Zakup środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych (WNiP) po cenie niższej niż rynkowa to częsta sytuacja w firmach – zdarza się przy zakupie używanego sprzętu, przejęciu aktywów po znajomości czy w ramach promocji. Jednak w takich przypadkach ważne jest prawidłowe ustalenie wartości początkowej, od której będziemy naliczać amortyzację. Niewłaściwe podejście może prowadzić do sporów z urzędem skarbowym i błędnego rozliczenia podatku. Poniżej znajdziesz jasne wyjaśnienie, jak ustalić wartość początkową przy częściowo odpłatnym nabyciu, jakie obowiązki podatkowe mogą się pojawić i na co zwrócić szczególną uwagę.
Jak rozumieć częściowo odpłatne nabycie środków trwałych lub WNiP?
Częściowo odpłatne nabycie oznacza, że firma kupuje środek trwały (lub WNiP) za kwotę niższą od jego wartości rynkowej – część wartości uzyskuje „za darmo”, np. dzięki specjalnej zniżce, preferencyjnej cenie albo jako element rozliczeń barterowych. Przykładami mogą być:
- zakup samochodu firmowego od zaprzyjaźnionej firmy poniżej ceny rynkowej,
- nabycie licencji na oprogramowanie w ramach indywidualnie wynegocjowanej oferty,
- przejęcie sprzętu komputerowego od wspólnika po cenie symbolicznej.
W takiej sytuacji pojawia się pytanie: czy różnicę pomiędzy ceną rynkową a faktycznie zapłaconą należy traktować jako przychód? A jeśli tak – jak obliczyć wartość początkową takiego środka trwałego lub WNiP do celów amortyzacji?
Podstawa prawna i mechanizm ustalania wartości początkowej
Kluczowe przepisy
W przypadku częściowo odpłatnego nabycia, art. 16g ust. 1 pkt 1a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (u.p.d.o.p.) stanowi:
„Za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, z uwzględnieniem ust. 2–14, uważa się: […] 1a) w razie częściowo odpłatnego nabycia, cenę ich nabycia powiększoną o wartość przychodu określonego w art. 12 ust. 5a.”
Co to oznacza w praktyce?
Do wartości początkowej środka trwałego doliczamy nie tylko faktycznie zapłaconą cenę, ale także wartość „nieodpłatnego świadczenia” (czyli korzyści majątkowej, którą uzyskaliśmy płacąc mniej niż wynosi wartość rynkowa).
Jak ustalić „przychód” z częściowo odpłatnego nabycia?
Art. 12 ust. 5a u.p.d.o.p. precyzuje:
„Wartością rzeczy lub praw częściowo odpłatnych stanowiącą przychód podatnika jest różnica między wartością tych rzeczy lub praw, ustaloną według zasad określonych w ust. 5, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika. Przepis art. 14 ust. 3 stosuje się odpowiednio.”
W skrócie: przychód stanowi różnica pomiędzy ceną rynkową a faktycznie zapłaconą kwotą.
Jak ustalić wartość rynkową?
Zgodnie z art. 12 ust. 5 u.p.d.o.p.:
„Wartość otrzymanych rzeczy lub praw, w tym otrzymanych nieodpłatnie, określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania, z zastrzeżeniem ust. 6b.”
Oznacza to, że wyceniamy dany składnik majątku według przeciętnej ceny obowiązującej na rynku dla podobnych rzeczy/praw w podobnym stanie i lokalizacji.
Kiedy różnica między ceną rynkową a zapłaconą jest przychodem podatkowym?
Nie każda sytuacja, w której zapłacisz mniej niż wynosi cena rynkowa, oznacza powstanie przychodu. Kluczowe jest rozróżnienie:
- czy korzystasz z oferty ogólnodostępnej (np. promocja dla wszystkich, wyprzedaż),
- czy uzyskujesz indywidualną korzyść majątkową (np. cena „po znajomości”, upust tylko dla Twojej firmy).
Tylko w tym drugim przypadku powstaje przychód podatkowy i należy go doliczyć do wartości początkowej środka trwałego/WNiP.
Przykład 1 – Cena promocyjna dostępna dla wszystkich
Firma „Maksor” kupuje nowy laptop w sklepie za 4 200 zł, choć cena katalogowa wynosi 5 000 zł. Różnica wynika z ogólnodostępnej promocji – każdy mógł skorzystać z tej oferty. W tej sytuacji nie powstaje przychód podatkowy z tytułu częściowo odpłatnego nabycia, a wartość początkowa środka trwałego to 4 200 zł.
Przykład 2 – Indywidualna cena, poniżej rynkowej
Firma „TechMax” nabywa od zaprzyjaźnionej spółki używaną maszynę produkcyjną. Cena rynkowa podobnych maszyn (w zbliżonym stanie) wynosi 70 000 zł, tymczasem „TechMax” płaci tylko 40 000 zł. W tej sytuacji:
- powstaje przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia: 70 000 zł (wartość rynkowa) – 40 000 zł (cena faktycznie zapłacona) = 30 000 zł,
- wartość początkowa środka trwałego dla amortyzacji wynosi: 40 000 zł (zapłacona cena) + 30 000 zł (przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia) = 70 000 zł.
Co zaliczamy do wartości początkowej przy częściowo odpłatnym nabyciu?
Wartość początkowa środków trwałych/WNiP w przypadku częściowo odpłatnego nabycia obejmuje:
- Faktycznie poniesioną cenę zakupu
- Koszty związane z nabyciem (np. transport, montaż, opłaty notarialne)
- Wartość przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia (jeśli dotyczy – patrz powyższy mechanizm)
W praktyce – wartość początkowa = cena nabycia + koszty dodatkowe + różnica pomiędzy ceną rynkową a zapłaconą (jeśli powstał przychód).
Dodatkowe przykłady praktyczne
Przykład 3 – Przejęcie licencji na oprogramowanie
Firma „DataFlex” nabyła licencję na specjalistyczne oprogramowanie. Standardowa cena takiej licencji na rynku to 60 000 zł, jednak w ramach rozliczeń barterowych zapłaciła tylko 30 000 zł (resztę wartości rozliczono usługami). Wartość początkowa tej licencji to:
- 30 000 zł (cena faktycznie zapłacona),
- 30 000 zł (przychód z tytułu częściowo nieodpłatnego nabycia).
Suma do amortyzacji: 60 000 zł.
Przykład 4 – Sprzęt komputerowy od wspólnika
Firma „WebStar” odkupiła od wspólnika serwer, płacąc 5 000 zł. Cena rynkowa podobnych urządzeń to 9 000 zł. Wartość początkowa serwera do amortyzacji to 5 000 zł (cena nabycia) + 4 000 zł (przychód) = 9 000 zł.
Podsumowanie – kluczowe wnioski i wskazówki
- Przy częściowo odpłatnym nabyciu środków trwałych lub WNiP trzeba doliczyć do wartości początkowej zarówno cenę nabycia, jak i wartość przychodu z tytułu uzyskanej korzyści majątkowej.
- Nie każda niższa cena powoduje powstanie przychodu – jeśli nabycie nastąpiło w ramach oferty ogólnodostępnej, nie powstaje przychód z nieodpłatnych świadczeń.
- Wartość przychodu ustala się jako różnicę między wartością rynkową a zapłaconą ceną, z uwzględnieniem stanu, stopnia zużycia i lokalizacji środka trwałego.
- Poprawnie ustalona wartość początkowa to podstawa prawidłowej amortyzacji i bezpieczeństwa podatkowego firmy.
Podstawa prawna
- art. 16g ust. 1 pkt 1a, art. 12 ust. 5a, art. 12 ust. 5 – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. 2023 poz. 2805 ze zm.)
Tematy porad zawartych w poradniku
- „wartość początkowa środków trwałych częściowo odpłatne nabycie”
- „opodatkowanie nieodpłatnych świadczeń 2025”
- „amortyzacja środków trwałych poniżej ceny rynkowej”