Znaki towarowe są jednym z najważniejszych narzędzi budowania pozycji przedsiębiorstwa na rynku. Dzięki nim klienci mogą odróżniać towary i usługi poszczególnych firm, a przedsiębiorcy chronić swoją markę przed nieuczciwą konkurencją. W polskim prawie wyróżnia się różne rodzaje znaków towarowych – ich klasyfikacja zależy m.in. od przedmiotu identyfikacji, stopnia znajomości czy podmiotów uprawnionych do ich używania.
Poniższy poradnik omawia wszystkie podstawowe kryteria podziału znaków towarowych przewidziane w polskim systemie prawnym, wraz z przykładami i odwołaniami do orzecznictwa.
Podział znaków towarowych według kryterium przedmiotu identyfikacji
Znak towarowy
Znak towarowy służy do odróżniania towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innych podmiotów gospodarczych. Definicja ustawowa wskazuje szeroki katalog tego, co należy rozumieć jako „towary”:
„art. 120 ust. 3 pkt 2 – Prawo własności przemysłowej: ilekroć w ustawie jest mowa o towarach, rozumie się przez to w szczególności wyroby przemysłowe, rzemieślnicze, płody rolne oraz produkty naturalne, zwłaszcza wody, minerały, surowce.”
👉 Oznacza to, że znakiem towarowym mogą być objęte zarówno produkty przemysłowe, jak i rolne czy naturalne.
Przykład: Firma „Słodki Urok” z Lublina produkuje ręcznie wytwarzane praliny i rejestruje logo przedstawiające kakao z nazwą firmy. Dzięki temu konsumenci łatwo odróżniają jej wyroby od konkurencyjnych czekoladek.
Znak usługowy
Znakiem usługowym oznacza się usługi, które mają być odróżniane od usług innych przedsiębiorstw.
„art. 120 ust. 3 pkt 1 – Prawo własności przemysłowej: ilekroć w ustawie jest mowa o znakach towarowych, rozumie się przez to także znaki usługowe.”
Przykład: Biuro turystyczne „TravelTime” z Poznania rejestruje znak usługowy w postaci charakterystycznego logo globusa. Dzięki temu klienci kojarzą jego ofertę wyjazdów z konkretnym przedsiębiorstwem.
Podział znaków towarowych według kryterium stopnia powszechnej znajomości
Zakres ochrony znaku zależy w dużej mierze od tego, jak szeroko jest on rozpoznawalny wśród potencjalnych odbiorców.
Znak zwykły
To najprostszy rodzaj znaku, który pozwala na odróżnienie towaru w obrocie, choć nie cieszy się szczególną renomą. Jego ochrona jest ograniczona, ale przedsiębiorca może dochodzić roszczeń w razie prób naśladownictwa przez konkurencję.
Przykład: Piekarnia „Złoty Bochenek” z Olsztyna posługuje się prostym oznaczeniem słownym. Klienci lokalni rozpoznają jej chleb, jednak marka nie ma ogólnopolskiej rozpoznawalności.
Znak powszechnie znany (notoryjny)
Taki znak nie wymaga rejestracji – jest chroniony, gdy w wyniku jego używania stał się powszechnie znany. O jego notoryjności decyduje rozpoznawalność wśród potencjalnych nabywców na terytorium całego kraju.
Orzecznictwo wskazuje, że:
- nie wystarczy znajomość znaku tylko w jednym mieście lub regionie,
- znajomość może wynikać m.in. z intensywnej reklamy (np. w telewizji).
Wyrok WSA w Warszawie z 8.08.2007 r., VI SA/Wa 757/07; wyrok NSA z 7.05.2008 r., II GSK 493/07.
Przykład: Marka napoju „Orzeźwienie+” po wieloletniej emisji spotów reklamowych w telewizji i sponsorowaniu wydarzeń sportowych zyskała status znaku powszechnie znanego.
Znak renomowany
Renoma znaku opiera się na stopniu jego rozpoznawalności wśród „znacznej części kręgu odbiorców”, ale również na sile jego pozycji rynkowej. Kryteria oceny obejmują m.in.:
- udział w rynku,
- zasięg geograficzny i czas używania,
- intensywność promocji,
- nakłady na reklamę.
Ochrona znaków renomowanych wykracza poza zasadę specjalizacji – oznacza to, że mogą być chronione także przed używaniem w odniesieniu do towarów czy usług z zupełnie innych branż.
Wyrok ETS z 14.09.1999 r., C-375/97 (General Motors v. Yplon SA); wyrok NSA z 21.06.2017 r., II GSK 2782/15.
Przykład: Marka luksusowych kosmetyków „Bellezza” uzyskała status znaku renomowanego i jest chroniona również przed używaniem jej oznaczeń np. dla odzieży czy elektroniki.
Znak sławny
Najwyższy poziom rozpoznawalności – znak nie tylko bardzo znany, ale także utożsamiany z wyjątkową jakością.
Przykład: Globalna marka elektroniki „FutureTech”, której logo jest rozpoznawalne na całym świecie i kojarzy się z innowacyjnością i najwyższą klasą produktów.
Podział znaków towarowych według kryterium podmiotu używającego
Większość znaków towarowych jest używana przez pojedynczych przedsiębiorców w celu odróżnienia ich towarów lub usług od konkurencji. Jednak Prawo własności przemysłowej przewiduje także możliwość wspólnego korzystania z oznaczeń przez kilka podmiotów gospodarczych. Wyróżnia się tu trzy rozwiązania:
- wspólny znak towarowy,
- znak towarowy gwarancyjny,
- wspólne prawo ochronne.
Wspólny znak towarowy
Wspólny znak towarowy służy do oznaczania towarów lub usług pochodzących od przedsiębiorców zrzeszonych w ramach organizacji albo od osób uprawnionych na podstawie przepisów prawa publicznego.
*„art. 136 ust. 1 – Prawo własności przemysłowej: wspólny znak towarowy przeznaczony jest do odróżniania towarów w przypadku:
- organizacji – jej członków,
- osoby prawnej działającej na podstawie przepisów prawa publicznego – osób upoważnionych do używania tego znaku na podstawie regulaminu używania znaku – od towarów innych przedsiębiorstw.”*
Uprawnienie do używania wspólnego znaku towarowego mają:
- organizacje i ich członkowie (np. fundacje, stowarzyszenia, spółdzielnie, izby gospodarcze),
- osoby prawne działające na podstawie prawa publicznego (np. gminy, związki gmin, partie polityczne, wspólnoty mieszkaniowe).
⚠️ Warunkiem korzystania z takiego znaku jest przestrzeganie zasad określonych w regulaminie, przyjętym przez organizację lub osobę prawną. Regulamin powinien precyzyjnie określać m.in.:
- zasady używania znaku i konsekwencje ich naruszenia,
- osoby uprawnione do korzystania,
- warunki członkostwa w organizacji.
Brak regulaminu lub jego sprzeczność z porządkiem publicznym, dobrymi obyczajami czy możliwość wprowadzenia odbiorców w błąd mogą skutkować odmową udzielenia prawa ochronnego.
„art. 136¹ – Prawo własności przemysłowej”
Wspólny znak może być także przeniesiony na zrzeszonych w organizacji przedsiębiorców – wówczas uzyskują oni wspólne prawo ochronne.
„art. 162 ust. 3 – Prawo własności przemysłowej”
Przykład: „Stowarzyszenie Miodów Mazurskich” rejestruje wspólny znak towarowy w postaci charakterystycznego emblematu pszczoły. Każdy członek stowarzyszenia może oznaczać nim swoje miody, o ile przestrzega regulaminu znaku.
Znak towarowy gwarancyjny
Znak towarowy gwarancyjny pełni szczególną funkcję – potwierdza, że dane towary spełniają określone kryteria jakościowe lub inne właściwości wskazane w regulaminie znaku. Co istotne, właściciel takiego znaku nie może prowadzić działalności gospodarczej obejmującej dostarczanie certyfikowanych towarów.
„art. 136² ust. 1 – Prawo własności przemysłowej: znak towarowy gwarancyjny przeznaczony jest do odróżniania towarów, które zostały certyfikowane przez uprawnionego do tego znaku, w szczególności w zakresie użytego materiału, sposobu produkcji towarów, ich jakości, precyzji lub innych właściwości, od towarów, które nie są w ten sposób certyfikowane.”
Regulamin znaku gwarancyjnego musi określać m.in.:
- osoby uprawnione do używania,
- cechy towarów podlegające certyfikacji,
- sposób badania i nadzorowania tych cech,
- zasady używania znaku i sankcje za ich naruszenie.
„art. 136² ust. 4 oraz art. 138 ust. 4 – Prawo własności przemysłowej”
Uprawniony do znaku nie może odmówić prawa jego używania osobom spełniającym kryteria regulaminu, o ile brak ku temu ważnych powodów.
„art. 136² ust. 5 – Prawo własności przemysłowej”
Przykład: Fundacja „EkoCert” z Katowic rejestruje znak gwarancyjny „BIO Certyfikat Polska” dla producentów żywności ekologicznej. Rolnicy, którzy spełniają wymagania fundacji, mogą oznaczać swoje produkty tym znakiem, co daje konsumentom pewność jakości i ekologicznego pochodzenia.
Wspólne prawo ochronne
Znak towarowy może być także objęty wspólnym prawem ochronnym, jeśli został zgłoszony równocześnie przez kilku przedsiębiorców.
„art. 122 ust. 1–2 – Prawo własności przemysłowej: zasady używania znaku towarowego na podstawie wspólnego prawa ochronnego określa regulamin znaku przyjęty przez osoby, w tym przedsiębiorców, którzy zgłosili go wspólnie.”
W takim przypadku znak jest indywidualnym oznaczeniem, ale chronionym wspólnie. Każdy współuprawniony może używać go we własnym zakresie i samodzielnie dochodzić roszczeń w razie naruszenia prawa ochronnego.
W sprawach nieuregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych.
„art. 159 – Prawo własności przemysłowej”
📌 W projektach legislacyjnych pojawiły się propozycje zniesienia tej instytucji, co miałoby przyspieszyć procedury i pozostawić przedsiębiorcom swobodę kształtowania stosunków prawnych poprzez umowy.
Przykład: Trzech producentów serów góralskich z Podhala wspólnie rejestruje znak „Oscypek Podhalański”. Każdy z nich może używać go niezależnie, a także bronić swoich praw w razie naruszenia przez konkurencję.
Podstawa prawna
- art. 120 ust. 3 pkt 1–2 – Prawo własności przemysłowej
- art. 122 ust. 1–2 – Prawo własności przemysłowej
- art. 136 ust. 1, ust. 11 – Prawo własności przemysłowej
- art. 136¹ – Prawo własności przemysłowej
- art. 136² ust. 1, ust. 4–5 – Prawo własności przemysłowej
- art. 136³ ust. 1 – Prawo własności przemysłowej
- art. 138 ust. 3–4 – Prawo własności przemysłowej
- art. 159 – Prawo własności przemysłowej
- art. 162 ust. 3 – Prawo własności przemysłowej
Tematy porad zawarte w poradniku (SEO)
- rodzaje znaków towarowych w Polsce
- różnice między znakiem towarowym a usługowym
- ochrona znaków notoryjnych i renomowanych
- wspólny znak towarowy i znak gwarancyjny – zasady stosowania
- wspólne prawo ochronne do znaku towarowego