Prawo budowlane nie wybacza błędów – a zwłaszcza lekceważenia przepisów. Choć samowola budowlana od 2020 r. nie jest już przestępstwem, to nadal może skutkować dotkliwą grzywną, a nawet ograniczeniem lub pozbawieniem wolności. Z tego poradnika dowiesz się:
- jakie kary przewiduje obecne prawo budowlane,
- które działania są wykroczeniami, a które przestępstwami,
- w jakich przypadkach odpowiadasz jako inwestor, wykonawca lub właściciel nieruchomości,
- jak interpretować nowe przepisy dotyczące „domu bez formalności”.
Naruszenia Prawa budowlanego – czy to jeszcze przestępstwo?
📌 Po nowelizacji z 13 lutego 2020 r. samowola budowlana nie jest już przestępstwem, lecz wykroczeniem – zgodnie z art. 93 pkt 13 ustawy – Prawo budowlane. Wcześniej, do 2020 r., samowola była penalizowana jako występek (art. 90), za który groziła:
- grzywna,
- kara ograniczenia wolności,
- lub pozbawienie wolności do 2 lat.
Od 2020 r. całość przepisów karnych została uproszczona i przeniesiona do art. 91–93 Prawa budowlanego. To nie oznacza, że naruszenia przepisów są bagatelizowane – nadal mogą prowadzić do surowych konsekwencji.
⚠️ Co grozi za konkretne naruszenia Prawa budowlanego?
Art. 91 – najcięższe naruszenia (przestępstwa)
Osoba, która:
- udaremnia działania organów nadzoru budowlanego,
- pełni samodzielną funkcję techniczną bez odpowiednich uprawnień,
📄 podlega karze grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku.
🧩 Przykład praktyczny:
Inżynier z Warszawy, pan Andrzej, prowadził nadzór nad budową hali magazynowej bez aktualnych uprawnień budowlanych (jego decyzja o nadaniu uprawnień została uchylona). W trakcie kontroli próbował zablokować inspektorów PINB. Prokurator oskarżył go o przestępstwo z art. 91 – grozi mu kara do roku więzienia.
Art. 92 – wykroczenia w razie katastrof, utrudniania kontroli i ignorowania decyzji
Ten przepis obejmuje przypadki, gdy np. inwestor:
- nie zgłasza katastrofy budowlanej (art. 75 lub 79),
- nie usuwa niebezpiecznych usterek (art. 70 ust. 1),
- utrudnia pracę inspektorów,
- nie stosuje się do decyzji administracyjnych mimo zastosowania egzekucji.
📄 Grozi kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.
🧩 Przykład praktyczny:
Właściciel budynku mieszkalnego w Zabrzu nie poinformował o pęknięciach stropów mimo obowiązku wynikającego z art. 75 pr. bud. W trakcie kontroli twierdził, że „to tylko drobne rysy”. Organ skierował sprawę do sądu rejonowego – grozi mu kara do 5 000 zł.
Art. 93 – szeroki katalog wykroczeń
To najobszerniejszy przepis – obejmuje m.in.:
- brak pozwolenia lub zgłoszenia,
- istotne odstępstwa od projektu,
- niewłaściwe wyroby budowlane,
- zmiana sposobu użytkowania bez zgłoszenia,
- brak wymaganych dokumentów (np. książki obiektu budowlanego),
- złożenie fałszywego oświadczenia przy „domu bez formalności”.
📄 Grozi kara grzywny od 20 do 5000 zł (art. 24 § 1 k.w.).
🧩 Przykład praktyczny:
Pani Karolina wybudowała domek letniskowy w systemie „na zgłoszenie 70 m²”. W oświadczeniu do PINB po zakończeniu budowy wpisała, że powierzchnia użytkowa wynosi 68 m² – jednak z kontroli wynikało, że przekroczyła 74 m². Złożenie fałszywego oświadczenia to wykroczenie – art. 93 pkt 14.
Art. 91a – stan techniczny obiektu
Ten przepis dotyczy właścicieli i zarządców obiektów – jeśli:
- nie utrzymują obiektu w należytym stanie (art. 61),
- nie zapewniają bezpieczeństwa użytkowania,
mogą ponieść karę grzywny nie niższą niż 100 stawek dziennych, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do roku.
⚖️ Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9.02.2021 r. (P 15/17) uchylił fragment przepisu dotyczący „użytkowania obiektu w sposób niezgodny z przepisami”. Obecnie planowana jest nowelizacja (projekt UD22 z lutego 2024 r.).
Czy wykroczenie budowlane można popełnić nieumyślnie?
Tak. Zgodnie z art. 5 Kodeksu wykroczeń, wykroczenia można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie, o ile ustawa nie stanowi inaczej. W przypadku art. 92 i 93 Prawa budowlanego nie ma ograniczenia – więc także błąd inwestora może prowadzić do odpowiedzialności.
📄 Wyjątki: niektóre czyny, takie jak utrudnianie czynności organów lub ignorowanie decyzji mimo egzekucji administracyjnej, muszą być popełnione umyślnie.
📚 Podstawa prawna
- art. 5 – Kodeks wykroczeń
- art. 24 § 1 – Kodeks wykroczeń
- art. 91, art. 91a, art. 92, art. 93 – ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2023 r. poz. 1115 ze zm.)
🔖 Tematy porad zawartych w poradniku:
- odpowiedzialność karna za samowolę budowlaną
- wykroczenia budowlane 2025
- grzywna za błędy w zgłoszeniu budowy