Oznaczenia geograficzne i nazwy pochodzenia to specjalne formy ochrony prawnej, które pozwalają producentom chronić renomę swoich produktów związanych z określonym obszarem. Unia Europejska przewiduje nie tylko możliwość rejestracji takich oznaczeń, ale także ich cofnięcia, jeśli nie są spełnione określone warunki. Warto także wiedzieć, jak wygląda relacja pomiędzy ochroną unijną a ochroną krajową oznaczeń geograficznych.
Cofnięcie rejestracji oznaczenia geograficznego
Kiedy Komisja może cofnąć rejestrację?
Komisja Europejska posiada uprawnienie do cofnięcia rejestracji chronionej nazwy pochodzenia (ChNP), chronionego oznaczenia geograficznego (ChOG) lub gwarantowanej tradycyjnej specjalności (GTS) w dwóch sytuacjach:
- brak zgodności z wymogami specyfikacji – jeżeli produkt nie spełnia kryteriów określonych w dokumentacji zgłoszeniowej,
- brak produktu na rynku przez co najmniej siedem lat – gdy przez ten czas nie został wprowadzony do obrotu żaden produkt oznaczony daną nazwą.
Cofnięcie może nastąpić:
✔ na wniosek dowolnej osoby fizycznej lub prawnej, która wykaże uzasadniony interes,
✔ z inicjatywy samej Komisji,
✔ na wniosek producentów korzystających z chronionej nazwy.
📄 Podstawa prawna: „art. 54 ust. 1 – rozporządzenie nr 1151/2012”
Jak złożyć wniosek o cofnięcie rejestracji?
Procedura została szczegółowo uregulowana w prawie unijnym.
- Wniosek sporządza się na specjalnym formularzu wskazanym w załączniku IX do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 668/2014 z 13 czerwca 2014 r.
- Po pozytywnym rozpatrzeniu, Komisja usuwa nazwę z rejestru chronionych oznaczeń.
📄 Podstawa prawna: „art. 14 ust. 4 – rozporządzenie nr 668/2014”
Praktyczny przykład
Wyobraźmy sobie producenta z woj. kujawsko-pomorskiego, który w 2012 r. zarejestrował „Kujawski Ser Zagrodowy”jako chronione oznaczenie geograficzne. Przez pierwsze lata produkt dobrze się sprzedawał, jednak od 2016 r. jego produkcja całkowicie ustała. W 2024 r. Komisja może wszcząć procedurę cofnięcia rejestracji, gdyż od ponad siedmiu lat żaden produkt pod tą nazwą nie trafił do sprzedaży.
Stosunek ochrony krajowej do unijnej
Wyłączenie produktów rolnych i spożywczych spod ochrony krajowej
Polska ustawa – Prawo własności przemysłowej – przewiduje regulacje dotyczące ochrony oznaczeń geograficznych. Jednak przepisy te nie mają zastosowania do produktów rolnych przeznaczonych do spożycia przez ludzi, które są objęte unijnym rozporządzeniem nr 1151/2012.
📄 Podstawa prawna: „art. 174 ust. 3 – Prawo własności przemysłowej”
Oznacza to, że produkty rolne i spożywcze, takie jak sery, wędliny czy pieczywo, mogą uzyskać skuteczną ochronę wyłącznie w systemie unijnym.
Brak możliwości równoległej ochrony
Rozporządzenie nr 1151/2012 wprost wskazuje, że nie można jednocześnie korzystać z ochrony krajowej i unijnej. Jeżeli dane oznaczenie zostanie zarejestrowane na szczeblu unijnym, traci ono ochronę krajową – nawet w sytuacji, gdyby ta krajowa była szersza i dawała producentowi dodatkowe uprawnienia.
📚 Przykład:
Spółdzielnia pszczelarska z okolic Rzeszowa zgłosiła do ochrony krajowej nazwę „Miód Podkarpacki”. Po akcesji Polski do Unii Europejskiej producenci zdecydowali się wystąpić o rejestrację w systemie unijnym. Po zatwierdzeniu wniosku przez Komisję Europejską oznaczenie zostało wpisane do unijnego rejestru, a krajowa ochrona automatycznie przestała obowiązywać.
Tymczasowa ochrona krajowa
Choć ochrona krajowa i unijna są rozłączne, prawo dopuszcza możliwość tymczasowej ochrony krajowej.
- Ochrona taka obowiązuje od momentu złożenia wniosku o rejestrację na poziomie unijnym.
- Trwa do czasu podjęcia decyzji przez Komisję Europejską.
- Nie może zakłócać handlu wewnątrzunijnego ani międzynarodowego.
Dzięki temu producenci mają pewność, że w okresie przejściowym ich nazwa nie zostanie nadużyta, a jednocześnie zachowana jest zgodność z zasadami wspólnego rynku.
Ochrona oznaczeń z państw trzecich
Zgodnie z motywem 24 preambuły do rozporządzenia nr 1151/2012, ochrona przyznawana na szczeblu unijnym nie ogranicza się tylko do państw członkowskich.
Z unijnej rejestracji mogą korzystać także nazwy pochodzenia i oznaczenia geograficzne z państw trzecich, pod warunkiem że:
- spełniają wymagania określone w przepisach unijnych,
- posiadają odpowiednią ochronę w kraju swojego pochodzenia.
W praktyce oznacza to, że np. tradycyjne produkty z krajów poza UE – jak turecka baklava czy kolumbijska kawa – mogą być chronione w UE na równych zasadach, o ile spełniają wymagania.
Znaczenie dla Polski po wejściu do UE
Od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej ochrona krajowa oznaczeń geograficznych dotyczących produktów rolnych i spożywczych straciła na znaczeniu praktycznym.
Polscy producenci, którzy chcą chronić swoje marki związane z regionem, muszą korzystać z procedur przewidzianych w rozporządzeniu nr 1151/2012. Wyjątek stanowią jedynie oznaczenia geograficzne dotyczące produktów innych niż rolne czy spożywcze – dla nich przepisy krajowe nadal znajdują zastosowanie.
📚 Przykład:
Firma z Łodzi zajmująca się produkcją rękodzieła tekstylnego może starać się o ochronę oznaczenia geograficznego w Polsce, ponieważ jej produkty nie są objęte unijnym systemem ochrony przewidzianym w rozporządzeniu nr 1151/2012.
Podstawa prawna
- art. 54 ust. 1 – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012
- art. 14 ust. 4 – rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 668/2014
- art. 174 ust. 3 – ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej
Tematy porad zawartych w poradniku
- cofnięcie rejestracji oznaczenia geograficznego w Unii Europejskiej
- relacja między ochroną krajową a unijną oznaczeń geograficznych
- tymczasowa ochrona krajowa dla oznaczeń geograficznych
- unijna ochrona oznaczeń geograficznych produktów z państw trzecich