Cofnięcie zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej to sytuacja, która może mieć poważne skutki zarówno dla zakładu ubezpieczeń, jak i dla jego klientów. Choć ustawodawca w ustawie o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (dalej: u.d.u.r.) przewidział szczegółowe konsekwencje takiego cofnięcia, w praktyce pojawiają się liczne wątpliwości – szczególnie w kontekście podwyższania sumy ubezpieczenia po utracie zezwolenia. Poniżej omawiam, jak wygląda ten proces, jakie ma skutki i na co powinni zwrócić uwagę przedsiębiorcy oraz osoby fizyczne posiadające polisy.
Na czym polega cofnięcie zezwolenia i kiedy może do niego dojść?
Zezwolenie na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej wydaje organ nadzoru – Komisja Nadzoru Finansowego(KNF). Cofnięcie tego zezwolenia jest możliwe w różnych sytuacjach, m.in. gdy zakład ubezpieczeń rażąco narusza przepisy, utraci wypłacalność lub prowadzi działalność w sposób zagrażający interesom ubezpieczonych.
Cofnięcie może dotyczyć całości prowadzonej działalności lub tylko wybranych grup ubezpieczeń (art. 172 u.d.u.r.). Oznacza to, że zakład może stracić prawo do oferowania np. ubezpieczeń komunikacyjnych, ale wciąż mieć prawo do sprzedaży polis majątkowych innego rodzaju.
Co dzieje się z zawartymi umowami po cofnięciu zezwolenia?
Najważniejsze skutki cofnięcia zezwolenia określa art. 173 ust. 1 u.d.u.r. W myśl tego przepisu zakład ubezpieczeń po utracie zezwolenia nie może m.in.:
- zawierać nowych umów ubezpieczenia,
- przedłużać dotychczasowych umów,
- obejmować ochroną nowych ryzyk,
- podwyższać sumy ubezpieczenia,
- dokonywać innych zmian zwiększających swoją odpowiedzialność.
W praktyce oznacza to, że:
- umowy zawarte przed cofnięciem zezwolenia nadal obowiązują,
- umowy zawarte lub zmodyfikowane po cofnięciu – w zakresie wskazanym w art. 173 ust. 1 – będą nieważne (art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego),
- jeśli zmiana dotyczy tylko części umowy (np. zwiększenie sumy ubezpieczenia), nieważność będzie dotyczyła wyłącznie tej części.
Przykład 1 – cofnięcie zezwolenia w praktyce
Wyobraźmy sobie, że zakład „Polisamax S.A.” posiadał zezwolenie na oferowanie ubezpieczeń turystycznych i komunikacyjnych. W marcu 2025 r. KNF cofnęła zezwolenie na ubezpieczenia turystyczne.
- Umowy turystyczne zawarte do marca 2025 r. są nadal wykonywane.
- Nowa umowa turystyczna zawarta w kwietniu 2025 r. jest nieważna.
- Podwyższenie sumy ubezpieczenia w maju 2025 r. w dotychczasowej umowie turystycznej – w świetle art. 173 ust. 1 pkt 4 u.d.u.r. – jest zakazane, choć tu pojawia się opisana niżej wątpliwość.
Problem sprzeczności przepisów – suma ubezpieczenia
Art. 173 ust. 1 u.d.u.r. zawiera dwie regulacje, które wchodzą ze sobą w kolizję:
- pkt 4: zakazuje podwyższania sumy ubezpieczenia,
- pkt 5: zakazuje dokonywania innych zmian zwiększających odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń „innych niż podwyższanie sumy ubezpieczenia”.
Taki zapis sugeruje, że podwyższanie sumy ubezpieczenia jest dozwolone, co stoi w sprzeczności z pkt 4. W praktyce prowadzi to do niepewności, czy zmiana taka byłaby ważna, czy częściowo nieważna.
Automatyczne przekształcenie umów bezterminowych
Cofnięcie zezwolenia wywołuje także skutek określony w art. 173 ust. 3 u.d.u.r. – wszystkie umowy zawarte na czas nieokreślony automatycznie przekształcają się w umowy na 12 miesięcy od dnia cofnięcia zezwolenia. Ubezpieczony ma prawo:
- rozwiązać umowę za porozumieniem stron przed upływem 12 miesięcy,
- wypowiedzieć umowę w trybie natychmiastowym.
Przykład 2 – skutki dla klienta indywidualnego
Pani Anna posiada polisę na życie w zakładzie „Bezpieczny Dom Życie S.A.” zawartą bezterminowo. W lipcu 2025 r. KNF cofnęła zakładowi zezwolenie. Od tego momentu:
- polisa obowiązuje jeszcze przez 12 miesięcy,
- pani Anna może wypowiedzieć ją w każdej chwili,
- zakład nie może podwyższyć sumy ubezpieczenia ani dodać nowych rozszerzeń ochrony.
Propozycja rozwiązania problemu w ustawie
Aby wyeliminować sprzeczność, postulowane jest usunięcie art. 173 ust. 1 pkt 5 u.d.u.r. i rozszerzenie pkt 4 w brzmieniu:
„Podwyższać sum ubezpieczenia w zawartych umowach ubezpieczenia lub dokonywać innych zmian umów ubezpieczenia zwiększających odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń.”
Takie sformułowanie jasno wskazywałoby na pełny zakaz zwiększania odpowiedzialności po cofnięciu zezwolenia.
Kluczowe wnioski dla ubezpieczonych i przedsiębiorców
📌 Cofnięcie zezwolenia nie powoduje automatycznej nieważności umów zawartych wcześniej, ale zakład traci możliwość zawierania nowych i modyfikowania starych w sposób zwiększający swoją odpowiedzialność.
📌 Umowy bezterminowe stają się umowami terminowymi na 12 miesięcy od dnia cofnięcia.
📌 W obecnym brzmieniu przepisy dotyczące podwyższania sumy ubezpieczenia są nieprecyzyjne, co rodzi ryzyko sporów sądowych.
📌 Przedsiębiorcy i klienci powinni monitorować decyzje KNF wobec swojego ubezpieczyciela, by uniknąć podpisywania nieważnych umów.
Podstawa prawna:
- art. 167 ust. 1, art. 172, art. 173 ust. 1–3 – ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
- art. 58 § 1 – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
Tematy porad zawartych w poradniku:
- cofnięcie zezwolenia KNF ubezpieczenia
- skutki prawne cofnięcia zezwolenia ubezpieczeniowego
- podwyższenie sumy ubezpieczenia po cofnięciu zezwolenia
- nieważność umowy ubezpieczenia po cofnięciu zezwolenia
Przydatne linki: