Rejestracja znaku towarowego jest jednym z kluczowych kroków w budowaniu marki i ochronie przedsiębiorstwa. Nie każde oznaczenie może jednak uzyskać prawną ochronę. Polskie przepisy przewidują tzw. przeszkody rejestracyjne, które dzielą się na bezwzględne (badane z urzędu przez Urząd Patentowy RP) oraz względne (brane pod uwagę po sprzeciwie uprawnionego podmiotu).
W 2016 r. w Polsce wprowadzono istotną zmianę – krajowy system rejestracji znaków towarowych przeszedł z systemu badawczego na sprzeciwowy (15 kwietnia 2016 r.). Oznacza to, że UPRP bada obecnie tylko przeszkody bezwzględne, natomiast ocena przeszkód względnych należy do uprawnionych podmiotów, które mogą zgłaszać sprzeciw.
Podstawowe przepisy regulujące tę kwestię znajdują się w:
- „art. 129¹ ust. 1 – Prawo własności przemysłowej” (bezwzględne przeszkody),
- „art. 132¹ ust. 1 – Prawo własności przemysłowej” (względne przeszkody).
Bezwzględne przeszkody rejestracji znaku towarowego
Bezwzględne przeszkody wynikają z samej treści lub formy znaku towarowego i są badane ex officio (z urzędu). Ich celem jest ochrona interesu ogólnego – zarówno konsumentów, jak i innych przedsiębiorców.
Oznaczenie może posiadać zdolność odróżniania, ale ze względu na konieczność zachowania pewnych elementów w domenie publicznej, nie będzie mogło zostać zarejestrowane.
1. Brak zdolności odróżniającej
a) Brak abstrakcyjnej zdolności odróżniającej (art. 129¹ ust. 1 pkt 1 p.w.p.)
Przy badaniu zgłoszenia UPRP sprawdza, czy oznaczenie w ogóle może pełnić funkcję znaku towarowego, a więc czy nadaje się do odróżniania towarów lub usług. Brak zdolności odróżniającej uznaje się za bezwzględną przeszkodę rejestracji.
Jednakże znak pozbawiony tej zdolności może ją nabyć poprzez używanie. Potwierdził to m.in. WSA w Warszawie w wyroku z 31.10.2006 r. (VI SA/Wa 1420/06, LEX nr 264575).
NSA w wyroku z 23.09.2014 r. (II GSK 1099/13, LEX nr 1572589) podkreślił, że pewne oznaczenia zawsze będą pozbawione zdolności odróżniającej ze względu na treści, jakie niosą.
📌 Przykład
Spółka z Gdańska zgłosiła jako znak towarowy samą literę „B” dla usług księgowych. UPRP odmówił ochrony – pojedyncza litera nie wyróżnia usług i nie pozwala przeciętnemu klientowi odróżnić ich od usług konkurencji.
b) Brak konkretnej zdolności odróżniającej (art. 129¹ ust. 1 pkt 2 p.w.p.)
Odmowa następuje, gdy oznaczenie nie nadaje się do odróżniania w obrocie towarów, dla których zostało zgłoszone. Taki znak nie „utrwala się w świadomości” przeciętnego odbiorcy.
Ocena zawsze ma charakter konkretny i powinna uwzględniać:
- specyfikę towarów i usług,
- krąg odbiorców – przeciętnego konsumenta dostatecznie uważnego i rozsądnego,
- zwyczaje danego segmentu rynku.
⚖ Wyroki TSUE, m.in.:
- 22.06.2006 r., C-25/05 P (August Storck v. OHIM),
- 29.04.2004 r., C-456/01 P i C-457/01 P (Henkel v. OHIM).
2. Oznaczenia opisowe (art. 129¹ ust. 1 pkt 3 p.w.p.)
Nie można zarejestrować znaków składających się wyłącznie z elementów, które opisują towar lub usługę (np. rodzaj, jakość, przeznaczenie, skład). To tzw. oznaczenia opisowe.
Rolą znaku towarowego nie jest informowanie o właściwościach produktu, ale o jego pochodzeniu od konkretnego przedsiębiorcy.
NSA w wyroku z 20.04.2021 r. (II GSK 720/18, LEX nr 3171691) wskazał, że znak jest opisowy, jeśli choć w jednym ze swoich znaczeń określa cechę towaru.
⚠️ Ważne – opisowość musi być oczywista i niewątpliwa.
📌 Przykład
Firma z Wrocławia próbowała zarejestrować znak „Naturalna woda źródlana” dla napojów. UPRP odmówił – oznaczenie wprost opisuje produkt i nie pełni funkcji odróżniającej.
3. Oznaczenia zwyczajowe (art. 129¹ ust. 1 pkt 4 p.w.p.)
To tzw. oznaczenia wolne – wyrazy, które kiedyś miały charakter indywidualny, lecz stały się nazwami rodzajowymi lub są powszechnie używane w handlu.
Przykłady: „Aspiryna” (pierwotnie nazwa handlowa), „Ksero” dla kopiarek.
Takie określenia muszą pozostać dostępne dla wszystkich przedsiębiorców.
4. Kształt lub inne właściwości towaru (art. 129¹ ust. 1 pkt 5 p.w.p.)
Ustawodawca przewidział trzy odrębne zakazy:
- Kształt wynikający z natury towaru
Nie można zarejestrować znaku składającego się wyłącznie z kształtu niezbędnego dla istnienia produktu. Przykład: standardowy kształt piłki tenisowej.UPRP uznałby takie zgłoszenie za próbę przyznania monopolu na formę, która musi pozostać dostępna dla wszystkich producentów. - Kształt niezbędny do uzyskania efektu technicznego
Zakaz dotyczy oznaczeń, które w istocie odzwierciedlają rozwiązania techniczne. Celem przepisu jest uniknięcie obejścia ochrony patentowej (która jest czasowa) poprzez nieograniczoną w czasie ochronę znaku.⚖ TSUE w sprawie C-48/09 (Lego Juris A/S v. OHIM) wskazał, że kształt klocka Lego nie może być znakiem, bo jest uwarunkowany funkcją techniczną. - Kształt zwiększający istotnie wartość towaru (estetyczny)
Jeżeli forma nadaje produktowi atrakcyjność estetyczną, powinna być chroniona wzorem przemysłowym, a nie znakiem towarowym.⚖ Przykład: wyrok Sądu UE z 6.10.2011 r., T-508/08 (Bang & Olufsen – charakterystyczny głośnik).
📌 Przykład
Firma próbowała zarejestrować kształt butelki o bardzo oryginalnym designie jako znak towarowy. UPRP odmówił – butelka zwiększa wartość estetyczną produktu i powinna podlegać ochronie jako wzór przemysłowy, a nie znak.
5. Zgłoszenie w złej wierze (art. 129¹ ust. 1 pkt 6 p.w.p.)
„Zła wiara” to pojęcie szerokie – ocenia się intencje zgłaszającego. Do zgłoszeń w złej wierze zalicza się m.in.:
- próby blokowania konkurencji,
- zgłoszenia dla wymuszenia licencji,
- pasożytowanie na cudzej renomie.
⚖ NSA w wyroku z 25.02.2020 r. (II GSK 1454/19) podkreślił, że należy brać pod uwagę całokształt okoliczności – np. wiedzę zgłaszającego o wcześniejszym używaniu oznaczenia, relacje z kontrahentem, lojalność wobec spółki.
📌 Przykład
Były wspólnik spółki z Poznania zgłosił nazwę firmy jako własny znak, aby uniemożliwić jej dalszą działalność. UPRP odmówił ochrony – zgłoszenie było dokonane w złej wierze.
6. Sprzeczność z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami (art. 129¹ ust. 1 pkt 7 p.w.p.)
a) Oznaczenia sprzeczne z porządkiem publicznym
Dotyczy oznaczeń naruszających prawo – np. znaki zawierające treści pornograficzne, czy promujące narkotyki.
⚖ Przykład: wyrok Sądu UE z 5.10.2011 r., T-526/09 (PAKI Logistics v. OHIM).
b) Oznaczenia sprzeczne z dobrymi obyczajami
Dotyczy naruszeń moralności i wartości społecznych. Ocena musi uwzględniać perspektywę przeciętnego konsumenta o normalnym poziomie wrażliwości.
⚖ Sprawa T-232/10 (Couture Tech – herb ZSRR) – znak uznano za sprzeczny z dobrymi obyczajami.
📌 Przykład
Przedsiębiorca chciał zarejestrować nazwę piwa nawiązującą do nazistowskich symboli. UPRP odmówił – oznaczenie obrażało wartości historyczne i patriotyczne.
7. Znaki mogące wprowadzać w błąd (art. 129¹ ust. 1 pkt 12 p.w.p.)
Odmowa następuje, gdy znak może sugerować inne pochodzenie, charakter czy jakość towaru niż rzeczywista.
Wyróżnia się:
- błąd bezpośredni – konsument sądzi, że produkt pochodzi od innej firmy,
- błąd pośredni – konsument przypuszcza, że istnieją powiązania gospodarcze między firmami.
⚖ Wyrok WSA w Warszawie z 14.09.2007 r. (VI SA/Wa 878/07) podkreślił konieczność badania całościowego wrażenia wywieranego przez znak.
📌 Przykład
Firma z Łodzi chciała zarejestrować oznaczenie „Swiss Chocolate Factory” dla czekoladek produkowanych w Polsce. UPRP odmówił – znak wprowadzał w błąd co do pochodzenia.
8. Znaki o wysokiej wartości symbolicznej (art. 129¹ ust. 1 pkt 8–11 p.w.p.)
Zakaz obejmuje znaki zawierające:
- symbole religijne, patriotyczne, kulturowe,
- symbole państwowe (godło, flaga, hymn),
- znaki wojskowe, policyjne, paramilitarne,
- odznaczenia i oznaczenia urzędowe (np. znaki bezpieczeństwa).
Ochrona odmawiana jest, gdy użycie takiego oznaczenia mogłoby obrażać uczucia lub naruszać tradycję.
📌 Przykład
UPRP odmawiał rejestracji znaków zawierających wizerunek Papieża Jana Pawła II czy symbol Polski Walczącej, gdy miały służyć celom komercyjnym.
9. Nazwy odmian roślin (art. 129¹ ust. 1 pkt 13 p.w.p.)
Nie można zarejestrować znaku zawierającego nazwę odmiany rośliny chronionej w Polsce, UE lub na podstawie konwencji międzynarodowych.
Podstawę prawną stanowią również:
- ustawa z 9.11.2012 r. o nasiennictwie,
- ustawa z 26.06.2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin,
- rozporządzenie Rady (WE) nr 2100/94.
📌 Przykład
Firma ogrodnicza chciała zarejestrować nazwę „Tulipan Jana” dla materiału siewnego. UPRP odmówił, ponieważ była to oficjalnie zarejestrowana nazwa odmiany rośliny.
Względne przeszkody rejestracji znaku towarowego
W odróżnieniu od przeszkód bezwzględnych, które Urząd Patentowy RP bada z urzędu, przeszkody względne są rozpatrywane tylko na wniosek uprawnionych podmiotów – najczęściej w formie sprzeciwu.
Ich celem jest ochrona indywidualnych interesów przedsiębiorców, którzy już posiadają prawa do wcześniejszych oznaczeń.
Podstawę prawną stanowi „art. 132¹ ust. 1 – Prawo własności przemysłowej”.
1. Naruszenie praw osobistych lub majątkowych
Nie można zarejestrować znaku, którego używanie narusza prawa osób trzecich – zarówno majątkowe, jak i osobiste.
Dotyczy to np.:
- prawa do nazwiska lub wizerunku,
- prawa do firmy przedsiębiorcy,
- autorskich praw osobistych.
📌 Przykład
Spółka z Warszawy chciała zarejestrować jako znak nazwisko znanego sportowca bez jego zgody. Sportowiec wniósł sprzeciw i UPRP odmówił rejestracji – naruszałoby to jego prawo osobiste.
2. Identyczność znaków dla identycznych towarów
Jeżeli zgłoszony znak jest identyczny z wcześniejszym i dotyczy dokładnie tych samych towarów/usług – ochrona nie zostanie przyznana.
Tu nie bada się ryzyka wprowadzenia w błąd – identyczność wystarczy.
3. Podobieństwo znaków i ryzyko konfuzji
Najczęściej występująca przeszkoda – zgłoszony znak jest podobny do wcześniejszego i dotyczy towarów/usług identycznych lub podobnych, co rodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd.
Jak ocenia się podobieństwo?
- wizualne – wygląd znaków,
- fonetyczne – brzmienie,
- znaczeniowe (koncepcyjne) – treść i skojarzenia.
Ocenę należy prowadzić całościowo, biorąc pod uwagę elementy dominujące.
⚖ NSA w wyroku z 22.03.2017 r. (II GSK 2506/15) potwierdził, że nie można badać jedynie części oznaczenia – konieczne jest całościowe wrażenie.
Dla oceny podobieństwa towarów/usług uwzględnia się m.in.:
- ich charakter,
- przeznaczenie i sposób użycia,
- czy konkurują ze sobą, czy się uzupełniają.
📌 Przykład
Firma z Krakowa zgłosiła znak „COCA-KOLA” dla napojów gazowanych. Właściciel znaku „COCA-COLA” wniósł sprzeciw – UPRP uznał, że istnieje oczywiste ryzyko konfuzji.
4. Kolizja z renomowanym znakiem
Renomowane znaki to takie, które są powszechnie znane i cieszą się dużym prestiżem. Chronione są w sposób szczególny – nawet wobec towarów niepodobnych.
Jeśli zgłoszony znak:
- mógłby pasożytować na renomie wcześniejszego,
- szkodzić jego wizerunkowi,
- osłabiać jego zdolność odróżniającą,
– rejestracja zostanie zablokowana.
⚖ NSA w wyroku z 24.09.2014 r. (II GSK 1195/13) potwierdził, że przy znakach renomowanych stosuje się surowsze kryteria.
📌 Przykład
Przedsiębiorca zarejestrowałby znak „Nike Club” dla usług nocnych. Renomowany znak „Nike” mógłby zostać zdyskredytowany poprzez negatywne skojarzenia – rejestracja byłaby niedopuszczalna.
5. Znaki powszechnie znane
Ochronie podlegają także znaki, które są powszechnie znane w Polsce, nawet jeśli nie zostały formalnie zgłoszone.
Jeżeli nowy znak byłby identyczny lub podobny do takiego oznaczenia – i dotyczył podobnych towarów – UPRP odmówi rejestracji.
📌 Przykład
Przedsiębiorca chciałby zarejestrować nazwę „Orlenek” dla paliw. Ponieważ znak „Orlen” jest powszechnie znany, nawet bez zgłoszenia „Orlenek” naruszałby jego ochronę.
6. Oznaczenia geograficzne i nazwy pochodzenia
Nie można zarejestrować znaku, który narusza prawa wynikające z oznaczeń geograficznych lub nazw pochodzenia chronionych prawem UE lub krajowym.
Przykłady:
- „Oscypek” – tylko dla sera produkowanego na Podhalu,
- „Champagne” – tylko dla win z regionu Szampanii we Francji.
📌 Przykład
Firma z Mazowsza chciała zarejestrować nazwę „Podhalański Oscypek” dla sera krowiego. UPRP odmówił – oznaczenie geograficzne podlega ścisłej ochronie.
Kryteria oceny ryzyka wprowadzenia w błąd
Przy ocenie, czy konsument mógłby zostać wprowadzony w błąd, bada się m.in.:
- rozpoznawalność znaku wcześniejszego,
- udział w rynku,
- zakres i intensywność używania,
- nakłady na promocję.
⚖ NSA w wyroku z 24.05.2013 r. (II GSK 257/12) potwierdził, że im silniejsza rozpoznawalność znaku, tym większe ryzyko konfuzji.
Podstawa prawna – pełne zestawienie
W treści poradnika powoływaliśmy się na liczne przepisy i orzeczenia. Poniżej znajduje się pełne zestawienie, uporządkowane logicznie:
Ustawa – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508 ze zm.)
- art. 120 – definicja znaku towarowego,
- art. 129¹ ust. 1 pkt 1–13 – bezwzględne przeszkody rejestracji,
- art. 132¹ ust. 1 pkt 1–6 – względne przeszkody rejestracji,
- art. 152⁶a ust. 1 i art. 152¹⁷ ust. 1 – przepisy dotyczące sprzeciwu.
Ustawy szczególne
- ustawa z 9.11.2012 r. o nasiennictwie (Dz.U. 2012 poz. 1512),
- ustawa z 26.06.2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin (Dz.U. 2003 nr 137 poz. 1300).
Prawo unijne i międzynarodowe
- rozporządzenie Rady (WE) nr 2100/94 w sprawie wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin,
- dyrektywa 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca egzekwowania praw własności intelektualnej,
- Międzynarodowa konwencja o ochronie nowych odmian roślin (UPOV).
Orzecznictwo
- TSUE: m.in. C-25/05 P, C-456/01 P i C-457/01 P, C-48/09, C-299/99, C-37/03 P, C-304/06 P, C-363/99, C-329/02 P, T-508/08, T-232/10, T-526/09, T-1/17, T-321/10.
- NSA i WSA: m.in. II GSK 1099/13, II GSK 720/18, II GSK 3335/15, VI SA/Wa 1420/06, II GSK 1454/19, VI SA/Wa 878/07, II GSK 2494/15, II GSK 2506/15, II GSK 1788/11, II GSK 257/12, II GSK 1195/13, II GSK 1600/12.
Tematy porad zawartych w poradniku (frazy SEO)
- bezwzględne przeszkody rejestracji znaku towarowego
- względne przeszkody rejestracji znaku towarowego
- dlaczego UPRP odmawia rejestracji znaku towarowego
- jak uniknąć odmowy rejestracji znaku towarowego
- znaki opisowe i znaki renomowane w rejestracji