Jeżeli wobec podatnika prowadzone było postępowanie egzekucyjne w zakresie należności publicznoprawnych (np. podatków) przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a równolegle zajęto świadczenia jego małżonki, to sytuacja zmienia się w momencie ogłoszenia przez zobowiązanego upadłości konsumenckiej. Poniżej wyjaśniamy, jakie są skutki ogłoszenia upadłości dla egzekucji prowadzonej wobec małżonka.
Egzekucja z majątku wspólnego małżonków
Co do zasady organ podatkowy może prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków, jeżeli zobowiązanie powstało w trakcie trwania wspólności majątkowej. Wynika to z przepisu:
„art. 29 § 1 – Ordynacja podatkowa: małżonek podatnika odpowiada całym majątkiem wspólnym za zobowiązania podatkowe powstałe w czasie trwania wspólności majątkowej”.
Do majątku wspólnego wchodzą m.in. pobrane już środki z tytułu emerytury. Sama wierzytelność emerytalna (tj. prawo do przyszłych świadczeń) należy jednak do majątku osobistego małżonka. Dlatego egzekucja z bieżąco wypłacanych świadczeń emerytalnych w praktyce obejmuje majątek wspólny.
Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej
Ogłoszenie upadłości konsumenckiej przez zobowiązanego X rodzi poważne konsekwencje dla dalszego toku egzekucji. Zgodnie z ustawą:
„art. 491¹ i nast. – Prawo upadłościowe: z dniem ogłoszenia upadłości powstaje rozdzielność majątkowa między małżonkami, a cały majątek wspólny wchodzi do masy upadłości”.
Oznacza to, że:
- od momentu ogłoszenia upadłości wspólność majątkowa ustaje,
- majątek wspólny (np. wspólne środki na rachunkach bankowych, wspólne nieruchomości, pobrane świadczenia emerytalne) trafia do masy upadłości,
- nie jest możliwe prowadzenie odrębnej egzekucji z majątku wspólnego przez organ podatkowy.
Takie stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 16 grudnia 2019 r. (III CZP 7/19), w której wskazano, że podział majątku wspólnego po ogłoszeniu upadłości nie jest dopuszczalny, a cały majątek wspólny wchodzi do masy upadłości.
Czy organ może dalej prowadzić egzekucję wobec małżonka?
Jeżeli przed ogłoszeniem upadłości organ podatkowy prowadził egzekucję z majątku wspólnego (np. emerytury małżonki), to po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej nie ma podstaw do jej kontynuowania.
- Egzekucja nie może być prowadzona z majątku wspólnego, ponieważ ten wchodzi do masy upadłości.
- Egzekucja nie może być również prowadzona z majątku osobistego małżonka Y, jeśli nie został on objęty tytułem egzekucyjnym (np. jeżeli organ nie wydał decyzji o odpowiedzialności małżonka na podstawie art. 29 Ordynacji podatkowej).
W praktyce oznacza to, że dalsze potrącanie emerytury małżonki Y w ramach egzekucji po ogłoszeniu upadłości X jest niedopuszczalne. Wierzyciel (urząd skarbowy) może dochodzić swojej należności wyłącznie w ramach postępowania upadłościowego, zgłaszając wierzytelność do masy upadłości.
Przykład praktyczny
Pan Marek miał zaległości podatkowe z okresu prowadzenia działalności gospodarczej. Urząd Skarbowy zajął część emerytury jego żony, pani Anny, jako składnik majątku wspólnego. Po kilku miesiącach pan Marek ogłosił upadłość konsumencką. Od tego momentu majątek wspólny małżonków – w tym pobrane świadczenia – wszedł do masy upadłości. Urząd Skarbowy nie może więc dalej potrącać emerytury pani Anny, a swoje roszczenia powinien zgłosić syndykowi.
Podstawa prawna
- art. 29 § 1 – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383)
- art. 491¹ i nast. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2023 r. poz. 2294)
- Uchwała SN z 16 grudnia 2019 r., sygn. III CZP 7/19
Tematy porad zawartych w artykule
- egzekucja z emerytury małżonka po ogłoszeniu upadłości
- odpowiedzialność małżonka za długi podatkowe
- skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej dla majątku wspólnego