Omawiany przepis reguluje zasady nakładania opłat z tytułu zmiany dostawcy usług przetwarzania danych, czyli tzw. switching charges. Celem art. 29 Data Act (DA) jest stopniowe wyeliminowanie barier finansowych i technicznych, które utrudniają klientom przenoszenie danych do innego dostawcy. W praktyce przepis ten ma ogromne znaczenie dla użytkowników usług chmurowych – zarówno przedsiębiorstw, jak i instytucji publicznych – oraz dla samych dostawców, którzy muszą dostosować swoje modele biznesowe do nowych wymogów.
🧭 Cel i znaczenie regulacji
Art. 29 DA odnosi się do jednego z kluczowych założeń rozporządzenia – zapewnienia swobody w zawieraniu umów z różnymi dostawcami oraz możliwości łatwego przenoszenia danych między nimi (data portability).
Jak wskazuje art. 23 lit. b DA, celem Data Act jest zagwarantowanie, by użytkownicy mogli swobodnie zmieniać dostawcę usług przetwarzania danych bez nadmiernych przeszkód natury prawnej, technicznej lub finansowej.
W praktyce jednak sama treść umowy nie wystarcza do zapewnienia tej swobody. Wielu klientów – zwłaszcza dużych firm – posiada ogromne ilości danych i ponosi wysokie koszty związane z ich transferem. Dostawcy wykorzystują tę sytuację, nakładając różnego rodzaju opłaty z tytułu zmiany dostawcy, które zniechęcają klientów do migracji danych i tym samym ograniczają konkurencję.
💰 1. Charakterystyka opłat z tytułu zmiany dostawcy
Wprowadzenie przez art. 29 DA pojęcia „opłat z tytułu zmiany dostawcy” ma na celu przeciwdziałanie tzw. vendor lock-in, czyli uzależnieniu klientów od jednego usługodawcy. Takie opłaty:
- utrudniają klientom zmianę dostawcy,
- ograniczają swobodny przepływ danych między podmiotami,
- hamują konkurencję na rynku usług przetwarzania danych,
- zwiększają uzależnienie klientów od jednego dostawcy,
- zmniejszają motywację do wyboru nowych usług lub dostawców.
W efekcie rynek usług chmurowych staje się mniej elastyczny, a mniejsze przedsiębiorstwa mają ograniczony dostęp do konkurencyjnych ofert.
⚙️ 2. Definicja opłat z tytułu zmiany dostawcy
Zgodnie z art. 2 pkt 36 DA, „opłaty z tytułu zmiany dostawcy” to opłaty nakładane przez dostawcę usług przetwarzania danych na klienta za działania wymagane zgodnie z Data Act w celu zmiany dostawcy lub przeniesienia danych do lokalnej infrastruktury ICT.
Oznacza to, że chodzi o koszty pobierane przez dotychczasowego dostawcę (tzw. „wyjściowego”) za czynności niezbędne do przeniesienia danych klienta do innego środowiska IT.
Do tej kategorii zalicza się również tzw. „opłaty z tytułu wychodzącego ruchu danych”, zdefiniowane w art. 2 pkt 35 DA. Są to opłaty za ekstrakcję danych z infrastruktury dostawcy – a więc za ich techniczne pobranie i przekazanie do innego systemu lub do własnych zasobów klienta.
Ekstrakcja danych stanowi tylko jeden z etapów zmiany dostawcy, obok transformacji (czyli dostosowania formatu danych do nowego środowiska) oraz załadowania danych w nowej lokalizacji.
📌 Przykład:
Firma Netico Sp. z o.o. postanawia przenieść swoje dane z chmury dostawcy „SkyPoint Cloud” do innej platformy. Dostawca pobiera od niej 8 000 zł tytułem kosztów za „wyeksportowanie danych” i „przygotowanie środowiska migracyjnego”. Zgodnie z art. 29 DA są to klasyczne opłaty z tytułu zmiany dostawcy – podlegające limitowaniu i docelowo zniesieniu.
Opłaty te obejmują m.in.:
- koszty usług informatycznych związanych ze wsparciem migracji danych,
- działania realizowane przez personel dostawcy lub przy użyciu zautomatyzowanych narzędzi,
- niekiedy – elementy techniczne niezbędne do zakończenia procesu zmiany.
🗓️ 3. Harmonogram wycofywania opłat
Data Act wprowadza stopniowy system znoszenia opłat z tytułu zmiany dostawcy, w dwóch etapach:
- Od 11 stycznia 2024 r. do 11 stycznia 2027 r. – dostawcy mogą nadal pobierać obniżone opłaty, ale tylko w zakresie rzeczywiście poniesionych kosztów,
- Od 12 stycznia 2027 r. – całkowity zakaz pobierania opłat z tytułu zmiany dostawcy.
Warto zauważyć, że art. 29 ust. 2 DA zezwala na stosowanie obniżonych opłat do dnia 12 stycznia 2027 r., ale ponieważ art. 29 ust. 1 DA wprowadza zakaz od tej daty, faktyczny okres dopuszczalności kończy się 11 stycznia 2027 r. włącznie.
📉 4. Obniżone opłaty z tytułu zmiany dostawcy
W okresie przejściowym (2024–2027) dostawcy mogą pobierać od klientów opłaty o obniżonej wysokości, ale tylko wtedy, gdy spełniają dwa kluczowe kryteria:
- Koszty zostały rzeczywiście poniesione przez dostawcę,
- Mają bezpośredni związek z konkretnym procesem zmiany dostawcy.
Oznacza to, że dostawca nie może doliczać kosztów ogólnych, strat finansowych ani wydatków poniesionych na przygotowanie się do stosowania Data Act (np. kosztów wdrożenia nowych procedur, opracowania oprogramowania czy modernizacji infrastruktury).
💡 Ważne:
Ciężar dowodu, że koszty te są rzeczywiste i bezpośrednio związane z daną zmianą dostawcy, spoczywa wyłącznie na dostawcy.
Przykładowo, jeśli dostawca musi wynająć dodatkowy serwer tymczasowy do przeniesienia danych konkretnego klienta – koszt ten można uznać za uzasadniony. Natomiast wydatki na ogólne „dostosowanie systemu do wymogów DA” nie mogą być wliczane do opłat.
🧾 5. Inne rodzaje opłat (nieobjęte art. 29 DA)
Data Act jasno rozróżnia opłaty, które nie są opłatami z tytułu zmiany dostawcy, i w związku z tym nie podlegają ograniczeniom wynikającym z art. 29.
5.1. Standardowe opłaty za usługi
Jak wskazuje motyw 89 preambuły DA, standardowe opłaty za usługi przetwarzania danych nadal obowiązują do końca umowy, zgodnie z art. 25 ust. 2 lit. c ppkt i DA.
Oznacza to, że klient nadal płaci za usługę do dnia jej rozwiązania – nawet jeśli w tym czasie trwa proces migracji danych do innego dostawcy.
5.2. Kary za wcześniejsze rozwiązanie umowy
Opłaty z tytułu zmiany dostawcy nie obejmują również kar umownych za wcześniejsze rozwiązanie umowy.
Zgodnie z motywem 89, Data Act nie zabrania stronom zawierania umów na czas określony, w których mogą pojawić się proporcjonalne kary za zerwanie kontraktu przed terminem – o ile są one zgodne z prawem UE i krajowym.
5.3. Opłaty za dodatkowe usługi
Dostawcy mogą pobierać dodatkowe opłaty za usługi wykraczające poza obowiązki wynikające z Data Act – np. za pełne wsparcie techniczne, konsulting migracyjny czy dostosowanie danych do specyficznych formatów.
Jednak zgodnie z motywem 89 DA, muszą być spełnione cztery warunki:
- Usługi dodatkowe zostały wykonane na wniosek klienta,
- Wykraczają poza standardowe obowiązki przy zmianie dostawcy,
- Klient zaakceptował wycenę tych usług,
- Zgoda klienta miała charakter uprzedni.
📌 Przykład:
Firma eFinCloud na prośbę klienta przygotowuje kompletny raport o zgodności danych z nowym systemem i wykonuje konwersję formatów plików. Klient wyraził zgodę na kosztorys 2 500 zł. Takie opłaty są dopuszczalne, ponieważ dotyczą usług dodatkowych – poza zakresem art. 29 DA.
5.4. Opłaty za usługi spersonalizowane
W pewnych przypadkach obowiązek wycofania opłat z tytułu zmiany dostawcy nie znajduje zastosowania.
Dotyczy to usług przetwarzania danych, które są projektowane lub dostosowywane indywidualnie dla konkretnego klienta, a więc mają charakter custom-made.
Chodzi o takie usługi, w których:
- większość głównych elementów została opracowana na zamówienie, aby odpowiadać specyficznym potrzebom danego użytkownika, lub
- wszystkie komponenty usługi powstały wyłącznie dla jednego klienta,
- a sama usługa nie jest oferowana komercyjnie na szeroką skalę w katalogu usług dostawcy.
W takich przypadkach trudno wymagać od dostawcy, by zapewnił pełną możliwość migracji danych bezkosztowo – przeniesienie tak zindywidualizowanego rozwiązania wymaga bowiem znacznych nakładów pracy, dostosowań technicznych i testów.
📌 Przykład:
Instytucja finansowa Bank Aurum SA korzysta z chmury stworzonej wyłącznie dla niej – z unikalną architekturą bezpieczeństwa i szyfrowania. Migracja takiego rozwiązania do innego dostawcy wymagałaby ręcznego przenoszenia elementów systemu, dlatego dostawca może naliczać opłaty, nawet po 12 stycznia 2027 r.
🔁 5.5. Opłaty z tytułu wychodzącego ruchu w przypadku równoczesnego korzystania z usług
Artykuł 29 DA dotyczy sytuacji zmiany dostawcy, czyli jednorazowego przeniesienia danych.
Nie ma natomiast zastosowania do sytuacji, gdy klient korzysta równocześnie z usług kilku dostawców (tzw. multi-cloud lub hybrid cloud).
W takich przypadkach zastosowanie mają przepisy art. 34 ust. 1–2 DA.
Zgodnie z nimi dostawcy mogą nakładać opłaty z tytułu wychodzącego ruchu danych (data egress), ale ich wysokość nie może przekraczać rzeczywiście poniesionych kosztów związanych z tym ruchem.
Oznacza to, że przy stałej wymianie danych między różnymi systemami opłaty są dopuszczalne, lecz muszą być proporcjonalne do rzeczywistych wydatków, np. na transfer sieciowy lub zasoby serwerowe.
🧠 6. Obowiązek informacyjny dostawców usług przetwarzania danych
Art. 29 ust. 4–6 DA nakłada na dostawców szeroki obowiązek informacyjny wobec klientów.
Obejmuje on zarówno przekazywanie informacji przed zawarciem umowy, jak i publiczne udostępnianie ich na stronie internetowej.
Celem tych regulacji jest zagwarantowanie pełnej przejrzystości kosztów i warunków zmiany dostawcy. Klient ma prawo wiedzieć z góry, jakie opłaty lub ograniczenia mogą wystąpić w przyszłości.
6.1. Zakres obowiązku informacyjnego
Dostawca musi poinformować klientów o następujących kwestiach:
- Standardowe opłaty za usługi – czyli bieżące koszty korzystania z chmury,
- Ewentualne kary za wcześniejsze rozwiązanie umowy,
- Obniżone opłaty z tytułu zmiany dostawcy (do 11.01.2027 r.),
- Usługi przetwarzania danych wiążące się z wysoce złożoną zmianą dostawcy,
- Usługi, w których proces zmiany jest wysoce kosztowny,
- Usługi, których zmiana jest niemożliwa bez znacznej ingerencji w dane, aktywa cyfrowe lub architekturę systemu.
Zgodnie z art. 25 ust. 2 lit. i DA, informacje te muszą być także ujęte w umowie.
Oznacza to, że klient musi wiedzieć nie tylko o opłatach obowiązujących do 11 stycznia 2027 r., ale także o ewentualnych przypadkach, gdy opłaty mogą być stosowane po tej dacie (np. w przypadku usług spersonalizowanych).
📌 Praktyczna wskazówka:
Dostawcy powinni w umowie jasno wyodrębniać trzy grupy kosztów:
- standardowe opłaty za usługę,
- obniżone opłaty za zmianę dostawcy (z okresem obowiązywania),
- potencjalne kary umowne.
Brak takiego rozróżnienia może prowadzić do uznania, że klient nie został właściwie poinformowany, co w przyszłości może skutkować sporami.
6.2. Informacje o usługach trudnych lub kosztownych w migracji
Szczególnie istotny jest obowiązek poinformowania klienta o usługach:
- wiążących się z wysoce złożoną zmianą dostawcy,
- wiążących się z wysokimi kosztami procesu zmiany,
- niemożliwych do zmiany bez ingerencji w dane lub architekturę systemu.
Obowiązek ten ma na celu zapewnienie autonomii decyzyjnej klientów – zanim wybiorą daną usługę, muszą wiedzieć, czy w przyszłości jej migracja będzie trudna, kosztowna lub technicznie ograniczona.
Dostawca ma obowiązek uzasadnić kwalifikację danej usługi do jednej z tych kategorii i wyjaśnić przyczyny – np. stopień złożoności, wymaganą ingerencję w dane lub architekturę.
6.3. Obowiązek informowania o kosztowności i zwolnieniach z opłat
W przypadku usług, które:
- korzystają ze zwolnienia z obowiązku wycofania opłat (np. usługi spersonalizowane), lub
- są objęte obniżonymi opłatami w okresie przejściowym,
dostawca musi przekazać klientowi pełną informację o przyczynach kosztowności procesu oraz o tym, że dane usługi są wyłączone z reżimu bezpłatnego przenoszenia.
Klient musi otrzymać tę informację przed podpisaniem umowy, a także mieć do niej dostęp publiczny – zgodnie z art. 31 ust. 3 DA.
6.4. Forma realizacji obowiązku informacyjnego
Dostawcy muszą udostępniać wymagane informacje:
- Przed zawarciem umowy – tak, aby klient mógł podjąć świadomą decyzję,
- Publicznie – np. na stronie internetowej,
- W łatwo dostępnej formie,
- W sposób umożliwiający udowodnienie, że obowiązek został spełniony (np. poprzez archiwizację treści strony lub wersji dokumentu).
W praktyce oznacza to konieczność prowadzenia specjalnej sekcji informacyjnej na stronie internetowej dostawcy, w której publikowane są wszystkie wymagane dane.
6.5. Zakres informacji publikowanych publicznie
Na podstawie art. 29 ust. 6 DA, informacje o opłatach i kosztach zmiany dostawcy powinny być dostępne publicznie, np. w specjalnej sekcji na stronie internetowej dostawcy usług przetwarzania danych.
Jednak zakres informacji publikowanych publicznie jest szerszy i obejmuje również dane określone w innych przepisach Data Act, m.in.:
- Jurysdykcję, której podlega infrastruktura ICT (art. 28 ust. 1 lit. a DA),
- Opis środków technicznych i organizacyjnych chroniących dane (art. 28 ust. 1 lit. b DA),
- Rejestr struktur, formatów danych oraz norm i otwartych specyfikacji (art. 26 lit. b DA),
- Informacje o opłatach, karach, usługach złożonych, kosztownych lub wymagających ingerencji (art. 29 ust. 4 i 5 DA).
Wszystkie te informacje powinny być przedstawione w sposób przejrzysty, zrozumiały i aktualny.
📄 Ważne:
W razie niejasności lub braku informacji, ryzyko i skutki prawne spoczywają na dostawcy – jako profesjonaliście i stronie odpowiedzialnej za komunikację z klientami.
7. Mechanizm monitorowania opłat
W celu zapewnienia skuteczności przepisów o stopniowym wycofywaniu opłat z tytułu zmiany dostawcy, Komisja Europejska otrzymała uprawnienie do przyjmowania aktów delegowanych, które ustanowią mechanizm monitorowania wysokości i zasad pobierania tych opłat na rynku.
Monitorowanie ma objąć w szczególności:
- proces stopniowego obniżania opłat (w latach 2024–2027),
- moment całkowitego wycofania opłat (od 12 stycznia 2027 r.),
- praktyki rynkowe dostawców, w tym sposoby dokumentowania kosztów i komunikowania ich klientom.
Taki mechanizm ma zapobiegać obchodzeniu przepisów, np. poprzez ukryte doliczanie kosztów migracji do innych pozycji cennika.
Komisja będzie mogła żądać danych statystycznych, analiz i raportów od dostawców usług przetwarzania danych, aby ocenić, czy przestrzegają oni zasad przejrzystości i proporcjonalności kosztów.
📊 8. Znaczenie praktyczne art. 29 Data Act
Artykuł 29 ma charakter przełomowy dla europejskiego rynku usług przetwarzania danych, w tym chmur obliczeniowych (cloud computing).
Jego celem jest usunięcie barier komercyjnych w przenoszeniu danych, które dotąd ograniczały konkurencję i powodowały zjawisko vendor lock-in.
8.1. Dla dostawców
Dostawcy usług powinni:
- Przeanalizować strukturę kosztów związanych z procesem zmiany dostawcy,
- Wyodrębnić wydatki, które można uznać za bezpośrednio związane z konkretnym procesem migracji,
- Wyłączyć z kalkulacji koszty ogólne i utracone korzyści,
- Przygotować dokumentację i politykę informacyjną, uwzględniającą wszystkie obowiązki wynikające z art. 29, 26 i 28 DA,
- Stworzyć dedykowaną sekcję informacyjną na stronie internetowej, zgodnie z wymogami art. 29 ust. 6 DA.
Niedopełnienie tych obowiązków może skutkować naruszeniem przepisów o przejrzystości i uczciwości relacji z klientami, a także sankcjami administracyjnymi przewidzianymi w krajowych przepisach wykonawczych do Data Act.
8.2. Dla klientów
Z punktu widzenia klientów (np. firm korzystających z usług chmurowych), nowe przepisy:
- zwiększają przejrzystość kosztów,
- gwarantują możliwość zmiany dostawcy bez nieuzasadnionych barier finansowych,
- pozwalają lepiej porównywać oferty różnych usługodawców,
- zmniejszają ryzyko „uwięzienia” w jednym środowisku IT,
- zapewniają ochronę przed arbitralnym ustalaniem opłat za transfer danych.
W praktyce, od 2027 roku klienci powinni mieć możliwość bezpłatnego przenoszenia swoich danych między dostawcami – z wyjątkiem usług ściśle spersonalizowanych.
🧩 9. Ocena przyjętych rozwiązań
Zasadniczo przepisy art. 29 DA należy ocenić pozytywnie – stanowią one realny krok w kierunku otwartego i konkurencyjnego rynku danych.
Wprowadzenie limitów opłat oraz ich całkowite wycofanie w perspektywie kilku lat jest rozwiązaniem zrównoważonym, dającym dostawcom czas na dostosowanie modeli biznesowych.
Jednak komentatorzy zwracają uwagę na kilka problemów:
- Niespójność regulacyjna – art. 29 wprowadza nie tylko zasady dotyczące opłat, ale również nowe obowiązki informacyjne, które logicznie powinny znaleźć się w osobnych przepisach (np. w art. 26 lub 28 DA).
- Brak wytycznych w zakresie klasyfikacji usług jako „spersonalizowanych” lub „o wysokiej złożoności zmiany”, co może prowadzić do niejednolitego stosowania przepisów.
- Ryzyko przerzucania kosztów – dostawcy mogą próbować kompensować utratę przychodów z tytułu opłat poprzez inne pozycje cennikowe (np. wyższe stawki za utrzymanie danych).
- Trudność w weryfikacji kosztów rzeczywiście poniesionych – bez skutecznego mechanizmu monitorowania i raportowania przepisy mogą być trudne do wyegzekwowania.
Pomimo tych zastrzeżeń, art. 29 Data Act stanowi jedno z najważniejszych narzędzi budowania europejskiej gospodarki opartej na danych, opartej na interoperacyjności, otwartości i zaufaniu.
🧩 10. Kluczowe wnioski dla przedsiębiorców
📌 Dla dostawców usług chmurowych:
- przygotuj politykę informacyjną i cennik zgodny z art. 29 DA,
- oddziel koszty migracji od kosztów ogólnych,
- informuj klientów o wszystkich opłatach w sposób przejrzysty i publiczny,
- od 12 stycznia 2027 r. nie możesz pobierać żadnych opłat z tytułu zmiany dostawcy (z wyjątkiem usług spersonalizowanych).
📌 Dla klientów (firm korzystających z chmury):
- już teraz weryfikuj, czy dostawca uwzględnia w umowie opłaty za zmianę dostawcy,
- sprawdzaj, czy informacje o opłatach są publikowane na stronie dostawcy,
- planując migrację danych, powołuj się na przepisy art. 29 DA – masz prawo do obniżonych, a od 2027 r. do zerowych opłat,
- w przypadku usług spersonalizowanych domagaj się szczegółowego uzasadnienia, dlaczego dana usługa jest wyłączona z zasady bezpłatnej zmiany.
📚 Podstawa prawna
- art. 2 pkt 35–36, art. 23 lit. b, art. 25 ust. 2 lit. c i i, art. 26 lit. b, art. 28 ust. 1 lit. a–b, art. 29 ust. 1–6, art. 31 ust. 3, art. 34 ust. 1–2 – Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie wspólnych zasad sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystania (Data Act).
🔍 Tematy zawarte w poradniku
- opłaty z tytułu zmiany dostawcy usług przetwarzania danych,
- harmonogram wycofywania opłat w ramach Data Act,
- obowiązki informacyjne dostawców usług chmurowych,
- obniżone opłaty i koszty uzasadnione w procesie migracji,
- zasady monitorowania i kontrola zgodności z Data Act.