Roszczenie publikacyjne, czyli żądanie ogłoszenia oświadczenia lub wyroku w prasie, to jedno z najmniej rozpoznawanych, a jednocześnie najbardziej dotkliwych dla sprawcy naruszenia narzędzi ochrony praw autorskich. W tym poradniku wyjaśniam, kto i kiedy może żądać publikacji przeprosin, w jakiej formie są one dopuszczalne, oraz co sądy biorą pod uwagę przy ocenie ich adekwatności. Zobaczysz też praktyczne przykłady i poznasz pułapki, których warto unikać.
📄 Czym jest roszczenie publikacyjne?
Roszczenie publikacyjne to forma ochrony majątkowych praw autorskich przewidziana w art. 79 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym:
„Uprawniony, którego majątkowe prawa autorskie zostały naruszone, może się domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia przez pozwanego w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.”
To roszczenie ma charakter kompensacyjny, ale również prewencyjno-odstraszający. Jego celem jest nie tylko przywrócenie naruszonego stanu prawnego, lecz także zniechęcenie naruszyciela i innych potencjalnych sprawców do podobnych działań.
✅ Kiedy można żądać publikacji przeprosin?
Do skutecznego dochodzenia roszczenia publikacyjnego nie jest konieczne:
- trwanie naruszenia w chwili wyrokowania,
- ani nawet wina pozwanego.
Jednak sąd, ustalając zakres i formę publikacji, weźmie pod uwagę:
- czas trwania naruszenia – im dłuższy, tym publikacja może być szersza,
- stopień zawinienia – publikacja może być bardziej dosadna,
- charakter odbiorców naruszenia – np. niszowy charakter sprawy a ogólnopolski zasięg publikacji,
- koszty publikacji – nie mogą być nieproporcjonalne do rozmiaru szkody.
📌 Co musi ocenić sąd, zanim nakaże publikację?
1. Treść publikacji
Musi być:
- umiarkowana w tonie (bez epitetów typu „złodziej” czy „oszust”),
- zgodna z ustalonymi faktami,
- czytelna dla odbiorców, ale bez wskazywania konkretnych osób, które mogą przestać pełnić funkcję w przyszłości.
2. Forma publikacji
Sąd bada:
- rozmiar ogłoszenia – np. ile centymetrów w gazecie, ile pikseli na stronie internetowej,
- częstotliwość i czas trwania – np. jedno ogłoszenie vs. codziennie przez tydzień,
- miejsce publikacji – np. na stronie głównej portalu branżowego lub w dzienniku ogólnopolskim.
3. Medium publikacji
Ustawa mówi o „prasie”, co zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo prasowe oznacza m.in. dzienniki, czasopisma i ich strony internetowe. Nie obejmuje to zwykle:
- blogów,
- profili społecznościowych,
- prywatnych stron WWW – choć część sądów stosuje liberalną wykładnię, pozwalając na publikację także tam, jeśli przemawia za tym interes społeczny lub skuteczność środka.
🧑⚖️ Praktyczne przykłady z orzecznictwa
🔹 Przykład 1 – Teatr i kostiumy
Sąd nakazał Teatrowi Baj w Toruniu publikację przeprosin za wykorzystanie kostiumów bez zgody autora. Ogłoszenie miało się ukazać w Dzienniku Bałtyckim, z określeniem:
- formatu (10 x 8 cm),
- koloru czcionki i tła,
- treści (z imiennym przeproszeniem).
Sąd Apelacyjny zmodyfikował wyrok, m.in. eliminując imienne wskazanie dyrektora teatru i dopasowując treść do ustaleń faktycznych – co pokazuje, jak ważne jest precyzyjne i prawdziwe sformułowanie żądania.
🔹 Przykład 2 – Spór o logotyp i branżowe pismo
W sporze dotyczącym naruszenia logotypu czasopisma branżowego, powód żądał:
- publikacji na stronie internetowej pozwanego (z dokładnymi rozmiarami, kolorem i czasem emisji),
- publikacji w różnych czasopismach (z precyzyjnym opisem miejsca i rozmiaru ogłoszenia),
- obowiązku utrzymania publikacji przez określony czas.
Sąd oddalił powództwo z innych przyczyn, ale forma żądań publikacyjnych była wzorowo przygotowana, choć nie zweryfikowano wykonalności technicznej publikacji – co może rodzić ryzyka wykonawcze dla pozwanego.
🔹 Przykład 3 – Naśladownictwo bielizny i dwujęzyczne przeprosiny
Sąd nakazał przeprosiny:
- w języku polskim i angielskim,
- na stronie głównej hurtowni i sklepu internetowego pozwanego,
- w formie grafiki o ustalonych parametrach przez 30 dni.
To przykład, że dwujęzyczne oświadczenia są dopuszczalne, a publikacja w Internecie może być skuteczna – o ile sąd przyjmie celowościową wykładnię art. 79 ust. 2 pr. aut.
⚠️ Na co zwrócić uwagę przy formułowaniu żądania?
Dla powodów:
- Formułuj treść publikacji zgodnie z faktami,
- Sprawdź, czy wybrane media faktycznie umożliwiają publikację we wskazany sposób (np. rozmiar, numer strony),
- Wnoś o publikację na koszt pozwanego, jeśli ten nie wykona jej dobrowolnie.
Dla pozwanych:
- Weryfikuj możliwości techniczne realizacji roszczenia,
- Zgłaszaj zastrzeżenia co do treści, formy i miejsca publikacji,
- W razie potrzeby – występuj o wykładnię wyroku.
📚 Podsumowanie
Roszczenie publikacyjne z art. 79 ust. 2 pr. aut. to skuteczne narzędzie ochrony praw autorskich, ale musi być stosowane z rozwagą. Nie wystarczy żądać przeprosin – trzeba zadbać o ich formę, treść i wykonalność. W przeciwnym razie można narazić się na oddalenie powództwa lub trudności w egzekucji wyroku.
Podstawa prawna
- art. 79 ust. 2 – ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- art. 7 ust. 2 pkt 1 – ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe
- art. 18 ust. 1 pkt 3 – ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji
Tematy porad zawartych w poradniku
- roszczenie publikacyjne prawa autorskie
- publikacja przeprosin za naruszenie utworu
- art. 79 ust. 2 pr. aut. w praktyce
- adekwatność przeprosin w prasie
- obowiązek publikacji wyroku
Strony urzędowe do odwiedzenia:
- https://uokik.gov.pl – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
- https://www.gov.pl/web/kultura – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
- https://orzeczenia.ms.gov.pl – Portal orzeczeń sądowych
- https://isap.sejm.gov.pl – Internetowy System Aktów Prawnych (tekst ustaw)