Właściwość organów podatkowych jest jednym z kluczowych elementów zasady legalizmu. Oznacza to, że każdy organ podatkowy może działać wyłącznie w granicach określonych ustawą. Jednak w praktyce zdarzają się sytuacje, gdy dla sprawności postępowania konieczne jest przekazanie danej sprawy innemu organowi. Wtedy mamy do czynienia z tzw. właściwością delegacyjną.
Poniżej wyjaśniamy, kiedy i na jakich zasadach możliwe jest takie przekazanie, kto może o tym zdecydować oraz jakie skutki prawne ma delegowanie sprawy.
Na czym polega właściwość delegacyjna?
Zgodnie z zasadą legalizmu organy podatkowe mogą działać wyłącznie w zakresie wyznaczonym przez przepisy prawa. Oznacza to, że każdy organ ma określoną właściwość rzeczową i miejscową, a decyzje wydane przez organ niewłaściwy nie wywołują skutków prawnych.
Jednakże ustawodawca, kierując się względami praktycznymi i potrzebą zapewnienia sprawności postępowań, dopuścił wyjątek od tej zasady — możliwość przekazania sprawy innemu organowi, czyli delegowanie właściwości.
Delegacja nie oznacza zmiany zasad ogólnej właściwości, lecz jednorazowe lub szczególne przekazanie prowadzenia danej sprawy określonemu organowi, jeśli sprzyja to efektywności postępowania lub zapewnia jego bezstronność.
Delegowanie w postępowaniach i kontrolach dotyczących wielu podatników
W praktyce delegowanie właściwości często ma miejsce przy kontrolach podatkowych obejmujących kilku podatników z różnych województw czy urzędów skarbowych.
Zgodnie z art. 18 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli prowadzenie kontroli lub postępowania przez organ właściwy miejscowo dla jednego z podatników może usprawnić działania, Szef Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) może wyznaczyć inny organ do przeprowadzenia czynności.
Przykładowo, gdy kilka firm z różnych regionów Polski jest powiązanych kapitałowo i istnieje podejrzenie przestępstwa skarbowego, Szef KAS może wyznaczyć jednego naczelnika urzędu skarbowego do przeprowadzenia całej kontroli, aby uniknąć rozproszenia działań i przyspieszyć proces.
📌 Przykład praktyczny:
Spółka „NordTech” z Gdańska, spółka „CentralInvest” z Warszawy i spółka „SouthTrade” z Krakowa są powiązane osobowo i uczestniczą w tym samym łańcuchu dostaw. W toku kontroli pojawia się podejrzenie zaniżania podatku VAT. Szef KAS może wyznaczyć naczelnika urzędu celno-skarbowego w Warszawie do prowadzenia jednej, wspólnej kontroli wobec wszystkich tych podmiotów.
Przekazanie sprawy do urzędu celno-skarbowego
W określonych sytuacjach organ podatkowy pierwszej instancji (np. naczelnik urzędu skarbowego) może przekazać prowadzenie postępowania do naczelnika urzędu celno-skarbowego.
Dzieje się tak, gdy informacje pozyskane przez urząd skarbowy z banków lub instytucji finansowych nie pozwalają na pełne wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy (na podstawie art. 182 Ordynacji podatkowej). Wtedy postępowanie może prowadzić organ celno-skarbowy, który ma szersze uprawnienia dochodzeniowe.
Co istotne, czynności dotychczas podjęte przez urząd skarbowy zachowują moc, więc postępowanie nie jest wszczynane od nowa.
Delegowanie z powodu wyłączenia organu
Kolejnym przypadkiem, w którym dochodzi do delegowania właściwości, jest sytuacja, gdy organ nie może rozpatrzyć sprawy z powodu wyłączenia (np. konfliktu interesów).
Zgodnie z art. 130 § 1–5 Ordynacji podatkowej:
- jeśli wyłączony jest naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego – nowy organ wyznacza dyrektor izby administracji skarbowej,
- jeśli wyłączenie dotyczy sprawy, w której stroną jest sam dyrektor izby administracji skarbowej – organ właściwy wyznacza Szef Krajowej Administracji Skarbowej,
- jeśli wyłączenie dotyczy organów samorządowych (np. wójta, burmistrza, starosty) – organ właściwy wyznacza samorządowe kolegium odwoławcze (SKO),
- a gdy SKO nie może rozpoznać sprawy z powodu braku pełnego składu – organ wyznacza Prezes Rady Ministrów.
Wznowienie postępowania – delegowanie organu przez organ wyższego stopnia
Właściwość delegacyjna ma zastosowanie także przy wznowieniu postępowania podatkowego.
Zgodnie z art. 244 § 2 Ordynacji podatkowej, jeśli wznowienie następuje z powodu błędu lub działania organu, który wcześniej wydał decyzję, organ wyższego stopnia wyznacza inny organ równorzędny do ponownego rozpatrzenia sprawy.
📄 Przykład:
Jeżeli decyzję wydał dyrektor izby administracji skarbowej w Katowicach, a postępowanie wznowiono z powodu jego błędu, Szef KAS może wyznaczyć dyrektora izby administracji skarbowej w Krakowie do dalszego prowadzenia postępowania.
Dodatkowo, jeśli w toku wznowionego postępowania pojawią się okoliczności uzasadniające zastosowanie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, sprawę może przejąć bezpośrednio Szef KAS.
Delegowanie czynności przez organ odwoławczy
Zgodnie z art. 229 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy, rozpatrując odwołanie, może:
- samodzielnie przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe, lub
- zlecić jego przeprowadzenie organowi pierwszej instancji.
Oznacza to, że delegowanie w tym przypadku nie jest przekazaniem całej sprawy, lecz powierzeniem wykonania określonych czynności (np. przesłuchania świadka, zebrania dokumentów).
Forma przekazania sprawy
Przekazanie sprawy w ramach właściwości delegacyjnej odbywa się w formie postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie.
Nie oznacza to jednak, że decyzji o delegowaniu nie można zakwestionować. Strona może podnieść zarzut niewłaściwego przekazania sprawy w odwołaniu od decyzji kończącej postępowanie lub w skardze do sądu administracyjnego.
Powierzenie prowadzenia spraw samorządowi
Warto odróżnić delegowanie właściwości od powierzenia prowadzenia spraw przez organ podatkowy (np. naczelnika urzędu skarbowego) jednostce samorządu terytorialnego lub związkowi gmin.
Takie powierzenie może nastąpić tylko wtedy, gdy odrębne przepisy wyraźnie na to zezwalają i odbywa się na podstawie porozumienia między organem podatkowym a jednostką samorządu (art. 13 § 2 Ordynacji podatkowej).
Podstawa prawna
- art. 18, 182, 229, 130, 244 § 2 – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2024 r., poz. 295 ze zm.)
- art. 13 § 2 – Ordynacja podatkowa
Tematy zawarte w poradniku
- właściwość delegacyjna w postępowaniu podatkowym
- przekazanie sprawy innemu organowi podatkowemu
- wyłączenie organu podatkowego a delegowanie
- wznowienie postępowania i wyznaczenie organu
- różnica między delegowaniem a powierzeniem sprawy