Pre-pack, czyli przygotowana likwidacja w ramach postępowania upadłościowego, jest instytucją pozwalającą na szybką sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego części jeszcze przed ogłoszeniem upadłości. W praktyce oznacza to, że wniosek o ogłoszenie upadłości można połączyć z propozycją sprzedaży majątku, a sąd – po spełnieniu określonych warunków – zatwierdza transakcję.
Choć pre-pack znacznie skraca i ułatwia postępowanie, ustawodawca wprowadził szereg wymogów chroniących interesy wierzycieli oraz zapewniających większą transparentność procedury. Poniżej wyjaśniamy, jakie są terminy i przesłanki zatwierdzenia warunków sprzedaży oraz jakie konsekwencje ma ich stosowanie.
Terminy rozpoznania wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży
Zgodnie z nowelizacją Prawa upadłościowego sąd nie może rozpoznać wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży wcześniej niż:
- 30 dni od dnia obwieszczenia o złożeniu wniosku,
- 14 dni od dnia doręczenia wierzycielom zabezpieczonym na majątku objętym wnioskiem odpisu wniosku wraz z załącznikami oraz wezwaniem do zajęcia stanowiska w wyznaczonym terminie (art. 56c ust. 3 pr. up.).
Ta regulacja ma dwojaki cel:
- umożliwia zgłaszanie konkurencyjnych ofert nabycia (jeśli kandydat na nabywcę ma wsparcie uczestnika postępowania),
- daje wierzycielom zabezpieczonym czas na zajęcie stanowiska wobec planowanej sprzedaży.
✔ Dzięki temu procedura staje się bardziej przejrzysta i daje szansę na uzyskanie wyższej ceny.
✖ Minusem jest jednak wydłużenie całego postępowania oraz zmniejszenie poufności transakcji. W razie konieczności przeprowadzenia aukcji między oferentami termin ogłoszenia upadłości może znacznie się przesunąć, co utrudnia dotrzymanie instrukcyjnego, dwumiesięcznego terminu na wydanie postanowienia w przedmiocie upadłości (art. 27 ust. 3 pr. up.).
Warto podkreślić, że choć wierzyciele zabezpieczeni mogą zgłosić uwagi, sąd nie jest ich stanowiskiem związany. Jeżeli warunki sprzedaży spełniają wymogi z art. 56c pr. up., sąd musi je zatwierdzić.
Obligatoryjne uwzględnienie wniosku
Zgodnie z przepisem:
„Sąd obligatoryjnie uwzględnia wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży, jeżeli cena jest wyższa niż kwota możliwa do uzyskania w postępowaniu upadłościowym przy likwidacji na zasadach ogólnych, pomniejszona o koszty postępowania oraz inne zobowiązania masy upadłości, które należałoby ponieść przy likwidacji w takim trybie” (art. 56c ust. 1 pr. up.).
Co wlicza się do kosztów postępowania?
Katalog kosztów zawiera art. 230 ust. 1 pr. up.. Są to wydatki bezpośrednio związane z prowadzeniem postępowania, w tym m.in.:
- wynagrodzenie syndyka i jego zastępcy,
- wynagrodzenia pracowników syndyka wraz ze składkami ZUS,
- koszty rady wierzycieli i zgromadzenia wierzycieli,
- archiwizacja dokumentów i korespondencja,
- koszty ogłoszeń i eksploatacji pomieszczeń,
- podatki i inne daniny publiczne wynikające z likwidacji masy.
Innymi słowy, to wszystkie wydatki sądowe i pozasądowe wynikające z prowadzenia upadłości.
Czym są „inne zobowiązania masy upadłości”?
Zgodnie z art. 230 ust. 2 pr. up. są to wszystkie zobowiązania powstałe po ogłoszeniu upadłości, które nie są kosztami postępowania, np.:
- wynagrodzenia pracowników za okres po ogłoszeniu upadłości,
- zobowiązania wynikające z umów, których wykonania zażądał syndyk,
- zobowiązania z czynności syndyka,
- renty odszkodowawcze,
- świadczenia z tytułu prawa dożywocia zamienionego na rentę.
Kluczowe jest to, że decyduje moment powstania zobowiązania – jeśli nastąpiło po ogłoszeniu upadłości, wchodzi do masy.
👉 Zarówno koszty, jak i inne zobowiązania masy mają na celu maksymalne zaspokojenie wierzycieli (art. 2 ust. 1 pr. up.).
Symulacja porównawcza – obowiązek sądu
Przy rozpatrywaniu wniosku o pre-pack sąd musi przeprowadzić symulację dwóch wariantów:
- Likwidacja na zasadach ogólnych – ustalenie kwoty możliwej do uzyskania ze sprzedaży całej masy, z uwzględnieniem kosztów i innych zobowiązań. Sprzedaż ta ma charakter wymuszony, więc sąd powinien uwzględnić odpowiednie obniżenie ceny w stosunku do wartości rynkowej.
- Pre-pack – porównanie ceny oferowanej przez nabywcę w ramach przygotowanej likwidacji z uwzględnieniem kosztów i zobowiązań masy w tym trybie.
Następnie sąd porównuje oba wyniki. Jeśli przygotowana likwidacja zapewnia wyższy stopień zaspokojenia wierzycieli – musi zatwierdzić wniosek.
Dla ułatwienia obliczeń stosuje się wzór:
Cp – (Kp + Zp) + Lp > Lo – (Ko + Zo)
gdzie:
- Cp – oferowana cena w pre-packu,
- Kp – koszty w pre-packu,
- Zp – inne zobowiązania masy w pre-packu,
- Lp – wpływy ze składników nieobjętych pre-packiem,
- Lo – kwota z likwidacji ogólnej,
- Ko – koszty przy likwidacji ogólnej,
- Zo – zobowiązania masy przy likwidacji ogólnej.
Na podstawie tego wzoru można też obliczyć cenę minimalną, która obliguje sąd do zatwierdzenia wniosku:
Cm = Lo – (Ko + Zo) + (Kp + Zp) – Lp + 1 zł
Fakultatywne uwzględnienie wniosku
Oprócz obligatoryjnych przesłanek ustawodawca przewidział sytuacje, w których sąd może uwzględnić wniosek, nawet jeśli cena nie jest wyższa, a jedynie zbliżona do kwoty możliwej do uzyskania przy likwidacji na zasadach ogólnych.
Zgodnie z przepisem:
„Sąd może także uwzględnić wniosek, jeżeli cena jest jedynie zbliżona do kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu upadłościowym na zasadach ogólnych, pomniejszonej o koszty postępowania oraz inne zobowiązania masy upadłości (…), jeżeli uzna, że jest to uzasadnione ważnym interesem publicznym albo możliwością zachowania przedsiębiorstwa dłużnika” (art. 56c ust. 2 pr. up.).
Oznacza to, że sąd może zgodzić się na nieco niższe zaspokojenie wierzycieli, jeżeli:
- wymaga tego interes publiczny, albo
- istnieje możliwość uratowania przedsiębiorstwa dłużnika.
Czym jest „interes publiczny”?
„Interes publiczny” to klauzula generalna – nie ma ustawowej definicji, a jej znaczenie musi być oceniane indywidualnie w każdej sprawie.
W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że interes publiczny:
- ma charakter konstytucyjny i pojawia się w setkach ustaw,
- nie zawsze oznacza wyższość interesu ogólnego nad indywidualnym – oba muszą być wyważone,
- może mieć wymiar prawny, ekonomiczny, polityczny i etyczny.
Sąd Najwyższy podkreślił, że organ stosujący prawo musi wykazać, jaki konkretnie interes publiczny ma znaczenie w danej sprawie i dlaczego uzasadnia on ograniczenie interesu indywidualnego (por. wyrok SN, sygn. IV CKN 970/00).
W kontekście pre-packu interes publiczny może obejmować m.in.:
- zachowanie miejsc pracy,
- zapewnienie ciągłości świadczenia usług istotnych dla społeczności lokalnej,
- utrzymanie przedsiębiorstwa ważnego dla gospodarki,
- ograniczenie wydatków Skarbu Państwa (np. na zasiłki dla bezrobotnych),
- szybsze zaspokojenie wierzycieli.
Zachowanie przedsiębiorstwa
Drugą przesłanką fakultatywnego uwzględnienia wniosku jest możliwość zachowania przedsiębiorstwa.
W praktyce jednak sąd nie ma instrumentów do zweryfikowania, czy nabywca rzeczywiście będzie kontynuował działalność przedsiębiorstwa. Może się zdarzyć, że nabywcą będzie konkurent, który kupi przedsiębiorstwo tylko po to, aby je zlikwidować.
Dlatego w doktrynie podkreśla się, że sąd powinien bardzo ostrożnie korzystać z tej podstawy zatwierdzania wniosków. Klauzule umowne zobowiązujące do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa są nieskuteczne, ponieważ po zakończeniu postępowania syndyk przestaje pełnić funkcję i nikt nie może ich egzekwować.
Sprzedaż na rzecz podmiotów powiązanych
Ustawodawca wprowadził szczególne zabezpieczenie w przypadku, gdy nabywcą w pre-packu ma być podmiot powiązany z dłużnikiem. Ma to zapobiegać sytuacjom, w których osoby odpowiedzialne za niewypłacalność przejmują majątek po zaniżonej cenie.
W takim przypadku sprzedaż jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy cena nie jest niższa niż cena oszacowania ustalona przez biegłego sądowego (art. 56b ust. 1 pr. up.).
To jedyny przypadek w postępowaniu upadłościowym, gdy ustawodawca wymaga przeprowadzenia opinii biegłego(art. 30a pr. up.).
Kto jest podmiotem powiązanym?
Definicję zawiera art. 128 pr. up.. Podmiotami powiązanymi z upadłym są m.in.:
- małżonek, krewni i powinowaci do drugiego stopnia, osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie, adoptujący i adoptowany,
- spółki, w których dłużnik lub jego bliscy pełnią funkcje zarządcze albo są jedynymi wspólnikami,
- wspólnicy i reprezentanci dłużnika będącego spółką oraz ich małżonkowie,
- spółki dominujące lub zależne w stosunku do dłużnika.
Lista ta ma charakter zamknięty. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli istnieją faktyczne powiązania między nabywcą a dłużnikiem, ale nie mieszczą się w ustawowym katalogu – nie stosuje się surowszych reguł.
Obowiązki formalne i rola biegłego
- Wnioskodawca i nabywca muszą złożyć oświadczenie o braku powiązań z dłużnikiem (art. 56b ust. 2 pr. up.).
- Biegły wyznaczony przez sąd nie może być tą samą osobą, która sporządziła opis i oszacowanie majątku załączone do wniosku.
- Sąd wzywa wnioskodawcę do wpłaty zaliczki na opinię biegłego – brak wpłaty może skutkować oddaleniem wniosku.
Wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo a pre-pack
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych skutków obecnych regulacji pre-packu jest sposób, w jaki wpływają one na sytuację wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo, np. hipotecznie czy zastawem rejestrowym.
Zgodnie z art. 345 ust. 1 pr. up.:
„Wierzytelności zabezpieczone rzeczowo podlegają zaspokojeniu z sumy uzyskanej z likwidacji obciążonego przedmiotu, pomniejszonej o koszty likwidacji tego przedmiotu oraz inne koszty postępowania upadłościowego w wysokości nieprzekraczającej jednej dziesiątej części sumy uzyskanej z likwidacji (…).”
Oznacza to, że wierzyciel rzeczowy zaspokaja się bezpośrednio z ceny sprzedaży obciążonego składnika, a jego wierzytelność rozliczana jest w ramach odrębnego planu podziału (art. 348 ust. 1 pr. up.).
Dlaczego pre-pack może być dla nich niekorzystny?
- W przypadku likwidacji na zasadach ogólnych cena sprzedaży obciążonego przedmiotu jest punktem wyjścia do ustalenia kwoty należnej wierzycielowi rzeczowemu.
- W przypadku pre-packu sąd stosuje wzór z art. 56c ust. 1 pr. up., który pozwala obniżyć cenę sprzedaży, jeśli obniżeniu ulegają koszty i inne zobowiązania masy.
W praktyce prowadzi to do sytuacji paradoksalnej: im większe oszczędności kosztowe zapewnia pre-pack, tym niższa cena sprzedaży może zostać zaakceptowana przez sąd, a więc tym większa strata wierzyciela zabezpieczonego rzeczowo.
Przykład liczbowy
Dla lepszego zrozumienia przeanalizujmy przykład hipotetycznej transakcji.
Założenia:
- Nabywca oferuje w pre-packu: 1 000 000 zł.
- Wycena przedsiębiorstwa (z dyskontem): 2 000 000 zł.
- Gotówka nieobjęta pre-packiem: 50 000 zł.
- Koszty postępowania:
- likwidacja ogólna: 500 000 zł,
- pre-pack: 350 000 zł.
- Inne zobowiązania masy:
- likwidacja ogólna: 1 000 000 zł,
- pre-pack: 0 zł.
- Nieruchomość obciążona hipoteką stanowi 50% wartości przedsiębiorstwa.
Symulacja zgodnie z art. 56c ust. 1 pr. up.:
Sprawdzamy nierówność:
Cp – (Kp + Zp) + Lp > Lo – (Ko + Zo)
1 000 000 zł – (350 000 zł + 0 zł) + 50 000 zł > 2 050 000 zł – (500 000 zł + 1 000 000 zł)
700 000 zł > 550 000 zł
➡ Wynik oznacza, że wniosek musi zostać uwzględniony.
Minimalna cena nabycia (Cm):
Cm = Lo – (Ko + Zo) + (Kp + Zp) – Lp + 1 zł
Cm = 2 050 000 zł – (500 000 zł + 1 000 000 zł) + (350 000 zł + 0 zł) – 50 000 zł + 1 zł
Cm = 850 001 zł
Zaspokojenie wierzyciela hipotecznego
- W likwidacji ogólnej:
cena za nieruchomość: 1 000 000 zł
– koszty likwidacji: 33 460 zł
– 10% partycypacji w kosztach ogólnych: 100 000 zł
= 866 540 zł dla wierzyciela - W pre-packu (1 000 000 zł):
wartość nieruchomości (50%): 500 000 zł
– 10% partycypacji: 50 000 zł
= 450 000 zł dla wierzyciela - W pre-packu (minimalna cena 850 001 zł):
wartość nieruchomości (50%): 425 000,50 zł
– 10% partycypacji: 42 500,05 zł
= 382 500,45 zł dla wierzyciela
Wzór na stratę wierzyciela zabezpieczonego (SWZ)
Dla obliczenia pokrzywdzenia wierzyciela rzeczowego można posłużyć się wzorem:
SWZ = [Co – (KLP + IKP)] – [P × Cp – (KLPp + IKPp)]
gdzie:
- SWZ – strata wierzyciela,
- Co – cena sprzedaży w likwidacji ogólnej,
- KLP – koszty likwidacji przedmiotu w likwidacji ogólnej,
- IKP – inne koszty (10%),
- P – procent udziału obciążonego składnika w przedsiębiorstwie,
- Cp – cena w pre-packu,
- KLPp i IKPp – odpowiednie koszty w pre-packu.
Tabela porównawcza
| Tryb likwidacji | Cena za przedsiębiorstwo | Koszty postępowania | Inne zobowiązania | Cena za nieruchomość | Wierzyciel otrzymuje | Strata wierzyciela |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ogólna | 2 000 000 zł | 500 000 zł | 1 000 000 zł | 1 000 000 zł | 866 540 zł | – |
| Pre-pack (1 mln) | 1 000 000 zł | 350 000 zł | 0 zł | 500 000 zł | 450 000 zł | 416 540 zł |
| Pre-pack (850k) | 850 001 zł | 350 000 zł | 0 zł | 425 000 zł | 382 500 zł | 484 040 zł |
| Pre-pack (oszac.) | 2 000 000 zł | 350 000 zł | 0 zł | 1 000 000 zł | 900 000 zł | –33 460 zł (korzyść) |
Wnioski z przykładu
- Dla ogółu wierzycieli pre-pack może być korzystniejszy, bo ogranicza koszty postępowania.
- Jednak wierzyciel zabezpieczony rzeczowo traci – jego kwota spada o setki tysięcy złotych w stosunku do likwidacji ogólnej.
- Strata wierzyciela rośnie proporcjonalnie do „rabatu” udzielanego inwestorowi.
- Jedyna sytuacja neutralna to sprzedaż po cenie oszacowania.
Ocena obowiązujących przesłanek z art. 56c pr. up.
Pierwsza nowelizacja Prawa upadłościowego wprowadziła istotną zmianę: do kalkulacji minimalnej ceny w pre-packu włączono nie tylko koszty postępowania, ale również inne zobowiązania masy upadłości.
Wcześniej przepisy odnosiły się wyłącznie do kosztów, ale w praktyce i tak uwzględniano także inne zobowiązania. Nowelizacja usankcjonowała tę praktykę i dostosowała przepisy do kolejności zaspokajania wierzycieli z masy upadłości:
- w pierwszej kolejności koszty postępowania,
- następnie inne zobowiązania masy (art. 343 ust. 1 pr. up.),
- dopiero później wierzytelności pozostałych wierzycieli (art. 344 ust. 1 pr. up.).
Ta zmiana została przyjęta pozytywnie, ponieważ lepiej odzwierciedla rzeczywiste priorytety podziału funduszy masy. Jednak w praktyce może prowadzić do rażącego pokrzywdzenia wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo – zwłaszcza gdy przedmiotem pre-packu jest przedsiębiorstwo z pracownikami, a przy likwidacji ogólnej jego dalsze funkcjonowanie byłoby niemożliwe.
Konstytucyjność obecnych rozwiązań
Pojawiają się poważne wątpliwości co do zgodności art. 56c pr. up. z Konstytucją RP – w szczególności z art. 21 i 64.
- Art. 21 ust. 1: „Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia”.
- Art. 21 ust. 2: „Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem”.
- Art. 64: zapewnia ochronę własności i innych praw majątkowych.
Prawo rzeczowe wierzyciela zabezpieczonego (np. hipoteka) ma charakter konstytucyjnie chroniony. Tymczasem obecna konstrukcja pre-packu może prowadzić do tego, że wierzyciel zostaje pozbawiony znacznej części swojego prawa do zaspokojenia – nie w imię interesu publicznego, lecz w celu uproszczenia procedury i obniżenia kosztów.
Trybunał Konstytucyjny wskazywał, że państwo ma zarówno obowiązek pozytywny (tworzenia mechanizmów ochrony praw majątkowych), jak i negatywny (powstrzymywania się od regulacji ograniczających tę ochronę). Pre-pack w obecnym kształcie ten standard narusza.
Problem „symbolicznych cen” w pre-packach
Zgodnie z obowiązującym wzorem (art. 56c ust. 1 pr. up.) jedynym ograniczeniem dla obniżania ceny jest różnica między kosztami i zobowiązaniami masy w obu wariantach. W praktyce oznacza to, że sąd musi zatwierdzić pre-pack nawet za ułamek wartości rynkowej majątku, jeśli tylko bilans pokazuje wyższe zaspokojenie ogółu wierzycieli niż w likwidacji ogólnej.
➡ W skrajnych przypadkach możliwa jest sprzedaż przedsiębiorstwa za symboliczną złotówkę.
➡ W praktyce odnotowano przypadek, w którym zorganizowana część przedsiębiorstwa warta 1,36 mln zł została sprzedana za 100 tys. zł (ok. 7% wartości).
Choć formalnie wierzyciele otrzymali więcej niż w zwykłej likwidacji, społeczny odbiór takich transakcji jest bardzo negatywny. Wywołuje to poczucie, że inwestorzy przejmują majątek za bezcen, kosztem wierzycieli rzeczowych.
Jak poprawić efektywność pre-packu? (de lege ferenda)
Obecny model koncentruje się na porównaniu dwóch wariantów – likwidacji ogólnej i pre-packu – i wyborze korzystniejszego. Jednak taka konstrukcja prowadzi do sytuacji, w której głównym beneficjentem jest inwestor.
Aby pre-pack rzeczywiście maksymalizował zaspokojenie wierzycieli, konieczne jest:
- Łączenie minimalizacji kosztów z maksymalizacją ceny – obecnie regulacja pozwala na minimalizację kosztów, ale nie gwarantuje uzyskania możliwie wysokiej ceny sprzedaży.
- Badanie rynku przed złożeniem wniosku – w wielu krajach (np. Francja, Holandia) odpowiednik doradcy restrukturyzacyjnego już na etapie przygotowywania wniosku bada rynek i szuka potencjalnych nabywców. W Polsce doradca ocenia tylko gotowy wniosek.
- Organizacja aukcji z udziałem wielu oferentów – tak jak w Stanach Zjednoczonych, gdzie konkurencja kupujących zwiększa cenę.
- Doprecyzowanie zasad ochrony wierzycieli rzeczowych – np. poprzez obowiązek zachowania minimalnej ceny dla przedmiotu zabezpieczenia równej wartości oszacowania pomniejszonej o koszty jego likwidacji.
- Ostrożniejsze stosowanie interesu publicznego – wymaga jasnego uzasadnienia przez sąd i powinno być stosowane tylko w wyjątkowych przypadkach.
Podstawa prawna – przywołane przepisy
W treści poradnika zostały przywołane następujące przepisy:
- art. 2 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 13 – Prawo upadłościowe
- art. 25 – Prawo upadłościowe
- art. 27 ust. 3 – Prawo upadłościowe
- art. 30a – Prawo upadłościowe
- art. 56b ust. 1 i 2 – Prawo upadłościowe
- art. 56c ust. 1, 2 i 3 – Prawo upadłościowe
- art. 56d ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 56f – Prawo upadłościowe
- art. 128 ust. 1–3 – Prawo upadłościowe
- art. 230 ust. 1 i 2 – Prawo upadłościowe
- art. 343 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 344 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 345 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 348 ust. 1 – Prawo upadłościowe
- art. 21 ust. 1–2 – Konstytucja RP
- art. 64 Konstytucji RP
- art. 231 § 1 – Kodeks pracy
Tematy poradnika
- przygotowana likwidacja pre-pack przesłanki
- wierzyciele zabezpieczeni a pre-pack
- art. 56c Prawo upadłościowe pre-pack
- sprzedaż w upadłości na rzecz podmiotów powiązanych
- minimalna cena w pre-packu
Oficjalne źródła
- Tekst jednolity ustawy – Prawo upadłościowe:
👉 sejm.gov.pl – Prawo upadłościowe - Konstytucja RP:
👉 sejm.gov.pl – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej - Kodeks pracy:
👉 isap.sejm.gov.pl – Kodeks pracy