku w firmie „BiuroRach”, jednak po odejściu z pracy nie wypłacono jej całej należnej pensji. Komornik, prowadząc egzekucję na wniosek wierzyciela (np. banku), może zająć te środki. Ze względu na to, że nie jest już pracownikiem, nie przysługuje jej pełna ochrona jak w przypadku wynagrodzenia bieżącego – zaległa kwota może zostać wyegzekwowana w całości.
Co zalicza się do wynagrodzenia podlegającego egzekucji?
Prawo pracy definiuje wynagrodzenie jako świadczenie za wykonaną pracę (art. 80 Kodeksu pracy). Obejmuje ono nie tylko podstawową pensję, ale także premie, dodatki, nagrody, udziały w funduszach pracowniczych czy tzw. trzynastki. Co istotne, zgodnie z art. 84 Kodeksu pracy, pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę.
Do wynagrodzenia, z którego może być prowadzona egzekucja, zalicza się m.in.:
- wynagrodzenie zasadnicze,
- premie, nagrody, dodatki (np. za staż, za pracę w trudnych warunkach),
- tzw. trzynastkę (dodatkowe wynagrodzenie roczne),
- wynagrodzenia gwarancyjne (np. za urlop, przestój nie zawiniony przez pracownika),
- udziały w funduszach zakładowych,
- wynagrodzenie z umów cywilnoprawnych (np. zlecenia), jeśli występuje tożsamość stron z umową o pracę.
Ważne: Wynagrodzenie już wypłacone nie podlega egzekucji w trybie egzekucji z wynagrodzenia – można je zająć w trybie egzekucji z rachunku bankowego lub ruchomości.
Co NIE podlega egzekucji z wynagrodzenia?
Nie każda wypłata od pracodawcy jest wynagrodzeniem w rozumieniu przepisów o egzekucji. Do wynagrodzenia NIE zalicza się:
- odpraw (np. z tytułu rozwiązania stosunku pracy),
- jednorazowych rekompensat pieniężnych za rozwiązanie umowy,
- odszkodowań umownych.
Jednakże nagrody jubileuszowe i odprawy emerytalne traktowane są w praktyce jako część wynagrodzenia i korzystają z ochrony przed potrąceniami.
Szeroki zakres egzekucji z wynagrodzenia za pracę
Zgodnie z art. 881 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, egzekucja z wynagrodzenia obejmuje nie tylko klasyczne wynagrodzenie za pracę, ale także inne dochody uzyskiwane ze stosunku pracy, przy czym katalog ten jest otwarty. Obejmuje to np. premie, dodatki, wynagrodzenia roczne czy nagrody przyznawane z funduszy pracodawcy.
Jeżeli dłużnik uzyskuje wynagrodzenie z kilku źródeł (np. jest zatrudniony na umowie o pracę oraz świadczy usługi w tej samej firmie na umowie zlecenia), a strony tych umów są tożsame, komornik może zająć środki zarówno z umowy o pracę, jak i zlecenia.
W przypadku umów cywilnoprawnych zawartych z innym podmiotem niż pracodawca, egzekucja prowadzona jest na zasadach dotyczących innych wierzytelności.
Egzekucja z wynagrodzenia a sytuacja małżeńska dłużnika
Egzekucja z wynagrodzenia oraz z innych dochodów (np. z praw autorskich czy prowadzenia działalności gospodarczej) może być prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wyłącznie na dłużnika, nawet jeśli pozostaje on w związku małżeńskim. Nie trzeba występować o klauzulę wykonalności wobec współmałżonka (art. 776¹ Kodeksu postępowania cywilnego).
Ograniczenia egzekucji – kwoty wolne od potrąceń
Przy zajęciu wynagrodzenia obowiązują limity potrąceń, określone w przepisach kodeksu pracy i kodeksu postępowania cywilnego. Kwoty wolne od potrąceń mają na celu zapewnienie pracownikowi i jego rodzinie minimum egzystencji.
Nie można zająć:
- świadczeń rodzinnych (zasiłki rodzinne, dodatki do zasiłku rodzinnego),
- świadczeń z pomocy społecznej,
- kwot wolnych od zajęcia określonych w art. 87¹ i art. 833 Kodeksu postępowania cywilnego.
Ograniczenia te dotyczą także emerytur, rent czy zasiłków dla bezrobotnych (por. art. 139 ustawy o emeryturach i rentach).
Podsumowanie – co warto zapamiętać?
- Egzekucja z wynagrodzenia za pracę to jeden z najefektywniejszych sposobów odzyskiwania długów.
- Komornik może zająć tylko wynagrodzenie jeszcze niewypłacone przez pracodawcę.
- Wynagrodzenie za pracę w rozumieniu przepisów egzekucyjnych jest pojęciem szerokim – obejmuje także premie, trzynastki czy nagrody jubileuszowe.
- Byli pracownicy mogą podlegać egzekucji z zaległego wynagrodzenia, ale na zasadach egzekucji z innych wierzytelności.
- Egzekucja prowadzona jest z uwzględnieniem ograniczeń – obowiązują kwoty wolne od zajęcia.
- Odprawy czy jednorazowe rekompensaty nie są objęte egzekucją z wynagrodzenia za pracę.
Podstawa prawna
- art. 80, art. 84, art. 87, art. 87¹, art. 94 – Kodeks pracy
- art. 776¹, art. 831 § 1 pkt 1–2, art. 833, art. 834, art. 835, art. 880, art. 881 Kodeks postępowania cywilnego
- art. 139 ust. 1 – Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Tematy porad zawartych w poradniku
- egzekucja z wynagrodzenia 2025
- granice potrąceń z pensji
- komornik a wynagrodzenie za pracę
- ochrona wynagrodzenia przed zajęciem
- egzekucja z zaległego wynagrodzenia
Przydatne adresy urzędowe:
- https://www.gov.pl/web/rodzina (Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej)
- https://www.komornik.pl (Krajowa Rada Komornicza)
- https://www.zus.pl (Zakład Ubezpieczeń Społecznych)