Ceny transferowe to jeden z kluczowych obszarów kontroli podatkowej w relacjach między podmiotami powiązanymi. Właściwe zastosowanie metod weryfikacji cen transferowych pozwala uniknąć sporów z organami skarbowymi i potencjalnych korekt podatkowych. W tym poradniku omówimy krok po kroku algorytmy metod podstawowych, które umożliwiają ustalenie rynkowego wynagrodzenia w transakcjach między podmiotami powiązanymi. Wskażemy, jak wygląda kalkulacja według poszczególnych metod i jakie bazy kosztowe oraz wskaźniki rentowności są stosowane w praktyce.
Metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej (PCN)
To metoda uznawana za najbardziej bezpośrednią i preferowaną przez organy podatkowe. Polega na porównaniu cen ustalonych w transakcjach między podmiotami powiązanymi z cenami stosowanymi w transakcjach między podmiotami niezależnymi, przy zachowaniu porównywalnych warunków.
🔎 Ważne: W tej metodzie nie analizujemy szczegółowej kalkulacji ceny, lecz porównujemy jej wartość nominalną. Z tego względu sposób kalkulacji (np. poziom kosztów) nie ma większego znaczenia – liczy się ostateczna cena transakcyjna.
Przykład:
Firma TechLogix Sp. z o.o. z Poznania nabywa komponenty od swojego zagranicznego podmiotu powiązanego. Cena za sztukę wynosi 50 EUR. Na rynku dostępne są dane o transakcjach niezależnych, gdzie cena komponentu oscyluje między 48 a 52 EUR. Zatem przy takich widełkach cena zastosowana przez TechLogix może zostać uznana za rynkową – nie ma konieczności korekty.
Metoda ceny odprzedaży (Resale Price Method – RPM)
Metoda ta znajduje zastosowanie głównie w przypadku dystrybutorów i pośredników. Punkt wyjścia stanowi cena sprzedaży do klienta zewnętrznego, od której odejmuje się odpowiednią marżę (w stu), aby ustalić cenę zakupu od podmiotu powiązanego.
📌 Schemat kalkulacji:
Cena odprzedaży = baza kosztowa + marża w stu
Baza kosztowa może obejmować:
- tylko koszty bezpośrednie (np. zakup towaru),
- tylko koszty pośrednie (np. marketing, administracja),
- łącznie koszty bezpośrednie i pośrednie.
Przykład 1: Korekta ceny w metodzie odprzedaży
Firma InterTrade S.A. z Wrocławia kupuje produkty od podmiotu powiązanego za 60 zł (koszt bezpośredni). Koszty pośrednie (np. transport i reklama) wynoszą 30 zł. Produkty są sprzedawane klientom zewnętrznym za 100 zł.
🔹 Krok 1: Kalkulacja pierwotna
Koszt bezpośredni: 60 zł
Koszt pośredni: 30 zł
Marża: 10 zł
Cena sprzedaży: 100 zł
🔹 Krok 2: Analiza porównawcza
Z porównania z rynkiem wynika, że marże stosowane przez niezależnych dystrybutorów wynoszą minimum 20%.
🔹 Krok 3: Korekta
Aby dostosować się do marży rynkowej, firma obniża bazę kosztową:
Koszt bezpośredni: 50 zł
Koszt pośredni: 30 zł
Marża: 20 zł
Cena sprzedaży: 100 zł
Metoda koszt plus (Cost Plus Method – CPLM)
W tej metodzie cena ustalana jest jako suma poniesionych kosztów (baza kosztowa) i uzasadnionego narzutu. Stosowana najczęściej w przypadku podmiotów produkcyjnych, usługowych, wykonujących czynności o niższym poziomie ryzyka.
📌 Wzór na narzut (%):
[(Cena sprzedaży – koszt zakupu) / koszt zakupu] × 100%
Przykład 2: Usługa IT z narzutem
Spółka DataEngine sp. z o.o. z Krakowa wykonuje usługę programistyczną dla podmiotu powiązanego. Koszty bezpośrednie i pośrednie wyniosły 80 000 zł. Cena sprzedaży usługi została ustalona na 100 000 zł.
Narzut (%) = [(100 000 – 80 000) / 80 000] × 100% = 25%
Jeśli z analizy rynkowej wynika, że standardowy narzut za tego typu usługę to 30%, firma powinna skorygować cenę, np. podnieść ją do 104 000 zł, aby narzut wyniósł 30%.
Metoda marży transakcyjnej netto (Transactional Net Margin Method – TNMM)
To metoda analizująca zysk netto w relacji do bazy kosztowej, przychodów lub aktywów. W odróżnieniu od metody RPM czy CPLM, tutaj patrzymy na rentowność całej transakcji lub działalności.
🔸 Stosowana głównie, gdy trudno ustalić porównywalne ceny lub koszty.
Przykład 3: TNMM przy transakcji sprzedaży
Spółka Logixpro Sp. z o.o. eksportuje towary do spółki powiązanej w Niemczech. Jest podmiotem testowanym. Uzyskała zysk netto 50 000 zł przy bazie kosztowej 500 000 zł. Rentowność netto wynosi więc 10%.
Z analizy benchmarkingowej (porównanie z rynkiem) wynika, że podobne podmioty osiągają rentowność na poziomie 8%–12%. Wynik 10% mieści się w przedziale, zatem nie ma podstaw do korekty.
Metoda podziału zysku (Profit Split Method – PSM)
Stosowana w przypadku transakcji wysokiej złożoności, gdy obie strony wnoszą unikalne wkłady (np. własność intelektualna, know-how, patenty). Wyróżniamy dwie odmiany tej metody:
1. Analiza zysku resztowego
📌 Etap 1: przydzielenie zysku pokrywającego koszty transakcyjne zgodnie z udziałem kosztów.
📌 Etap 2: podział reszty zysku (rezydualnego) proporcjonalnie według innych kryteriów (np. wartości niematerialnych).
2. Analiza udziału funkcjonalnego (tzw. wagowanie)
📌 Etapy:
- Identyfikacja funkcji (produkcja, magazynowanie, transport, itd.)
- Ustalenie procentowego udziału funkcji w całej działalności
- Przyporządkowanie tych funkcji poszczególnym stronom transakcji
- Wyznaczenie udziału w zysku według wag
Przykład 4: Analiza udziału funkcji
Firma Apro Solutions Sp. z o.o. oraz jej partner technologiczny z Holandii prowadzą wspólny projekt IT. Funkcje i zaangażowanie stron przedstawiają się następująco:
Funkcja | Udział | Zaangażowanie Apro | Zaangażowanie Partnera | Udział w zysku Apro | Partner |
---|---|---|---|---|---|
Programowanie | 50% | 90% | 10% | 45% | 5% |
Hosting | 20% | 30% | 70% | 6% | 14% |
Sprzedaż | 30% | 20% | 80% | 6% | 24% |
Razem | 100% | 57% | 43% |
Podział zysku z projektu powinien zatem wynosić 57% dla Apro i 43% dla partnera.
Podsumowanie
✅ Wybór właściwej metody weryfikacji cen transferowych zależy od rodzaju transakcji, dostępności danych porównawczych i funkcji pełnionych przez strony.
✅ W przypadku dystrybutorów często sprawdza się metoda ceny odprzedaży, a w produkcji metoda koszt plus.
✅ Dla transakcji złożonych lub z elementami niematerialnymi stosuje się metodę podziału zysku.
✅ Niezależnie od wybranej metody, niezbędna jest dokumentacja oraz analiza porównawcza (benchmarking), która uzasadnia przyjęte parametry.
Podstawa prawna
- art. 11c ust. 1–7, art. 11d ust. 1–4 – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych
- art. 23w ust. 1–7 – ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
- Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie cen transferowych w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych
- Wytyczne OECD w sprawie cen transferowych dla przedsiębiorstw wielonarodowych i administracji podatkowych (OECD Transfer Pricing Guidelines)
Tematy porad zawartych w poradniku
- metody kalkulacji cen transferowych
- ceny transferowe 2025
- metody podstawowe ceny transferowe
- korekta cen transferowych
- analiza porównawcza i benchmarking