Członkowie zarządu spółek kapitałowych muszą liczyć się z tym, że oprócz odpowiedzialności cywilnej czy administracyjnej mogą ponosić także odpowiedzialność karnoskarbową. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy – nawet nieumyślnie – nie dopilnują nadzoru nad przestrzeganiem przepisów podatkowych i innych reguł związanych z działalnością spółki. Taką odpowiedzialność przewiduje art. 84 § 1 Kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.).
W niniejszym poradniku wyjaśniam, kiedy członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność karnoskarbową, jakie są jej przesłanki i konsekwencje oraz jak w praktyce minimalizować ryzyko.
Kiedy zarząd odpowiada karnoskarbowo?
Zgodnie z art. 84 § 1 k.k.s. odpowiedzialność karnoskarbowa dotyczy sytuacji, gdy osoba zobowiązana do nadzoru nie dopełniła swoich obowiązków, a w konsekwencji podwładny popełnił czyn zabroniony wymieniony w art. 54–83 k.k.s.(np. niezłożenie deklaracji podatkowej, zaniżenie podatku, nierzetelne prowadzenie ksiąg).
Żeby członek zarządu odpowiadał na tej podstawie, muszą być spełnione trzy przesłanki:
- Obowiązek nadzoru – dana osoba musi być zobowiązana do sprawowania nadzoru lub kontroli w spółce.
Jeśli w spółce działa rada nadzorcza lub komisja rewizyjna, część odpowiedzialności może przejść na te organy, ograniczając odpowiedzialność zarządu. - Zaniedbanie obowiązków – wystarczy nawet nieumyślne niedopatrzenie.
Nieumyślność oznacza brak zamiaru naruszenia prawa, ale jednocześnie brak zachowania ostrożności wymaganej w danych warunkach, mimo że możliwość naruszenia była przewidywalna.
👉 Przykład: główna księgowa spółki w przeszłości kilkukrotnie błędnie sporządzała deklaracje podatkowe, ale zarząd nie wprowadził dodatkowych mechanizmów kontroli. - Skutek w postaci czynu zabronionego – musi dojść do faktycznego naruszenia przepisów przez pracownika lub inną osobę podlegającą nadzorowi (np. niezłożenie deklaracji w terminie, zatajenie dochodu, błędy w księgowości).
Kara za niedopełnienie nadzoru
Za niedochowanie należytego nadzoru grozi kara grzywny. Jej wysokość wynosi od jednej dziesiątej do dwudziestokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Przykładowo, jeśli w 2025 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4300 zł brutto, to grzywna może sięgać od 430 zł do nawet 86 000 zł.
Kiedy odpowiedzialność dotyczy innego przestępstwa?
Warto podkreślić, że jeśli zaniedbania nadzorcze same w sobie wypełniają znamiona innego czynu zabronionego z art. 54–83 k.k.s. (np. świadome nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych), to członek zarządu odpowiada nie tylko za brak nadzoru, ale bezpośrednio za ten czyn.
Oznacza to, że odpowiedzialność może być surowsza, a kara wyższa niż tylko grzywna za niedopełnienie nadzoru.
Odpowiedzialność pracowników a zarządu
Pracownik, który naruszy przepisy podatkowe, ponosi wobec pracodawcy odpowiedzialność:
- porządkową (np. kara upomnienia, nagany),
- materialną (np. odszkodowanie za wyrządzoną szkodę),
- dyscyplinarną (np. rozwiązanie umowy o pracę).
Nie zwalnia to jednak spółki – ani jej zarządu – z odpowiedzialności wobec organów skarbowych. To na władzach spółki spoczywa obowiązek takiego doboru pracowników i zapewnienia nadzoru, aby minimalizować ryzyko popełnienia czynu zabronionego.
Przykład z praktyki
Spółka „Techno-System” z siedzibą w Katowicach zatrudniała księgową, która kilkukrotnie spóźniała się z wysyłką deklaracji VAT. Zarząd był o tym informowany, ale nie podjął żadnych działań kontrolnych – nie wdrożono dodatkowego etapu weryfikacji ani nadzoru nad terminowością składania deklaracji. W efekcie spółka nie złożyła w terminie deklaracji VAT-7 za trzy kolejne miesiące.
Organ skarbowy nałożył sankcję na spółkę, a członkowie zarządu zostali dodatkowo pociągnięci do odpowiedzialności karnoskarbowej za brak należytego nadzoru, mimo że sami nie sporządzali deklaracji.
Jak minimalizować ryzyko odpowiedzialności?
Aby ograniczyć ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej członków zarządu, warto:
- zapewnić wewnętrzne procedury kontroli podatkowej (np. podwójna weryfikacja deklaracji),
- prowadzić szkolenia pracowników z zakresu przepisów podatkowych,
- korzystać z zewnętrznych audytów i doradztwa podatkowego,
- dokumentować działania nadzorcze (protokoły, raporty, notatki służbowe),
- powołać w spółce radę nadzorczą lub komisję rewizyjną, jeśli przepisy lub statut na to pozwalają.
Podstawa prawna
- art. 84 § 1 – Kodeks karny skarbowy
- art. 54–83 – Kodeks karny skarbowy
Tematy porad zawartych w poradniku
- odpowiedzialność karnoskarbowa członków zarządu spółki kapitałowej
- kara grzywny za brak nadzoru nad pracownikami w spółce
- kiedy zarząd odpowiada za błędy księgowej
Linki do źródeł
- Tekst ustawy: Kodeks karny skarbowy – sejm.gov.pl
- Informacje o minimalnym wynagrodzeniu: gov.pl