Od 1 stycznia 2016 r. przedsiębiorcy muszą liczyć się z nowym rodzajem sankcji finansowej – podwyższonymi odsetkami za zwłokę. Ich wysokość oblicza się według wskaźnika 150% podstawowej stawki odsetek, przy czym ustawodawca wprowadził minimalny próg – 12% rocznie.
Nowe przepisy mają charakter dyscyplinujący – dotyczą przede wszystkim podatników VAT i akcyzy, którzy zaniżają swoje zobowiązania lub spóźniają się z zapłatą. Fiskus stosuje tę sankcję zarówno wtedy, gdy sam wykryje zaległość w trakcie kontroli, jak i w sytuacji, gdy podatnik ureguluje ją dopiero pod wpływem czynności sprawdzających.
Jak oblicza się podwyższone odsetki za zwłokę?
Zgodnie z art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej:
„Stawka odsetek za zwłokę jest równa sumie 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim, i 2%, z tym że stawka ta nie może być niższa niż 8%.”
Wysokość odsetek podwyższonych określa art. 56b Ordynacji podatkowej:
„Stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych wynosi 150% stawki podstawowej.”
Wzór na obliczenie odsetek
Odsetki za zwłokę z zastosowaniem podwyższonej stawki liczymy według wzoru:Opz=Kz×L×O2365Opz=365Kz×L×O2
gdzie:
- Kz – kwota zaległości,
- L – liczba dni zwłoki,
- O2 – podwyższona stawka odsetek za zwłokę (w skali roku),
- 365 – liczba dni w roku,
- Opz – kwota odsetek po zaokrągleniu.
📌 Jeśli w okresie trwania zaległości obowiązywały różne stawki odsetek, należy je obliczać oddzielnie za każdy okres, a dopiero potem sumować. Zaokrągleniu podlega dopiero wynik końcowy.
Minimalna wysokość podwyższonych odsetek
- Podstawowa stawka odsetek nigdy nie może spaść poniżej 8%.
- Podwyższona stawka wynosi zawsze 150% stawki podstawowej, jednak nie mniej niż 12%.
Przykłady obliczania podwyższonych odsetek
Przykład 1 – zmiana stopy lombardowej
Załóżmy, że Narodowy Bank Polski ustalił stopę lombardową na poziomie 2,5%.
- Podstawowa stawka odsetek wynosiłaby [(2 × 2,5%) + 2%] = 7%.
- Ponieważ to mniej niż minimalne 8%, przyjmujemy stawkę 8%.
- Podwyższona stawka = 12%.
Jeżeli stopa lombardowa wzrośnie do 4%, podstawowa stawka wyniesie [(2 × 4%) + 2%] = 10%, a podwyższona – 15%.
⚠️ Przy stopie lombardowej na poziomie 8%, podstawowa stawka to 18%, a podwyższona – aż 27%!
Kiedy stosuje się podwyższone odsetki za zwłokę?
Podwyższone odsetki dotyczą wyłącznie wybranych podatków – VAT, akcyzy oraz ceł.
Ich stosowanie ma charakter sankcyjny i nie zawsze zależy tylko od samego faktu opóźnienia.
Organ podatkowy naliczy je, jeżeli w trakcie kontroli lub czynności sprawdzających ujawni:
- zaniżenie zobowiązania podatkowego,
- zawyżenie nadpłaty,
- zawyżenie zwrotu podatku,
- brak złożenia deklaracji i zapłaty podatku.
Przykład 2 – kontrola podatkowa ujawnia zaległość
Przedsiębiorca z Katowic rozliczył VAT zaniżając swoje zobowiązanie o 150 000 zł.
- Podstawowa stawka odsetek = 8%,
- Podwyższona stawka = 12%.
Ponieważ to urząd skarbowy wykrył zaległość w trakcie kontroli, przedsiębiorca musi zapłacić odsetki w wysokości 12%, a nie 8%.
Gdyby samodzielnie i dobrowolnie skorygował deklarację przed kontrolą, zapłaciłby niższe odsetki (8% albo 4%, jeśli skorzystałby z obniżonej stawki).
⚠️ Uwaga!
Nie można uniknąć podwyższonych odsetek, jeśli korekta deklaracji zostanie złożona:
- po doręczeniu zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej,
- po zakończeniu kontroli podatkowej (tam, gdzie zawiadomienie nie jest stosowane),
- po dokonaniu czynności sprawdzających.
W każdej z tych sytuacji odsetki i tak wyniosą 150% stawki podstawowej.
Przykład 3 – korekta po zawiadomieniu o kontroli
W 2017 r. spółka z Wrocławia otrzymała zawiadomienie o planowanej kontroli VAT za 2016 r. Księgowa wiedziała, że firma zalega z podatkiem w kwocie 2 000 000 zł.
Jeszcze przed samym rozpoczęciem kontroli spółka zapłaciła podatek.
Mimo to musi zapłacić odsetki według podwyższonej stawki 12%, a nie 8%, ponieważ korekta została dokonana już po wszczęciu procedury kontrolnej.
Kiedy podwyższone odsetki NIE są naliczane?
Nie każda zaległość podatkowa automatycznie oznacza zastosowanie stawki 150%.
Aby urząd skarbowy naliczył podwyższone odsetki, muszą być spełnione dwa warunki jednocześnie:
- Zaległość przekracza 25% podatku należnego, oraz
- Zaległość jest wyższa niż 5 × minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązujące w dniu po terminie płatności.
📌 W 2016 r. minimalne wynagrodzenie wynosiło 1850 zł, więc próg wynosił 9250 zł.
📌 W przykładach przyjmijmy minimalne wynagrodzenie 2500 zł, co daje próg 12 500 zł.
Przykład 4 – tylko jeden warunek spełniony
Firma z Gdańska zaniżyła VAT o 15 000 zł.
W deklaracji zadeklarowała 100 000 zł (zamiast 115 000 zł).
- Limit minimalnego wynagrodzenia: 12 500 zł → spełniony,
- Próg 25% od 100 000 zł = 25 000 zł → nie spełniony.
➡️ Organ podatkowy nie zastosuje podwyższonych odsetek, mimo że zaległość przekroczyła próg minimalnego wynagrodzenia.
Przykład 5 – brak dwóch warunków
Podatnik złożył deklarację VAT-7K przez internet, ale system nie przyjął jej (brak UPO).
W deklaracji wykazał 80 000 zł VAT, a faktyczna kwota wynosiła 90 000 zł.
Zaległość = 10 000 zł.
- Próg 25% = 22 500 zł → nie spełniony,
- Limit minimalnego wynagrodzenia = 12 500 zł → nie spełniony.
➡️ Fiskus nie zastosuje podwyższonych odsetek.
Niewielkie zaległości a podwyższone odsetki
Ustawodawca wskazał wyraźnie, że celem podwyższonych odsetek jest kara za poważne naruszenia prawa podatkowego, a nie drobne błędy.
Dlatego przy mniejszych zaległościach fiskus nie będzie nakładał stawki 150%, nawet jeśli zaległość stanowi 100% podatku należnego.
Przykład 6 – zaległość mniejsza niż limit
W dniu następnym po upływie terminu płatności VAT minimalne wynagrodzenie wynosiło 2500 zł.
Próg do zastosowania podwyższonych odsetek = 12 500 zł (5 × 2500 zł).
Podatnik nie zapłacił podatku w wysokości 1000 zł.
- Relacja zaległości do należności = 100% → spełniony warunek 25%.
- Kwota zaległości = 1000 zł → poniżej limitu 12 500 zł.
➡️ Organ podatkowy nie zastosuje stawki 150%.
Podwyższone odsetki jako sankcja
Podwyższone odsetki to rodzaj sankcji podatkowej.
Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca nie ma możliwości ich uniknięcia.
Z pomocą przychodzi obniżona stawka odsetek – np. 4% w 2016 r.
Warunki zastosowania stawki obniżonej:
✔ złożenie korekty deklaracji w terminie 6 miesięcy od jej pierwotnego złożenia,
✔ zapłata zaległego podatku,
✔ brak wszczęcia działań kontrolnych ani czynności sprawdzających.
Komunikat Ministra Finansów
Minister Finansów wyjaśnił, jak wygląda relacja między poszczególnymi rodzajami odsetek:
„Od 1 stycznia 2016 r. została wprowadzona podwyższona stawka odsetek za zwłokę, w wysokości 150% stawki podstawowej (obecnie 12%) w odniesieniu do zaległości w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym oraz cłach. Stawka ta będzie stosowana w przypadku, gdy organ podatkowy wykryje w toku procedur podatkowych (czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego) zaniżenie zobowiązania podatkowego (zawyżenie nadpłaty lub zwrotu podatku) w kwocie przekraczającej 25% kwoty należnej i wyższej niż kwota 9250 zł (5 x minimalne wynagrodzenie) albo brak deklaracji i zapłaty podatku. Jednakże nawet w tych podatkach przy samodzielnej weryfikacji prawidłowości złożonej deklaracji i – w razie ujawnienia błędów – złożenia korekty i zapłaty zaległości zastosowanie znajdzie stawka obniżona. Stawka obniżona znajdzie zastosowanie bez względu na wysokość ujawnionej zaległości. W interesie podatników jest więc jak najszybsza samodzielna weryfikacja deklaracji, złożenie korekty i zapłata zaległości. Pozwoli to na zastosowanie stawki obniżonej.”
Podstawa prawna
- art. 56 – Ordynacja podatkowa (stawka podstawowa odsetek),
- art. 56b – Ordynacja podatkowa (stawka podwyższona – 150%),
- art. 56c – Ordynacja podatkowa (stawka obniżona),
- art. 56d – Ordynacja podatkowa (zasady stosowania różnych stawek odsetek).
Tematy porad zawarte w artykule
- podwyższone odsetki za zwłokę w VAT i akcyzie,
- wzór na obliczanie odsetek podatkowych i przykłady,
- kiedy stosuje się stawkę 150% odsetek, a kiedy nie,
- obniżona stawka odsetek – jak z niej skorzystać.