Wraz z nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego z 13 lutego 2020 r. wprowadzono do polskiej procedury cywilnej nowe rozwiązania procesowe w sprawach dotyczących własności intelektualnej. Jednym z najważniejszych z nich jest powództwo wzajemne – szczególna instytucja procesowa, która daje pozwanemu dodatkowe możliwości obrony, a także pozwala mu aktywnie podważać prawa ochronne przysługujące powodowi.
Poniżej omawiamy szczegółowo zasady funkcjonowania powództwa wzajemnego, jego dopuszczalność, terminy wniesienia, wymogi formalne oraz przebieg postępowania.
Ogólne zasady powództwa wzajemnego
Powództwo wzajemne zostało uregulowane w art. 479122–479128 k.p.c. i stanowi instrument procesowy służący pozwanemu lub potencjalnemu pozwanemu w sprawach własności intelektualnej. Jego głównym celem jest umożliwienie zakwestionowania ważności praw ochronnych na znaki towarowe lub praw z rejestracji wzorów przemysłowych, które zostały udzielone przez Urząd Patentowy RP.
Choć sama instytucja powództwa wzajemnego nie jest nowa i funkcjonuje w procedurze cywilnej na podstawie art. 204 k.p.c., to w kontekście spraw własności intelektualnej otrzymała szczególne zastosowanie.
Istota tego rozwiązania polega na tym, że pozwany w procesie może w odpowiedzi na roszczenia powoda wytoczyć wobec niego powództwo wzajemne. W efekcie:
- powód w postępowaniu głównym staje się jednocześnie pozwanym w sprawie wzajemnej,
- pozwany z postępowania głównego staje się powodem w sprawie wzajemnej.
Dzięki temu sąd w ramach jednego postępowania rozpatruje nie tylko kwestię naruszenia prawa, ale również jego ważność.
📄 Podstawa prawna: art. 204 k.p.c., art. 479122–479128 k.p.c.
Dopuszczalność wniesienia powództwa wzajemnego
Powództwo wzajemne w sprawach własności intelektualnej można wnieść tylko w określonych sytuacjach. Jest ono dopuszczalne, jeśli obejmuje:
- żądanie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy,
- żądanie stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy,
- żądanie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego.
Zakres zastosowania powództwa wzajemnego jest jednak szerszy. Na podstawie art. 479122 § 2 k.p.c. przepisy te stosuje się również odpowiednio do żądań dotyczących:
- unieważnienia lub stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na wspólny znak towarowy,
- wspólnego prawa ochronnego na znak towarowy,
- prawa ochronnego na znak towarowy gwarancyjny,
- uznania na terytorium RP ochrony międzynarodowego znaku towarowego,
- uznania na terytorium RP ochrony międzynarodowego wzoru przemysłowego.
W praktyce oznacza to, że pozwany w sprawie o naruszenie znaku towarowego może domagać się jego unieważnienia w drodze powództwa wzajemnego. Alternatywnie nadal ma prawo wystąpić z wnioskiem o unieważnienie tego prawa bezpośrednio do Urzędu Patentowego RP.
⚠️ Ważne ograniczenie: Powództwo wzajemne dotyczy wyłącznie spraw o naruszenie prawa do znaku towarowego lub wzoru przemysłowego. W odniesieniu do innych praw własności przemysłowej – jak np. patenty czy prawa ochronne na wzory użytkowe – kompetencje pozostają przy Urzędzie Patentowym RP.
📄 Podstawa prawna: art. 479122 § 1–2 k.p.c.
Termin wniesienia powództwa wzajemnego
W przepisach szczególnych dotyczących własności intelektualnej nie określono odrębnych terminów na wniesienie powództwa wzajemnego. Dlatego stosuje się zasady ogólne z art. 204 § 1 k.p.c.
Powództwo wzajemne można wnieść:
- w odpowiedzi na pozew,
- w sprzeciwie od wyroku zaocznego,
- najpóźniej na pierwszej rozprawie, na którą pozwany został wezwany lub zawiadomiony.
Oznacza to, że od chwili doręczenia pozwu do zakończenia pierwszej rozprawy pozwany ma możliwość wytoczenia powództwa wzajemnego. Po upływie tego momentu możliwość taka przepada.
📄 Podstawa prawna: art. 204 § 1 k.p.c.
Przebieg postępowania w razie wniesienia powództwa wzajemnego
Po wniesieniu powództwa wzajemnego sąd ma obowiązek zwrócić się do Prezesa Urzędu Patentowego RP o informację, czy przed tym organem już toczy się sprawa dotycząca unieważnienia lub stwierdzenia wygaśnięcia prawa, którego dotyczy pozew wzajemny.
Prezes Urzędu Patentowego RP udziela informacji niezwłocznie – w formie pisemnej lub elektronicznej.
📄 Podstawa prawna: art. 479126 § 1–2 k.p.c.
Dwa możliwe scenariusze
- Brak postępowania przed Urzędem Patentowym RP
Jeśli Urząd Patentowy potwierdzi, że nie toczy się żadne postępowanie dotyczące danego prawa:- sąd własności intelektualnej rozpoznaje powództwo wzajemne,
- w pierwszej kolejności bada ważność prawa (np. znaku towarowego),
- a następnie rozstrzyga o roszczeniach z pozwu głównego.
- Sprawa już toczy się przed Urzędem Patentowym RP
Jeśli Prezes Urzędu Patentowego poinformuje, że sprawa o unieważnienie lub wygaśnięcie prawa już się toczy:- sąd zawiesza postępowanie sądowe do czasu prawomocnego zakończenia postępowania administracyjnego.
📄 Podstawa prawna: art. 479126 § 3 k.p.c.
Zawieszenie postępowania przez sąd
Mechanizm zawieszenia postępowania został wprowadzony, aby uniknąć sytuacji, w której te same sprawy byłyby równocześnie rozpoznawane przez:
- Urząd Patentowy RP i sąd administracyjny, oraz
- sąd cywilny.
Dzięki temu rozstrzygnięcia nie dublują się ani nie pozostają w sprzeczności.
Drugi przypadek obligatoryjnego zawieszenia postępowania cywilnego występuje wówczas, gdy:
- toczy się inne postępowanie cywilne, obejmujące to samo żądanie, którego dotyczy powództwo wzajemne.
📄 Podstawa prawna: art. 479127 k.p.c.
Odrzucenie pozwu wzajemnego
Sąd własności intelektualnej odrzuci pozew wzajemny, jeżeli:
- Urząd Patentowy RP wydał już prawomocną decyzję dotyczącą tego samego prawa i tej samej podstawy (np. unieważnienia tego samego znaku).
W takiej sytuacji powództwo wzajemne jest bezprzedmiotowe, ponieważ kwestia ważności prawa została już rozstrzygnięta.
Przykład praktyczny
Firma MarkPoint sp. z o.o. pozwała przedsiębiorstwo DesignPro sp. k. za naruszenie prawa do wzoru przemysłowego. Pozwany wniósł powództwo wzajemne, żądając unieważnienia tego wzoru.
Sąd zwrócił się do Prezesa Urzędu Patentowego RP o informację, czy sprawa o unieważnienie wzoru już się toczy. Urząd odpowiedział, że takie postępowanie zostało wszczęte kilka miesięcy wcześniej.
W związku z tym sąd zawiesił postępowanie cywilne do czasu prawomocnego zakończenia sprawy przed Urzędem Patentowym.
Podstawa prawna
- art. 204 k.p.c. – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 479122–479128 k.p.c. – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 187 k.p.c. – Kodeks postępowania cywilnego
- art. 130 § 1–2 k.p.c. – Kodeks postępowania cywilnego
Tematy porad zawarte w poradniku
- powództwo wzajemne w postępowaniu w sprawach własności intelektualnej
- dopuszczalność i terminy wniesienia pozwu wzajemnego
- wymogi formalne pozwu wzajemnego w sprawach o znaki towarowe i wzory przemysłowe
- zawieszenie i odrzucenie powództwa wzajemnego przez sąd
- przebieg postępowania w sprawach o unieważnienie prawa ochronnego