Oprocentowanie nowych umów kredytowych, oznaczane jako OPN, to kluczowy wskaźnik dla wszystkich przedsiębiorców oraz osób fizycznych korzystających z usług bankowych. W praktyce wpływa on nie tylko na realne koszty finansowania działalności czy zakupu nieruchomości, ale także na warunki negocjacji z bankiem oraz ocenę ofert kredytowych na rynku. Poniżej wyjaśniam, czym jest OPN, jak jest liczone i jak można świadomie wykorzystywać tę wiedzę przy podejmowaniu decyzji finansowych.
Czym jest oprocentowanie nowych umów (OPN)?
Nowe umowy – według metodologii NBP – to wszelkie umowy kredytowe lub depozytowe zawarte w danym miesiącu, które nie są kontynuacją wcześniejszych umów. Oznacza to, że nawet jeśli klient korzystał już z usług banku, każda nowa umowa (np. kolejny kredyt inwestycyjny czy nowa lokata) liczona jest osobno, z wyjątkiem linii kredytowych – tu każdorazowe wykorzystanie środków traktowane jest jako nowa umowa.
Warto odróżnić także tzw. umowy renegocjowane – to takie, w których po podpisaniu umowy dokonano zmian dotyczących warunków oprocentowania lub podwyższono wartość kapitału. Do zmiany tych warunków wymagana jest aktywna zgoda obu stron.
Jak wyliczane jest oprocentowanie nowych umów OPN?
Efektywna stopa procentowa (WDESP) – co to znaczy?
Statystyka OPN opiera się na tzw. wąsko definiowanej efektywnej stopie procentowej (WDESP). To wskaźnik, który ma pokazać rzeczywisty koszt pieniądza w czasie – uwzględniając, że pieniądz dziś wart jest więcej niż ten sam pieniądz w przyszłości.
Wzór na WDESP:
„Wartość przyszłych wypłat i spłat jest dyskontowana do momentu podpisania umowy, a stopa dyskonta i to poszukiwana efektywna stopa procentowa (WDESP).”
Z punktu widzenia praktycznego:
- Oprocentowanie to jest wyliczane dla każdej umowy oddzielnie.
- Bank stosuje dane a priori, czyli warunki znane już w momencie podpisania umowy.
- Nie mierzy faktycznie zapłaconego procentu, lecz poziom, na jakim bank zgadza się udzielić kredytu lub przyjąć depozyt w danej chwili.
Przykład 1 – Kredyt inwestycyjny
Firma X zawarła 2 lutego 2025 r. umowę kredytową na kwotę 500 000 zł z wypłatą jednorazową, a spłaty rozłożone na 5 rat kwartalnych. Bank, na podstawie przewidywanych terminów i wysokości spłat, wylicza WDESP – efektywną stopę procentową – uwzględniając dokładny harmonogram przepływów pieniężnych. Jeśli suma spłat dyskontowanych do dnia podpisania umowy równa się otrzymanej przez klienta kwocie, to ta stopa jest oficjalnym OPN.
Przykład 2 – Linia kredytowa
Spółka Y podpisała umowę linii kredytowej 1 marca 2025 r., jednak wypłaca środki w kilku transzach przez kolejne miesiące. Każde uruchomienie środków (np. 50 000 zł w marcu, 30 000 zł w kwietniu) traktowane jest jako nowa umowa, każdorazowo z osobno wyliczaną WDESP.
Dlaczego OPN różni się od oprocentowania stanów (OPS)?
- OPN dotyczy wyłącznie nowych umów, zawieranych w danym miesiącu.
- OPS to oprocentowanie wszystkich istniejących umów, bez względu na moment ich podpisania.
- OPN ma charakter bardziej dynamiczny, szybciej odzwierciedla zmiany na rynku.
Jak agregowane są dane o OPN?
NBP zbiera dane o oprocentowaniu nie ze wszystkich banków, lecz z tzw. próby banków – wybranej grupy największych i reprezentatywnych instytucji finansowych. Od 2014 r. stosuje się dwuetapową metodę:
- Najpierw liczone są średnie ważone oprocentowania w ramach każdej warstwy banków (grupy o podobnej wielkości lub charakterystyce).
- Następnie wyniki z poszczególnych warstw są ważone udziałem tych warstw w całym systemie bankowym.
Warto wiedzieć:
- Każdy bank w próbie reprezentuje odpowiednią część rynku.
- Dane są ekstrapolowane na cały sektor bankowy, dlatego mają pewien margines błędu szacunkowego.
Oprocentowanie nowych umów a negocjacje z bankiem
- Poziom OPN ustalany jest w wyniku negocjacji między klientem a bankiem.
- Jeśli możliwe jest uzyskanie niższego oprocentowania, klient najczęściej korzysta z oferty banku oferującego korzystniejsze warunki.
- Różnice w OPN między poszczególnymi bankami są skutkiem indywidualnych negocjacji i sytuacji finansowej klientów.
Przykład 3 – Negocjacje stopy procentowej
Pani Agata, prowadząca działalność handlową, negocjuje warunki kredytu obrotowego z dwoma bankami. W jednym banku uzyskuje OPN na poziomie 7,2% rocznie, w drugim – 7,5%. Decyduje się na ofertę tańszą, bo realnie obniża to koszt obsługi kredytu. Bank, z którego rezygnuje, mógłby jeszcze obniżyć OPN w wyniku negocjacji, ale decyzja zapada na podstawie najniższej dostępnej stopy procentowej.
Podsumowanie
- OPN to wskaźnik efektywnego oprocentowania nowo zawieranych umów kredytowych lub depozytowych.
- Liczone jest na podstawie rzeczywistych przepływów pieniężnych i odzwierciedla warunki rynkowe w danym miesiącu.
- Pozwala porównać oferty różnych banków i świadomie negocjować warunki umów.
- Warto znać OPN jako jeden z najważniejszych wskaźników kosztów finansowania oraz narzędzie analizy rynku finansowego.
Podstawa prawna
- art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 1 – Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe
- art. 140 ust. 1, art. 142 – Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim
- Komunikaty i metodologia NBP – www.nbp.pl/statystyka
Tematy porad zawartych w poradniku
- oprocentowanie nowych umów kredytowych 2025
- efektywna stopa procentowa OPN
- negocjacje oprocentowania z bankiem
- różnice OPN a OPS
- agregacja danych kredytowych NBP