Prawo do publicznego udostępniania utworów to jedno z kluczowych zagadnień prawa autorskiego w dobie internetu. W ostatnich latach Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wielokrotnie zajmował stanowisko w sprawach dotyczących tego, jak należy rozumieć i stosować to prawo, zwłaszcza w kontekście nowych technologii i internetu. W niniejszym poradniku omawiamy najważniejsze tezy wynikające z orzecznictwa TSUE, wskazując, kiedy dochodzi do publicznego udostępniania utworów, kto jest uznawany za „publiczność” oraz co oznacza pojęcie „nowej publiczności”.
Czym jest publiczne udostępnianie utworu?
Dyrektywa 2001/29/WE o prawie autorskim w społeczeństwie informacyjnym przewiduje szerokie rozumienie prawa publicznego udostępniania utworów. Zgodnie z motywem 23 tej dyrektywy:
„prawo do publicznego udostępniania utworu należy rozumieć w szerszym znaczeniu, jako obejmujące każde udostępnianie utworu odbiorcom nieznajdującym się w miejscu, z którego przekazywanie pochodzi. Prawo to obejmuje każdą publiczną transmisję lub retransmisję utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym nadawanie programów; prawo to nie powinno obejmować żadnych innych działań.”
TSUE w swoim orzecznictwie stosuje dwuetapowy test:
- Czy doszło do jakiejkolwiek formy udostępnienia (np. transmisji, retransmisji, zamieszczenia linku)?
- Czy udostępnienie miało charakter publiczny?
Co istotne, prawo publicznego udostępniania nie obejmuje sytuacji, gdy utwór jest wykonywany lub prezentowany bezpośrednio przed publicznością (np. koncert na żywo).
📄 Wyrok TSUE z 24.11.2011 r., C-283/10, Circul Globus București v. UCMR – ADA, EU:C:2011:772.
Jak rozumieć pojęcie „publiczność”?
TSUE przyjął szerokie podejście do pojęcia publiczności. Oznacza ono nieokreśloną liczbę potencjalnych odbiorców, którzy nie muszą znajdować się w jednym miejscu i czasie. W praktyce za publiczne udostępnienie uznano m.in.:
- udostępnianie utworów w pokojach hotelowych 📄 wyrok TSUE z 7.12.2006 r., C-306/05, SGAE v. Rafael Hoteles SA, EU:C:2006:764,
- odtwarzanie muzyki w ośrodku rehabilitacyjnym 📄 wyrok TSUE z 31.05.2016 r., C-117/15, Reha Training v. GEMA, EU:C:2016:379.
Kluczowe są dwa kryteria:
- nieokreślona liczba odbiorców – nie jest to zamknięta, prywatna grupa,
- znacząca liczba odbiorców – nie chodzi o jednostkowe przypadki, lecz potencjalnie szeroką publiczność.
📄 Wyrok TSUE z 2.06.2005 r., C-89/04, Mediakabel BV v. Commissariaat voor de Media, EU:C:2005:348.
📄 Wyrok TSUE z 14.07.2005 r., C-192/04, Lagardère Active Broadcast v. SPRE i GVL, EU:C:2005:475.
Pojęcie „nowej publiczności”
Szczególnie ważnym orzeczeniem był wyrok TSUE z 13.02.2014 r. w sprawie C-466/12, Svensson i in. v. Retriever Sverige AB.
Stan faktyczny:
Szwedzka spółka Retriever Sverige zamieszczała na swojej stronie internetowej linki prowadzące do artykułów prasowych dostępnych na innych stronach internetowych. Nie uzyskała jednak zgody autorów na takie działanie.
Pytanie prawne:
Czy udostępnienie linków stanowi publiczne udostępnianie chronionych utworów?
Stanowisko TSUE:
- Tak – umieszczenie hiperlinku stanowi formę „udostępnienia”, ponieważ umożliwia odbiorcy dostęp do chronionego utworu.
- Ale – nie jest to publiczne udostępnianie, jeśli link odsyła do treści, które są swobodnie dostępne na stronie internetowej, ponieważ nie dochodzi wówczas do skierowania utworu do nowej publiczności.
👉 „Nowa publiczność” to taka, której nie uwzględnił uprawniony, wyrażając zgodę na pierwotne udostępnienie.
Inaczej byłoby, gdyby link umożliwiał ominięcie zabezpieczeń (np. paywallu). W takim przypadku link faktycznie kierowałby utwór do nowej grupy odbiorców, którzy nie byli brani pod uwagę przy udzielaniu pierwotnej zgody.
Praktyczny przykład
Firma WebInfo Polska sp. z o.o. prowadzi serwis agregujący wiadomości. Publikuje tam linki do artykułów prasowych, które znajdują się na otwartych stronach wydawców. W takim przypadku – zgodnie z wyrokiem TSUE – nie dochodzi do naruszenia prawa autorskiego, ponieważ nie występuje nowa publiczność.
Inaczej byłoby, gdyby WebInfo zamieściła linki umożliwiające dostęp do artykułów dostępnych jedynie dla abonentów serwisu wydawcy – wtedy udostępnienie miałoby charakter publiczny wobec nowej grupy odbiorców, co wymagałoby zgody autorów.
Podstawa prawna
- motyw 23 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r.
- art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 2022 poz. 2509 z późn. zm.)
- 📄 Wyrok TSUE z 24.11.2011 r., C-283/10, Circul Globus București v. UCMR – ADA, EU:C:2011:772
- 📄 Wyrok TSUE z 7.12.2006 r., C-306/05, SGAE v. Rafael Hoteles SA, EU:C:2006:764
- 📄 Wyrok TSUE z 31.05.2016 r., C-117/15, Reha Training v. GEMA, EU:C:2016:379
- 📄 Wyrok TSUE z 2.06.2005 r., C-89/04, Mediakabel BV v. Commissariaat voor de Media, EU:C:2005:348
- 📄 Wyrok TSUE z 14.07.2005 r., C-192/04, Lagardère Active Broadcast v. SPRE i GVL, EU:C:2005:475
- 📄 Wyrok TSUE z 13.02.2014 r., C-466/12, Svensson i in. v. Retriever Sverige AB, EU:C:2014:76
Tematy porad zawarte w poradniku
- prawo do publicznego udostępniania utworów w orzecznictwie TSUE
- pojęcie „publiczności” w prawie autorskim
- nowa publiczność w kontekście hiperlinków
- prawo autorskie a internet i nowe technologie