Zawarcie umowy o kredyt konsumencki często odbywa się pod wpływem emocji, reklamy lub szybkiej potrzeby finansowej. Ustawodawca, dostrzegając ryzyko pochopnych decyzji, zapewnił konsumentowi prawo do odstąpienia od umowy – bez podania przyczyny i bez ponoszenia dodatkowych kosztów, z wyjątkiem odsetek. Ten poradnik wyjaśnia, jak i kiedy można skutecznie odstąpić od umowy o kredyt konsumencki, jakie są skutki prawne tego kroku oraz o czym trzeba pamiętać, by uniknąć problemów.
🕒 Ile czasu ma konsument na odstąpienie od umowy?
Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, konsument ma 14 dni od dnia zawarcia umowy na złożenie oświadczenia o odstąpieniu. Nie trzeba podawać przyczyny, wystarczy dochować terminu i odpowiedniej formy.
📌 Wyjątek: Jeśli kredytodawca nie przekaże konsumentowi wszystkich wymaganych informacji (czyli elementów, o których mowa w art. 30 ust. 1 i 2 u.k.k.), termin na odstąpienie przedłuża się – liczy się on od dnia ich doręczenia (art. 53 ust. 2 u.k.k.).
📝 W jaki sposób złożyć oświadczenie o odstąpieniu?
Konsument może złożyć oświadczenie:
- na formularzu dostarczonym przez kredytodawcę (obowiązkowo wręczanym przy zawieraniu umowy – art. 53 ust. 3 u.k.k.),
- albo samodzielnie przygotowanym, w dowolnej formie, byleby na trwałym nośniku (np. e-mail, list polecony, wiadomość przez system bankowy – art. 53 ust. 4 u.k.k.).
✔ Wystarczy, że oświadczenie zostanie wysłane przed upływem 14 dni – nie musi dotrzeć w tym terminie. Dowód nadania wystarczy jako potwierdzenie (art. 53 ust. 5 u.k.k.).
🔒 Czy kredytodawca może narzucić formę odstąpienia?
❌ Nie. Konsument nie jest związany tzw. „pactum de forma” – czyli zapisem w umowie narzucającym określoną formę rezygnacji. To uprawnienie ustawowe, którego nie można ograniczyć umownie.
💰 Co musi zrobić konsument po odstąpieniu?
Po złożeniu oświadczenia konsument ma obowiązek:
- Zwrócić kwotę udostępnionego kredytu
- Zapłacić odsetki za okres od dnia wypłaty środków do dnia ich zwrotu
📌 Obowiązek ten należy zrealizować w ciągu 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu (art. 54 ust. 2 u.k.k.). Za datę spłaty przyjmuje się dzień, w którym środki zostały przekazane kredytodawcy.
✔ Konsument nie ponosi żadnych innych kosztów, poza wspomnianymi odsetkami. Nie musi płacić prowizji, opłat przygotowawczych, ani kar umownych.
📊 Jakie odsetki obowiązują?
Odsetki te muszą być określone w umowie – jako stawka dzienna (zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k.). Jeśli konsument oddaje środki w terminie 30 dni, stosuje się zwykłą stopę oprocentowania kredytu. Jeśli jednak zwraca je po terminie, możliwe jest stosowanie odsetek za opóźnienie – ale tylko wtedy, gdy przewidziano to w umowie.
⚠️ Co jeśli konsument nie zwróci pieniędzy w terminie?
Jeżeli konsument nie zwróci pieniędzy w ustawowym terminie 30 dni, kredytodawcy przysługuje:
📌 Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia – zgodnie z art. 405 i 410 § 2 Kodeksu cywilnego.
✔ W praktyce oznacza to, że kredytodawca może domagać się zwrotu pieniędzy jak za pożyczkę otrzymaną bez podstawy prawnej, łącznie z odsetkami. Może również skierować sprawę do sądu i złożyć wniosek do rejestrów BIG lub BIK.
🔒 Czy odstąpienie wpływa na przetwarzanie danych osobowych?
Złożenie oświadczenia o odstąpieniu nie oznacza automatycznego cofnięcia zgody na przetwarzanie danych. Co więcej, jeśli konsument nie zwróci środków, nie może skutecznie wycofać zgody w zakresie informacji przetwarzanych dla celów windykacji czy raportowania do rejestrów dłużników.
📄 Przykład praktyczny 1
🧑🎓 Pani Monika z Lublina zawarła 12 marca 2025 r. umowę kredytu konsumenckiego z bankiem „NowyKapitał”. Kwota kredytu wyniosła 15 000 zł, a oprocentowanie dzienne – 0,05%. 22 marca 2025 r. zdecydowała się odstąpić od umowy.
📌 Ponieważ mieściła się w 14-dniowym terminie, wysłała list polecony tego samego dnia. W efekcie:
- Bank musi jej potwierdzić przyjęcie oświadczenia.
- Monika ma czas do 21 kwietnia 2025 r., aby zwrócić środki i zapłacić odsetki za 10 dni (czyli ok. 75 zł).
- Jeśli tego nie zrobi – bank może ją pozwać o zwrot nienależnego świadczenia.
Co z usługami dodatkowymi, np. ubezpieczeniem?
Wiele umów o kredyt konsumencki zawiera tzw. usługi dodatkowe – np. ubezpieczenie na życie, assistance, konta osobiste, programy lojalnościowe. Te usługi często oferowane są przez osoby trzecie, ale na podstawie umowy zawartej między tą osobą a kredytodawcą.
Zgodnie z art. 55 ustawy o kredycie konsumenckim, odstąpienie od umowy o kredyt powoduje automatyczne odstąpienie również od umowy o usługę dodatkową. Konsument nie musi składać osobnych oświadczeń – wystarczy jedno.
📌 Przykład praktyczny 2
🏢 Pan Dariusz z Olsztyna zaciągnął kredyt gotówkowy na zakup sprzętu RTV. Przy okazji zawarł z bankiem umowę o ubezpieczenie na życie. Po tygodniu zdecydował się odstąpić od kredytu. Zgodnie z ustawą:
- jego oświadczenie obejmuje również umowę ubezpieczenia,
- nie musi informować ubezpieczyciela osobno,
- ewentualne składki muszą zostać zwrócone proporcjonalnie.
🧾 Czy odstąpienie od umowy kredytu wiązanego wygląda tak samo?
W uproszczeniu: tak, ale z dodatkowymi konsekwencjami. Kredyt wiązany to kredyt udzielony na konkretny cel – np. zakup telewizora, kursu językowego, fotowoltaiki. Obie umowy (zakupu i kredytu) są ze sobą formalnie powiązane.
Zgodnie z art. 56 ustawy o kredycie konsumenckim:
- Konsument może odstąpić od umowy kredytowej, składając oświadczenie kredytodawcy lub pośrednikowi.
- W takim wypadku sprzedawca lub usługodawca musi oddać kredytodawcy otrzymane pieniądze (po otrzymaniu kopii oświadczenia i żądania zwrotu – art. 56 ust. 3 u.k.k.).
🛠 Co jeśli towar został już wydany lub usługa rozpoczęta?
To zależy od ustaleń między stronami:
- Jeśli towar został wydany przed upływem 14 dni, konsument musi go zwrócić, by zwolnić się z zapłaty (art. 56 ust. 7 u.k.k.).
- Jeśli towar nie zostanie zwrócony, sprzedawca może żądać zapłaty ceny.
- W przypadku usługi, konsument musi zapłacić za jej część już wykonaną (art. 56 ust. 5 u.k.k.).
📌 Strony mogą się umówić, że świadczenie rozpocznie się dopiero po upływie terminu do odstąpienia – to najbezpieczniejsze rozwiązanie (art. 56 ust. 6 u.k.k.).
💳 Odpowiedzialność kredytodawcy za sprzedawcę lub usługodawcę
Jeśli kredyt wiązany dotyczy zakupu rzeczy lub usługi, a sprzedawca nie wykonuje umowy lub robi to wadliwie, konsument może – po bezskutecznym wezwaniu sprzedawcy – żądać naprawy sytuacji od kredytodawcy.
📌 Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.k.k., kredytodawca odpowiada subsydiarnie wobec konsumenta za działania sprzedawcy, ale tylko do wysokości kwoty udzielonego kredytu.
✔ To oznacza, że kredytodawca może zostać zobowiązany do zwrotu pieniędzy lub naprawy szkody, ale tylko w granicach kwoty kredytu.
⚖️ Czy to sprawiedliwe?
Z jednej strony – chroni to konsumenta w sytuacji, gdy sprzedawca „znika” lub odmawia reklamacji. Z drugiej – dla banków to ryzyko, dlatego często próbują ograniczać odpowiedzialność. Jednak zgodnie z ustawą – odpowiedzialność kredytodawcy nie może być wyłączona umownie.
🔐 Czy można uzależnić prawo odstąpienia od zwrotu towaru?
❌ Nie. Zgodnie z art. 56 ust. 7 u.k.k., prawo do odstąpienia od umowy kredytu nie może być uzależnione od uprzedniego zwrotu towaru. Wystarczy, że konsument złoży oświadczenie o odstąpieniu. Reszta obowiązków (np. zwrot towaru, rozliczenia pieniężne) ma charakter wtórny.
✅ Podsumowanie – co musisz zapamiętać?
- Masz 14 dni na odstąpienie od umowy kredytu konsumenckiego – bez podania przyczyny.
- Oświadczenie składasz na trwałym nośniku, wystarczy wysłać je przed upływem terminu.
- Po odstąpieniu musisz zwrócić kwotę kredytu i odsetki dzienne – w ciągu 30 dni.
- Nie ponosisz innych kosztów – brak kar, prowizji, opłat przygotowawczych.
- Odstąpienie obejmuje też usługi dodatkowe (np. ubezpieczenie).
- W przypadku kredytu wiązanego – skutki obejmują też sprzedawcę, który musi oddać pieniądze kredytodawcy.
- Bank odpowiada wobec konsumenta subsydiarnie za sprzedawcę – do wysokości kredytu.
📚 Podstawa prawna
- art. 30 ust. 1 pkt 15, art. 30 ust. 1 pkt 18, art. 53–59 – Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2023 r. poz. 1028 z późn. zm.)
- art. 405, art. 410 § 2, art. 455 – Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
🧩 Tematy porad zawartych w poradniku:
- odstąpienie od umowy kredytowej 2025
- kredyt konsumencki rezygnacja
- zwrot pieniędzy po odstąpieniu
- kredyt wiązany a prawo odstąpienia
- skutki prawne rezygnacji z kredytu
🔗 Przydatne strony urzędowe:
- https://www.uokik.gov.pl – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
- https://www.bik.pl – Biuro Informacji Kredytowej
- https://www.big.pl – Biura Informacji Gospodarczej
- https://isap.sejm.gov.pl – Internetowy System Aktów Prawnych